Sözlü Çeviri Alanında Nitel Yaklaşımlarının Yöntemsel Tutarlılığı Üzerine Bir İnceleme

Öz

Bu çalışmada, sosyal bilimler alanında tercih edilen nitel araştırma yaklaşım ve yöntemlerinin sözlü çeviri araştırmalarında artan biçimde kullanılmasına işaret eden yöntemsel bir yönelim değişikliği incelenmiştir. Diğer disiplinlerden alınan kuram ve yöntemlerin, sözlü çeviri biliminin disiplin içi araştırma nesnesine uyarlanmadan kullanılmasının sınırlı bir bilgi artışı sağlayacağı varsayımıyla, nitel araştırma yöntemlerinin bu alanda ne ölçüde uygun şekilde uygulandığı araştırılmıştır. Çalışmanın veri materyalini 1997-2023 yılları arasında Türkiye’de Yükseköğretim Kurulu (YÖK) veri tabanında kayıtlı sözlü çeviri alanında yapılan yüksek lisans ve doktora tezleri oluşturmaktadır. Bu doğrultuda belli alansal anahtar kelimeler kullanılarak tarama yapılmış ve 53 yüksek lisans ve doktora tezi belirlenmiş, ancak 33 çalışma incelemeye dâhil edilmiştir. Çalışmanın kapsamı doğrultusunda tespit edilen tezler Atlas.ti9 veri analiz yazılımını kullanılarak yapılandırılmış nitel içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, incelenen çalışmaların yalnızca sınırlı bir kısmının, belirlenen araştırma yaklaşımına uygun yöntemleri tutarlı bir şekilde uyguladığını ortaya koymuştur. Bu durum, bilimsel çalışmalarda geçerlilik ve güvenirlik ölçütlerinin sağlanabilmesi için, nitel yöntemlere dair derinlemesine bilgi sahibi olunmasının gerekliliğini vurgulamaktadır. Yöntemin sözlü çeviri araştırmalarında tutarlı uygulanmasının veya uygulanmamasının nedenleri ve çözüm önerileri getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Çeviribilim
• sözlü çeviri araştırmaları
• nitel araştırma yaklaşımları
• vaka çalışması
• etnografik araştırma

A Study on the Consistent Application of Qualitative Approaches in Interpreting Studies

Öz

The study examines the paradigm shift regarding the inclusion of qualitative research approaches and methods preferred in the social sciences in interpreting research. Based on the assumption that theories and methods borrowed from other disciplines will contribute only limited knowledge unless they are adapted to the intra-disciplinary research object of interpreting studies, the study investigates to what extent qualitative research methods have been appropriately applied in this field. The data material consists of master’s and doctoral theses in interpreting, registered in the database of Council of Higher Education (YÖK) in Türkiye between 1997 and 2023. Accordingly, a search was conducted using specific field-related keywords, identifying 53 master’s and doctoral theses, of which 33 were included in the analysis. These were evaluated using a structured qualitative content analysis method, supported by the data analysis software Altas.ti9. The finding reveals that only limited number of the analyses studies consistently apply methods appropriate to the selected research approach. This underscores the necessity of having in-depth knowledge of qualitative methods in order to meet validity and reliability criteria in scientific research. The study also present reasons for the consistent or inconsistent application of the method in interpreting research and proposes possible solutions.

Anahtar Kelimeler

• Translation Studies
• interpreting studies
• qualitative research approaches
• case study
• ethnographic research

Kaynakça

1. Baltacı, A. (2019). Nitel Araştırma Süreci: Nitel Bir Araştırma Nasıl Yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (AEÜSBED), 368-388.
2. Becker, F. (1993). Explorative Forschung mittels Bezugsrahmen - ein Beitrag zur Methodologie des Entdeckungszusammenhangs. Zeitschrift für Personalforschung / German Journal of Research in Human, 111-127.
3. Behr, M. (2014). Dolmetschen als Transdisziplin: Zur Foderung nach interdisziplinärer Erforschung der Translation - state oh the art in der Dolmetschwissenschaft. K. Kunz, E. Teich, S. Hansen-Schirra, S. Neumann, P. Daut, & (eds.) içinde, Caught in the Middle - Language Use and Translation (s. 57-70). Saatbrücken: universaar - Universitätsverlag des Saarlandes.
4. Ceylan, S. (2023). Nitel Araştırma Yöntemi. D. İlic, İ. Aydoğdu, & R. ,. Bubur içinde, Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Araştırma ve Değerlendirmeler (s. 1-32). Ankara: Gece Kitaplığı.
5. Creswell, J. W. (2017). Araştırma Deseni - Nitel, Nicel ve Karma Yöntem yaklaşımları (4. Baskıdan Çeviri b.). (S. B. Demir, Çev.) Ankara: Eğiten Kitap.
6. Creswell, J. W. (2023). Nitel Araştırma Yöntemleri - Beş Yaklaşıma göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni (3. Baskıdan Çeviri). (S. B. Demir, & M. Bütün, Çev.) Ankara: Siyasal Yayın Dağıtım.
7. Çalık, O. (2019). Türkiye'deki Sözlü Çeviri Alanındaki Akademik Çalışmaların Konumu: 2008 - 2018 Yılları Arasındaki Makale Kitap ve Lisansüstü Tez Düzeyindeki Çalışmaların İçerik Analizi (YL). Sakarya: T.C. Sakarya Üniversitesi - Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. Çoşkun, R. (2022). Nitel Araştırmalarda Sorunlar: Seçilmiş Makalelerin Eleştirel Bir İncelemesi ve Bazı Öneriler. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(1), 165-189. doi: 10.17494/ogusbd.1101565

