An Existential Call: The Stop To Look At The Sky

Yıl 2025, Sayı: 54, 47 - 58, 20.12.2025

Emrullah Yakut

https://doi.org/10.21497/sefad.1683547

Öz

This article analyzes Turgut Uyar’s poem Göğe Bakma Durağı (The Stop to Look at the Sky) through philosophical lenses, tracing its roots from antiquity to modernity. The act of “gazing at the sky” is examined via Aristotle’s cosmology, Plato’s ideals, Hölderlin’s divine-human bridge, Nietzsche’s Übermensch, Jung’s collective unconscious, and Bachelard’s imagination. The Qur’anic verse al-Mulk (67:3) on celestial perfection enriches its metaphysical depth. Central to the analysis is Heidegger’s verweilen (dwelling) and schauen (gazing), which reframe gazing as ontological resistance against urban haste. The title’s durak (“stop”) juxtaposes mundane transit with existential pause, critiquing modernity’s alienation through Heideggerian unconcealment. Uyar’s linguistic irony transforms a bus stop into a meditative space, merging the ephemeral and eternal. The poem bridges ancient metaphysics, Islamic theology, and existential philosophy, illustrating poetry’s role in universal inquiry. By interweaving literary close-reading with interdisciplinary philosophy, the study positions Uyar’s work as a counter-narrative to modernity’s fragmentation, where “gazing” becomes a radical act of reclaiming presence.

Anahtar Kelimeler

Turgut Uyar , Göğe Bakma Durağı , Heidegger , existence , philosophy and poetry

Bir Varoluş Çağrısı: Göğe Bakma Durağı

Öz

Bu makale, Turgut Uyar’ın Göğe Bakma Durağı şiirini, antikçağdan modern düşünceye uzanan felsefî ve poetik bir perspektifle çözümlemektedir. Şiirdeki “göğe bakma” eylemi, Aristoteles’in değişmez kozmos anlayışından Platon’un idealar dünyasına, Hölderlin’in tanrısal ile insani arasındaki köprü metaforundan Nietzsche’nin üst-insana yükseliş imgelerine kadar çeşitli düşünsel katmanlarla ilişkilendirilir. Kur’an-ı Kerim’deki Mülk suresi (67:3) ile vurgulanan “göğün kusursuz düzeni,” şiirin metafizik boyutunu derinleştirirken; Jung’un kolektif bilinçdışı ve Bachelard’ın hayal gücü kuramları, gökyüzünün evrensel sembolizmini ortaya koyar. Heidegger’in verweilen (durmak) ve schauen (bakmak) kavramları ise, şiirin varoluşçu okumasını şekillendirir: Modern kent yaşamının hızına karşı bir “durak”ta durup göğe bakmak, yalnızca fiziksel bir eylem değil, varlığın anlamını sorgulayan ontolojik bir direniştir. Başlıktaki “durak” sözcüğü, otobüs durağının gündelik sıradanlığı ile varoluşsal bir duruş arasındaki ironiyi vurgular. Bu ironi, Heideggerci bir perspektifle, teknik çağın insanı yabancılaştıran akışına karşı bir mola, bir açımlanmışlık anı olarak yorumlanır. Şiir, dilsel oyunları ve kavramsal gerilimleriyle, modernitenin yüzeyselliğini sorgularken, izleklerini antik metafizikten İslami teolojiye, romantik şiirden varoluşçu felsefeye uzanan disiplinler arası bir zemine oturtur. Çalışma, edebiyat ve felsefe arasındaki diyaloğu, Uyar’ın şiiri üzerinden yeniden kurmayı amaçlayarak, şiirsel metnin evrensel insani sorgulamalara nasıl cevap verdiğini ortaya koyar.

