Bloodless Executions in the Seljukid State Tradition: The Procedures and Principles of Choking with Bowstring and Drawing Iron Rod to Eyes

Yıl 2025, Sayı: 54, 353 - 368, 20.12.2025

Ahmet Selçukoğlu

https://doi.org/10.21497/sefad.1683999

Öz

In medieval sources, two popular liquidation methods are mentioned that were frequently applied by Turkish nations, especially in the context of sovereignty conflicts: Strangling with a bowstring and pulling a hot iron rod to the eyes. In the steppe law, the red lines regarding not shedding the blood of the dynasty members brought to the forefront alternative methods for dealing with the defeated opponent, and strangulation was used as a functional execution method because it achieved the goal without shedding blood. Although the strangling process is carried out with different tools and techniques, bows, one of the most important instruments of Turkish daily life, are the most frequently used tools for this purpose. Among the Turkish states, the Seljuks were one of the states that most frequently used the punishment of strangulation with a bowstring and carried this ancient steppe custom to distant areas of domination. However, after the Seljuks' interaction with Iran, Anatolia and the Islamic world, a different method of elimination began to become more popular and was frequently used in struggles for dominance. In this execution method, which is described in the sources as drawing an iron rod into the eyes, the aim was to heat a long stick called “mil” in the fire and hold it to the eyes from a certain distance, thus causing the victim to lose his ability to see. This article aims to examine the practices of strangulation with a bowstring and drawing a hot iron rod to the eyes, which are frequently mentioned as a type of bloodless execution in the sources, within the context of logic, method and technique within the framework of the Turkish steppe law and sovereignty concept using examples from the Seljuk period.

Anahtar Kelimeler

Bowstring , drawing iron rod to eyes , turkish sovereignty concept , Turkish divine blessing , İbrahim Yinal

Selçuklu Devlet Geleneğinde Kansız İnfazlar: Yay Kirişiyle Boğma ve Göze Mil Çekme Cezalarının Usul ve Esasları

Öz

Orta Çağ kaynaklarında Türk uluslarının özellikle egemenlik çatışmaları çerçevesinde sıkça uyguladıkları iki popüler tasfiye etme yönteminden bahsedilir: Yay kirişiyle boğma ve göze mil çekme. Bozkır yasasında hanedan üyelerinin kanının dökülmemesiyle ilgili kırmızıçizgiler, mağlup edilmiş rakibin hal edilmesi noktasında alternatif yöntemleri ön plana çıkarmış, kan dökmeden amaca ulaştırdığı için boğarak öldürme işlevsel bir infaz yöntemi olarak kullanılmıştır. Boğma işlemi, farklı araç ve tekniklerle gerçekleştirilmekle birlikte Türk gündelik hayatının en önemli enstrümanlarından olan yaylar, bu amaç için en fazla başvurulan alettir. Türk devletleri arasında Selçuklular, yay kirişiyle boğma cezasını en çok uygulayan ve bu eski bozkır töresini uzak hâkimiyet sahalarına taşıyan devletlerden biridir. Bununla birlikte Selçukluların İran, Anadolu ve İslam coğrafyasıyla etkileşimi sonrası farklı bir saf dışı bırakma yönteminin daha popüler olmaya başladığı ve hâkimiyet mücadelelerinde sıklıkla kullanıldığı görülür. Kaynaklarda göze mil çekme şeklinde ifade edilen bu infaz yönteminde mil adı verilen uzun çubuğun ateşte kızdırılarak belli mesafede gözlere tutulması ve bu şekilde kurbanın görme yeteneğini kaybetmesi amaçlanmıştır. Bu makale, kaynaklarda birer kansız infaz türü olarak sıkça söz edilen yay kirişiyle boğma ve gözlere mil çekme uygulamalarını Türk bozkır hukuku ve egemenlik tasavvuru çerçevesinde Selçuklu çağı örnekleri üzerinden mantık, yöntem ve teknik bağlamında ele almayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Yay kirişi , göze mil çekme , Türk hâkimiyet telakkisi , kut anlayışı , İbrahim Yınal