9. Demir, E. (2024). Sosyal bilimlerde nitel araştırma teknikleri üzerine betimsel bir çalışma. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(46), 313-328.
10. Deveci, B., & Deveci, B. (2018). "Örnek olay" çalışmasına ilişkin teorik bir değerlendirme. Social Scienes Studies Journal, 4(13), 126-135.
11. Eckert, C. K. (2009). Wissenstransfer im Auslandsentsendungsprozess - Eine empirische Analyse der Rolle des Expatriates als Wissenstransfer-Agent. Stuttgart: Gabler Fachverlag.
12. Ertugay, F. (2019). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma/Esnek Desen Araştırması: Alana İlişkin Zorluklar, Sorular ve İmkanlar. Nitel Sosyal Bilimler-Qualitative Social Sciences, 48-68.
13. Flick, U. (2012). Qualitative Sozialforschung - Eine Einführung. Reinbek bei Hamburg: Rohwolt Taschenbuch Verlag.
14. Gürbüz, S., & Şahin, F. (2018). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri - Felsefe - Yöntem - Analiz (5. b.). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
15. Hauptmeier, H., & Schmidt, S. (1985). Einführung in die Empirische Literaturwissenschaft. Braunschweig: Friedr. Vieweg Verlag.
16. Held, F. (2024). Wie finde ich mein Forschungsdesign? Überblick über empirische Forschungsmethoden. F. Held, B. Lauenstein, & S. van der Hoek içinde, Handbuch Gemeinpädagogische Praxisforschung (s. 19 - 31). Stuttgart: W. Kohlhammer Verlag.
17. Karadağ, E. (2010). Eğitim bilimleri doktora tezlerinde kullanılan araştırma modelleri: Nitelik düzeyleri ve analitik hata tipleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yöntemi, 16(1), 49-71.
18. Kartarı, A. (2017). Nitel düşünce ve etnografi: etnografik yönteme düşünsel bir yaklaşım. Moment Dergi, Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Kültürel Çalışmalar Dergisi, 4(1), 207-220. doi: 10.17572/mj2017.1.207220
19. Mayntz, R. (2005). Forschungsmethoden und Erkenntnispotential: Natur- und Sozialwissenschaften im Vergleich. MPIfG Discussion Paper 05/7. Köln: Max-Planck-Institut für Gesellschaftsforschung.
20. Mayring, P. (2000). Qualitative Inhaltsanalyse. Forum Qualitative Sozialforschung / Forum: Qualitative Social REsearch. 08 15, 2023 tarihinde https://www.researchgate.net/publication/200086026_Qualitative_Inhaltsanalyse adresinden alındı
21. Merriam, S. B. (2018). Nitel Araştırma - Desen ve Uygulama için Bir Rehber. (S. Turan, Çev.) Ankara: Nobel.
22. Oplatka, I. (2022). Nitel araştırmadaki on bir tuzak: her yeni akademisyen ve doktora öğrencisinin dikkat etmesi gereken bazı hususlar (S. Turan & R. Cansoy, Çev.). Alanyazın "Eğitim Bilimler Eleştirel İnceleme Dergisi" CRES Journal Critical Reviews in Educational Science, 3(1), 9-20. doi: 10.22596/cresjournal.0301.09.20
23. Özdemir, C. (2023). Ulusal Turizm Araştırmalarında Nitel Yöntemlere Bir Bakış. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 6(3), 1223 - 1232.
24. Özdemir, M., & Tuti, G. (2023). Nitel araştırma desenleri: Metodolojik bir temellendirme. Çankırı Karatekin Üniversitesi - Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(2), 2017-235.
25. Priller, E. (1988). Methodologische und methodische Grundlagen soziologischer Informationsgewinnung. Berlin: Akademie der Wissenschaften der DDR.
26. Sak, R. Ş. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250. doi: 10.33400/kuje.843306
27. Saldanha, G., & O'Brien, S. (2014). Research methodologies in translation studies. New York: Routledge.
28. Şan, F., & Koçlu, S. (2020). Toplum Çevirmenliği alanında Türkiye’de yapılan bilimsel çalışmalar: analiz ve değerlendirme. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (19), 780-802. doi: 10.29000/rumelide.752813
29. Toker, A. (2022). Sosyal Bilimlerde Nitel Veri Analizi İçin Bir Kılavuz. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51(Özel Sayı 1), 319-345.
30. Wolf, M. (2014). The sociology of translation and its “activist turn”. C. Angelelli içinde, The Sociological Turn in Translation and Interpreting Studies (s. 7-22). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
31. Yayla, O., & Ergün, G. (2020). Sosyal Bilimlerde Paradigma İkilemi: Turizm Alanında Yazılmış Lisansüstü Tezler Üzerine Bir İnceleme. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(2), 1624-1639.
32. Yazıcı, H., Reisoğlu, S., & Altun, F. (2012). Etnografik araştırmacının değerleri ile araştırma yöntem ve sonuçları arasındaki ilişki. Batman Üniversitesi - Yaşam Bilimler Dergisi, 1(1), 649-657.