Masal ve Büyülü Gerçekçilik Perspektifinden Bir Deneysel Roman Okuması: Günter Grass “Kutu-Karanlık Oda Hikâyeleri”

Yıl 2025, Sayı: 54, 189 - 208, 20.12.2025

Şenay Kaygın

https://doi.org/10.21497/sefad.1682686

Öz

Günter Grass’ın Kutu-Karanlık Oda Hikâyeleri adlı yapıtı Soğanı Soyarken adlı romanının bir devamı niteliğindedir. Masalsı özelliklerin, gerçeküstü ve doğaüstü olayların ön planda olduğu romanda simgesel bir öneme sahip olan ‘kutu’, 1930’lu yıllardan kalma ve adeta sahibinin anılarıyla dolu bir hazine sandığı olan Agfa Kutu Kameradır. Romanda, büyülü gerçekçilik akımında sıklıkla kullanılan fantastik ve gerçeküstü motifler, gerçeklik ile hayal dünyası arasındaki sınırları muğlaklaştırarak, gerçekliğe son derece yakın bir şekilde kurgulanmıştır. Romanın kurgu ile gerçeğin kesiştiği noktadaki yapısı, esere sıra dışı konu seçimi ve karmaşık yapısıyla deneysel bir roman görünümü kazandırmıştır. Yazarın yapıtlarının çoğu Alman tarihinde tabu kabul edilen Nasyonal Sosyalist döneme ilişkin tartışmaları içerir. Yazar, bu romanında unutma kültürünün dışında hatırlama ve hatırlatma kültürünü ön plana çıkarmayı amaçlamıştır. Soğanı Soyarken’de anılarını açıklayan bir metafor olarak ‘soğanı’ kullanan yazar, Kutu-Karanlık Oda Hikâyeleri’nde anılarını bir ‘kamera’ aracılığıyla açıklamayı yeğlemiştir. Yazar atalarının geçmişini sorgularken, geçmişle hesaplaşma noktasında aile öyküsü temelinde bir anlatı sunar. Roman, içerdiği tabu ve tartışmalara ilişkin, büyülü gerçekçiliğin travma teorisine dayalı analiziyle ilgili veriler içermektedir. Bu çalışmada söz konusu romanın; masal, büyülü gerçekçilik ve deneysel bir roman açısından analiz edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada metin içi ve metin dışı yöntemlerden yararlanılarak karma bir inceleme yöntemi çerçevesinde bir çözümleme gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Deneysel roman , büyülü gerçekçilik , masal , kurmaca-gerçeklik , geçmişle hesaplaşma

An Experimental novel Reading from the Perspective of Fairytale and Magical Realism: Günter Grass “The Box: Tales from the Darkroom”

Öz

Günter Grass’s work, The Box: Tales from the Darkroom, is a sequel to his novel, Peeling the Onion. In the novel, where fairy-tale-like features are at the forefront, the box that has a symbolic importance is the Agfa Box Camera, which dates back to the 1930s and is like a treasure chest full of its owner’s memories. In the novel, the fantastic and surreal motifs frequently used in the magical realism movement are constructed in a way that is extremely close to reality, blurring the boundaries between reality and the world of imagination. In this context, the novel’s construction at the intersection of fiction and reality gives the work the appearance of an experimental novel with its unusual choice of subject and complex structure. Most of the author’s works include discussions about the National Socialist period, which is considered taboo in German history. In this novel, the author aims to highlight the culture of remembering and reminding, rather than the culture of forgetting. The author, who uses the onion as a metaphor to explain his memories in Peeling the Onion, prefers to explain his memories through a camera in The Box: Tales from the Darkroom. The author questions the past of his ancestors and presents a narrative based on a family story based on a questioning at the point of reckoning with the past. “The Box: Tales from the Darkroom” also contains data on the taboos and debates it contains, as well as an analysis of magical realism based on trauma theory. This study aims to analyze the author's novel in question in terms of fairy tale, magical realism and an experimental novel analysis. In the study, an analysis was carried out using a mixed analysis method to benefit from intra-textual and extra-textual methods.