Kaynakça

• Ahmed b. Mahmud. (1977). Selçuknâme. (C. I-II). (E. Merçil, Çev.). İstanbul: Kervan Yayınları.
• Ahmedünnesevî. (2023). Celaleddin harezmşah. İstanbul: Dorlion Yayınları.
• Aknerli Grigor. (2012). Okçu milletin tarihi. (H. D. Andreasyan, Çev.). İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
• Aksaraylı Kerimeddin Mahmud. (1943). Müsamerat al-ahyar (Selçukî devletleri tarihi). (M. N. Gençosman, Çev.). Ankara: Ulusoğlu Basımevi.
• Alaaddin Ata Melik Cüveynî. (2014). Tarih-i cihan güşa. (M. Öztürk, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Alinge, C. (2022). Moğol kanunları. (C. Üçok, Çev.). İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
• Anna Komnena. (1996). Alexiad: malazgirt’in sonrası imparator alexios komnenos döneminin tarihi. (B. Umar, Çev.). İstanbul: Inkılap Yayınları.
• Anonim. (2014). Tarih-i al-i selçuk (anonim selçukname). (H. İ. Aça & F. Coşguner, Çev.). Ankara: Atıf Yayınları.
• Azimî. (2006). Azimî tarihi: selçuklular dönemiyle ilgili bölümler. (H. 430-538 = 1038/39-1143/44) (A. Sevim, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Barthold, W. (1978). Ahmed. İslam ansiklopedisi. (C. I, s. 168-169). İstanbul: MEB Yayınevi.
• Bayat, A. H. (1989). Ali B. Îsâ el-Kehhâl. İslâm ansiklopedisi (C. 2, s. 401). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Baybars el-Mansurî (ed Richards, D. S.). (1998). Zübdetü’l fikra fi tarihü’l hicra. Beyrut: eş-Şirketü’l-Müttahide.
• Bondarî. (1999). Irak ve horasan selçukluları tarihi. (B. Kıvameddin, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Boratav, P. N. (1984). Köroğlu destanı. İstanbul: Adam Yayıncılık.
• Can, U. (2021). 1234 yılı anonim süryani vekâyinamesi’nin tercüme, tahlil, tenkid ve sunumu (7-13. yüzyıllar/islâm sonrası döneme ait kayıtlar). (Yayımlanmamış doktora tezi). Celal Bayar Üniversitesi, Manisa.
• el-Hüseynî. (1999). Ahbarü’d-devleti’s-selçukiyye. (N. Lugal, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• er-Ravendî. (1999). Rahat-üs-sudur ve ayet-üs-sürur (gönüllerin rahatı ve sevinç alameti). (C. I). (A. Ateş, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Gregory Abû’l-Farac. (1999). Abû’l-farac tarihi. (C. I-II). (Ö. R. Doğrul, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Hamdullah Müstevfi-yi Kazvinî. (2018). Tarih-i güzide. Ankara: TTK Yayınevi.
• Herodotos. (1973). Tarih. (M. Ökmen, Çev.). İstanbul: Remzi Kitabevi.
• https://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000022766&page=1 (Erişim: 24-04-2025).
• İbn Battuta. (2000). İbn battuta seyahatnamesi. (C. I-II). (A. S. Aykut, Çev.). İstanbul: YKY Yayınları.
• İbn Bibî. (2014). El-evamirü’l-ala’iyye fi’l-umuri’l-ala’iyye (selçuknâme). (M. Öztürk, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• İbn Fazlan. (1975). İbn fazlan seyahatnamesi. (R. Şeşen, Çev.). İstanbul: Bedir Yayınevi.
• İbnü’l-Kalanisî. (2023). Zeylü tarihi dımaşk tercümesi. (H. Aydın, Çev.). İstanbul: KDY Yayıncılık.
• İbn Kesir, (1994). Büyük İslam tarihi el-bidâye ve’n-nihâye. (C. XII-XIII). (M. Keskin, Çev.). İstanbul: Çağrı Yayınları.
• İbn Tağrıberdî. (2013). En-nücumu’z-zahire, (parlayan yıldızlar). (A. Batur, Çev.). İstanbul: Selenge Yayınları.
• İbnü’l-Esir. (1991). İslam tarihi (el-kâmil fi’t-tarih tercümesi). (C. IX-XII). (A. Özaydın-A. Ağırakça-, Çev.). İstanbul: Bahar Yayınları. (Arapça neşr. (1987). (C. VIII). (Dekak, M. Y. Ed.). Beyrut: Daru’l Kutub al İlmiyah).