Anahtar Kelimeler

Turgut Uyar , Göğe Bakma Durağı , Heidegger , varoluş , şiir ve felsefe ilişkisi

Kaynakça

• Aksay, Ö. (2015). Dünyaya Karşı Şiirde Vaziyet. Türk Dili, 109(767-768), 471-485.
• Aristoteles. (1997). Gökyüzü üzerine. (S. Babür, Çev.). Ankara: Dost Kitabevi.
• Bachelard, G. (2002). Air and dreams. (E. Farell ve F. Farell, Çev.) (2. bs.). Dallas: The Dallas Institute Publications.
• Bergson, H. (2013). Ahlâkın ve dinin iki kaynağı. (M. Yakupoğlu, Çev.) (2. bs.). İstanbul: Doğu Batı Yay.
• Camus, A. (1997). Sisifos söyleni (5. bs.). İstanbul: Can Yay.
• Caner, F. (2006). Turgut Uyar’ın huzursuzluğu [Doktora Tezi]. Bilkent Üniversitesi.
• Çantay, H. B. (2005). Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm. (M. Y. Saraç, Ed.) (C. 1-3). İstanbul: Risale Yay.
• Durusoy, A. (1999). İbn Sînâ (Felsefesi). İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 20, ss. 322-331). TDV Yay.
• Eliade, M. (1991). Kutsal ve dindışı. (M. A. Kılıçbay, Çev.). İstanbul: Gece Yay.
• Heidegger, M. (1998). Tekniğe ilişkin soruşturma. (D. Özlem, Çev.). İstanbul: Paradigma Yay.
• Heidegger, M. (2000). Elucidations of Hölderlin’s poetry. (K. Hoeller, Çev.). New York: Humanity Books.
• Heidegger, M. (2001). Nietzsche’nin “Tanrı Öldü” sözü ve dünya resimleri çağı (L. Özşar, Çev.). Asa Kitabevi.
• Heidegger, M. (2008). Varlık ve zaman. (K. H. Ökten, Çev.). İstanbul: Agora Kitaplığı.
• Hölderlin. (1997). Seçme şiirler (T. Oflazoğlu, Çev.). İz Yayıncılık.
• Issı, A. C. (2012). Edebiyatı dipte(n) kuşatmak. Roza Yayınevi.
• Jung, C. G. (1980). The Archetypes and the collective unconscious. (R. F. C. Hull, Çev.). New York: Princeton University Press.
• Kant, I. (1999). Pratik aklın eleştirisi. (İ. Gökberk ve F. Akatlı, Çev.) (3. bs.). Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu.
• Kaya, M. (1995). Fârâbî. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 12, ss. 145-162). TDV Yay.
• Kaya, M. (2002). Kindî, Ya‘kūb b. İshak (Hayatı ve Şahsiyeti). İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 26, ss. 41-58). TDV Yay.
• Koç, Y. (2019). Turgut Uyar şiirinde varoluşsal yalnızlığın dışavurumu [Doktora Tezi]. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi SBÜ.
• Koç, Y. (2020). Turgut Uyar’ın Ölü Yıkayıcılar Şiirinde Diyalojizm. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 64, 81-90.
• Kutluer, İ. (1995). Felek. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 12, ss. 303-306). TDV Yay.
• Mevlana. (1992). Divan-ı kebir. (A. Gölpınarlı, Çev.) (C. 1-5). Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.
• Nietzsche, F. (1964). Böyle buyurdu Zerdüşt. (T. Oflazoğlu, Çev.). İstanbul: Bilgi Yayınevi.
• Platon. (1888). The timaeus of Plato. (R. D. Archer-Hind, Çev.). London: Macmillan.
• Platon. (2010). Devlet. (S. Eyüboğlu ve M. A. Cimcoz, Çev.) (20. bs.). İstanbul: Türiye İş Bankası Yay.
• Sambursky, S. (1960). The physical world of the Greeks (M. Dagut, Çev.; 2. bs). The Macmillan Company.
• Uyar, T. (2012). Büyük saat. İstanbul: Yapı Kredi Yay.
• Uysal, E. (2000). İhvân-ı Safâ. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 22, ss. 1-6). TDV Yay.