Anahtar Kelimeler

novel , fiction , reality , memoir , reckoning with the past

Kaynakça

• Ahlheim, H., Gruner, W. & Hachtmann, R. (2022). NS- Geschichte als Herausforderung Neue und alte Fragen, Herausgegeben von der Redaktion der Beiträge zur Geschichte des Nationalsozialismus. Göttingen: Wallenstein Verlag.
• Aksoy, S. (2015). Günter Grass hayatını kaybetti. Orhan Pamuk Alman romancıyı anlattı (Günter Grass kimdir). Hürriyet. Erişim adresi: https://www.hurriyet.com.tr/dunya/gunter-grass-hayatini-kaybetti-orhan-pamuk-alman-romanciyi-anlatti-gunter-grass-kimdir-28722971
• Arargüç, M. F. (2016). Büyülü Gerçekçilik ve Louis de Berniéres’nin Latin Amerika Üçlemesi. Konya: Çizgi Kitabevi.
• Arva, E. L. (2011). The Traumatic Imagination: Histories of Violence in Magical Realist Fiction. Amherst, New York: Cambria Press.
• Aytaç, G. (1999). Genel Edebiyat Bilimi, İstanbul: Papirüs Yay.
• Braun, Michael (2007). Tabu und Tabubruch in Literatur und Film. Würzburg: Königshausen & Neumann.
• Bray, J. Gibbons, A. & McHale, B. (2012). The Routledge Companion to Experimental Literature. Routledge: New York.
• Calinescu, M. (1987). “The Idea of the Avant-Garde,” in Five Faces of Modernity. Durham: Duke University Press.
• Çıkla, S. (2002). Romanda Kurmaca ve Gerçeklik. İçinde: Hece Aylık Edebiyat Dergisi. Türk Romanı Özel Sayısı. 6(65/66/67), 111-129.
• Demir, E. F. ve Otan, O. (2023). Emir Kusturica filmlerinde büyülü gerçekçilik. Yedi, Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, 29, 147-157. doi: 10.17484/yedi.1144132
• Garcia, Teker, A. (2004). 20. yüzyıl Latin Amerika öyküsü. Ankara: Ürün Yay.
• Genette. G. (2011). Anlatının Söylemi. (F. B. Aydar, Çev.) İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yay.
• Gobyn. S. (2019). Metalepse im Werk von Günter Grass Eine Analyse der narrativen Struktur in sechs ausgewählten Romanen (1961-2010). Berlin: Verlag J. B. Metzler Springer Verlag GmbH Deutschland.
• Grass, G. (2018). Kutu-Karanlık Oda Hikâyeleri. (L. Konca, Çev.) İstanbul: Everest Yay.
• Grass, G. (2003). Yengeç Yürüyüşü. (2. bs.). (İ. Özdemir, Çev.). 2. Baskı. İstanbul: Can Yay.
• Guenther, I. (1995). Magic Realism, New Objectivity, and the Arts during the Weimar Republic. L. P. Zamora & W. B. Faris (Ed.), Magical Realism: theory, history, community içinde (s. 33-73). Duke University Press. London: Durham.
• Howard, B. S. (2018). Erzählen über Gesellschaft. Springer Verlag: Wiesbaden.
• Humphrey, R. (2005). Literarische Gattung und Gedächtnis. Gedächtniskonzepte der Literaturwissenschaft. A. Erll & A. Nünning (Ed.), Theoretische Grundlegungen und Anwendungsperspektiven içinde (s. 73–96). Berlin: de Gruyter.
• Jaroszewski, M. (2023). Günter Grass über sein literarisches Œuvre in Beim Häuten der Zwiebel und Die Box. Versuch einer Analyse. Studia Niemcoznawcze Warszawa, tom LXVIII.
• Joosten, J. Parry, C. (2016). Reading Die Blechtrommel throughout Europe: Introduction. S. Levie. (Ed.), The Echo of Die Blechtrommel in Europe Studies on the Reception of Günter Grass’s The Tin Drum içinde: (s. 1-21). Boston: Brill Verlag.
• Krason, V. (2019). Günter Grass und die Bildende Kunst, Eine interdisziplinäre Untersuchung der Schaffensjahre 1947 bis 1977, (Dissertation) zur Erlangung des philosophischen Doktorgrades an der Philosophischen Fakultät der Göttingen: Georg-August-Universität.
• Korte, H. (2016). Kindler Kompakt Österreichische Literatur der Gegenwart. Stuttgart: J.B. Metzler Verlag.
• Korte, H. (2015). Deutsche Literatur. Aus fünf Jahrhunderten. Stuttgart: Kindler Verlag.
• Kittel, H. (1995). International Anthologies of Literature in Translation. Berlin: Erich Schmidt Verlag.