• İbnü’l-Adim, (2011). Biyografilerle selçuklular tarihi ibnü’l-adim bugyetü’t-taleb fi tarihi haleb (seçmeler). (A. Sevim, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Kafesoğlu, İ. (1977). Kavurd. İslam ansiklopedisi. (C. 6, s. 456-459). İstanbul: MEB Yayınevi.
• Kaşgarlı Mahmud. (1985). Divân-ı lügâti’t türk. (C. I-III). (B. Atalay, Çev.). Ankara: TDK Yayınları.
• Kaymaz, N. (1970). Pervâne muinüddin süleyman. Ankara: Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi.
• Köprülü, M. F. (1944). Türk ve moğol sülalelerinde hanedan azasının idamında kan dökme memnuiyeti. Türk Hukuk Tarihi Dergisi, I, 1-9.
• Marco Polo. (2019). Dünyanın hikâye edilişi (harikalar kitabı). (I. Ergüden, Çev.). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Merçil, E. (1989). Kirman selçukluları. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Mesudî. (2004). Altın bozkırlar: muruc ez-zeheb. (D. A. Batur, Çev.). İstanbul: Selenge Yayınları.
• Mikhail Psellos. (1992). Mikhail psellos’un khronographia’sı. (I. Demirkent, Çev.). Ankara: TTK Yayınevi.
• Mirhand, (2022). Hârezmşâhlar (razatu’s-safa). (E. Göksu, Çev.). İstanbul: Kronik Yayınları.
• Müneccimbaşı. (2017). Camiu’d-düvel: selçuklular tarihi. (C. I-II). (A. Öngül, Ed.). Kabalcı Yayınları. (Osmanlılar Kısmı: (A. Ağırakça, Çev.). (1995). Câmiü’d düvel: osmanlı tarihi (1299-1481). İstanbul: İnsan Yayınları).
• Niketas Khoniates. (1995). Historia. Ankara: TTK Yayınevi.
• Orkun, H. N. (1994). Eski türk yazıtları. Ankara: TDK Yayınları.
• Öner, E. (2010). Göze mil çekme motifinin köroğlu destanına yansıyış şekli. Folklor/Edebiyat, 16(63), 155-161.
• Pritsak, O. (1977). Karahanlılar. İslam ansiklopedisi. (C. 6, s. 251-273). İstanbul: MEB Yayınevi.
• Ricoldus De Monte Crucis, (2018). Doğu seyahatnamesi bir dominikan keşişin anadolu ve ortadoğu yolculuğu 1289-1291. (A. D. Altunbaş, Çev.). İstanbul: Kronik Kitap.
• Roux, J. P. (1994). Türklerin ve moğolların eski-dini. (A. Kazancıgil, Çev.). İstanbul: İşaret Yayınları.
• Sevim, A. (1961). Tarihü meyyafarikin ve amid’in mervanlılar bölümünün yayını münasebetiyle. VI. Türk Tarih Kongresi içinde (s. 172-196) Ankara: TTK Yayınevi.
• Sevim, A. (1989). Mir’âtü’z-zaman fî tarihi’l-âyan (kayıp uyûnü’t-tevârîh’ten naklen selçuklularla ilgili bölümler). Belgeler, XIV(18), 1-260.
• Sevim, A. (2000). Suriye-filistin selçukluları tarihi. TTK Yayınevi.
• Sıbt İbnü’l-Cevzî. (2011). Mir’atü’z-zaman fi tarihi’l-ayan’da Selçuklular. (A. Sevim, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Simon de Quentin. (2006). Bir keşiş’in anılarında tatarlar ve anadolu (1245-1248). (E. Özbayoğlu, Çev.). Antalya: Daktav Yayınları.
• Sümer, F. (2009). Kirman Selçukluları. İslam ansiklopedisi. (C. 36, s. 377-379). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Süryani Mihail. (1944). Vekayiname. (H. D. Andreasyan, Çev.). Basılmamış TTK Nüshası.
• Turan, O. (1977). Kılıç Arslan IV. İslam ansiklopedisi. (C. 6, s. 703-707). İstanbul: MEB Yayınevi.
• Turan, O. (1971). Selçuklular zamanında Türkiye. İstanbul: Turan Neşriyat.
• Turan, O. (2003). Türk cihan hâkimiyeti mefkûresi tarihi. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Uğurluel, T. & Kayatekin, M. (2017). Tarih tıbbı konuşturdu suikastlar, sır ölümler, esrarengiz olaylar. İstanbul: Timaş Yayınları.
• Yakut el-Hamevî. (1977). Mu’cemü’l buldân. (C. V). Beyrut: Dar el-Sader.