• Lodge, D. (2013), Kurgu Sanatı, Ankara: Hece Yayınları
• Miklautsch, L. (2005). Montierte Texte - hybride Helden Zur Poetik der Wolfdietrich-Dichtungen. Berlin: Walter de Gruyer GmbH & Co. KG.
• Münüklü, E. (2022). Die Poetik des Marginalen W.G. Sebalds und Orhan Pamuks Literatur. Bielefeld: Transcript Verlag.
• Neuhaus, V. (2010). Günter Grass. (3., aktualisierte und erweiterte Auflage). Stuttgart: Verlag J. B. Metzler Springer Verlag GmbH Deutschland.
• Mai, M. (2015). Erzähltextanalyse: Modelle, Kategorien, Parameter. Stuttgart: Ibidem Verlag.
• Öztürk, E. (2021). Romanın Toplumsal Bilgi ve Deneyim Kaynağı Olarak Niteliği Üzerine Bir Sorgulama. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. Aralık, 38(2), 491-507.
• Peeters, A. (2009). “Ich erinnere mich...”: Vergangenheitsrekonstruktion und Schuldproblematik in Günter Grass’ Im Krebsgang, Beim Häuten der Zwiebel und Die Box. Magister. Universiteit Gent. Faculteit Letteren en Wijsbegeerte. Erişim adresi: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://libstore.ugent.be/fulltxt/RUG01/001/383/834/RUG01-001383834_2010_0001_AC.pdf
• Pontzen, A. (2008). Patriarch einer Patchworkfamilie Günter Grass, Erinnerungsbuch Die Box, in; https://literaturkritik.de/id/12416. Erişim adresi: https://literaturkritik.de/id/12416.
• Rudorff, A. (2018). Das KZ Auschwitz 1942-1945 und die Zeit der Todesmärsche 1944/45. Band 16. Berlin: Walter de Gruyter GmbH.
• Rheinhard N. (2013). Grimm und Grass: Märchenrezeption in den Romanen Der Butt und Die Blechtrommel. Alman Dili ve Edebiyatı Dergisi – Studien zur deutschen Sprache und Literatur. 2(30), 117-131.
• Salgaro, M. Calzoni, R. (2010). “Ein in der Phantasie durchgefuhrtes Experiment” Literatur und Wissenschaft nach Neunzehnhundert. Göttingen: Unipress GmbH.
• Sağlık, Ş. (2008, Eylül). Roman ve Öykümüzde Atlama Taşları Türk Roman ve Öyküsünde Deneysel-Somut Çalışmalar. Hece Dergisi. 9, 107-122.
• Schlichting, J. K. (2021). Die Poetologie des Zweifels. Erzählen und Erinnern in der späten Prosa von Günter Grass. Dissertation. Göttingen: Georg-August Universität. Erişim adresi: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/file:///C:/Users/User/Downloads/Dissertation%20Die%20Poetologie%20des%20Zweifels_Julia%20K.%20Schlichting%20(13).pdf
• Schlichting, J. K. (2013). Die Nach‑Vergangenheit als neues Zeitfenster und die Bedeutung des Siebzehnjährigen – Zur Poetologie des Zweifels. M. Ossowski (Ed.), Studia Germanica Gedanensia. Günter Grass Werk und Rezeption içinde (65-74). Uniwersytet Gdański: Gdansk
• Tepebaşılı, F. (1999). Deneysel Edebiyat Bilimi. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 13, 83-97.
• Thesz, N. A. (2018). The Communicative Event in the Works of Günter Grass. New York: Camden House.
• Tosun, N. (2008, Eylül). Avangard, Yeni ve Deneysel. Hece Dergisi. 141, 98- 106.
• Urválek, A. (2012). Weil unsrem Vater immer noch ne Geschichte“ Günter Grass' weg von der Blechtrommel zur Box. Brünner Beiträge zur Germanistik und Nordistik. 26(1-2) 137-149.
• Van. B. (2022). Natüralizm’in Baş Mimarı Émile Zola – Hayatı ve Edebi Kişiliği. Erişim adresi: https://labohemedergisi.com/2022/10/naturalizmin-ve-emilezolanin-hayati/
• Wellek, R. & Warren, A. (1983). Edebiyat Biliminin Temelleri. (A. E. Uysal, Çev.) Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay.
• Wellnitz, K. (2023). Märchen als Roman: Inszenierung und Fortschreibung von Märchen und Sagen bei Günter Grass. (1. Auflage). Göttingen: Wallstein Verlag.
• Zimmermann, H. (2023). Günter Grass: Biographie. Hamburg: Osburg Verlag.
• Zola. E. (2017). Deneysel Roman. (K. Zeyrek, Çev.) İstanbul: Simurg Kitabevi.