Göçmenin Seyir Defteri: İzmir’de Yaşayan Sahra Altı Afrikalı Düzensiz Göçmenlerin Göç ve Kent Deneyimi

Yıl 2025, Sayı: 54, 251 - 278, 20.12.2025

Fatih Kahraman , Özlem Kahya Nizam , Nida Fidanboy

https://doi.org/10.21497/sefad.1684168

Öz

Bu çalışma, Sahra altı Afrika ülkelerinden Türkiye’ye gelen ve İzmir’de yaşayan düzensiz göçmenlerin göç öncesi, göç süreci ve sonrasındaki deneyimleri ile İzmir’deki gündelik yaşam pratiklerini konu edinmektedir. Çalışma farklı ülkelerden göçmen nüfusunun yoğun olarak yaşadığı İzmir’in Konak İlçesi’ne bağlı Basmane Semti’nde gerçekleştirilmiştir. Alan araştırması kapsamında 6 kadın 9 erkek toplam 15 Afrikalı düzensiz göçmenle yarı yapılandırılmış mülakat formu uygulanarak görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler sonunda ortaya çıkan veriler nitel veri analizi teknikleri arasında yer alan betimsel analiz tekniği kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma, Sahra altı Afrika ülkeleri ile Türkiye arasındaki uzak mesafe göçünde ve Afrikalı göçmenlerin Türkiye kentlerindeki hareketliliklerinde göçmen ağlarının oldukça önemli bir yere sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Aynı ağlar, göçmenlerin İzmir’de karşılaştığı barınma, iş bulma vb. sorunların çözümünde de işlevsel bir role sahiptir. Afrikalı göçmenler düzensiz göçmen olmaları konusunda Türkiye’de yaşayan diğer düzensiz göçmenlerle benzer deneyimleri yaşarken, siyahi ten renkleri dolayısıyla söz edilen deneyimlerde daha da derinleşen sorunlarla karşı karşıya kalmaktadır. Yabancılıklarını gizleyemedikleri bir işaret olarak ten rengi, İzmir’in merkezinde ancak hayatın dışında kalmalarına yol açan, her an yakalanma korkusunu da beraberinde taşıyan bir damga sembolüne dönüşmektedir.

Anahtar Kelimeler

Uluslararası göç , düzensiz göç , Sahra altı Afrika , İzmir , Basmane

The Migration Logbook: The Migration and Urban Experience of Sub-Saharan African Migrants Living in İzmir

Öz

This study focuses on the experiences of irregular migrants from Sub-Saharan African countries who have come to Türkiye and settled in İzmir. This study also examines their pre-migration, migration, and post-migration experiences, as well as their everyday life practices in İzmir. The study was conducted in Basmane neighbourhood of Konak district of Izmir where there is a dense population of migrants from different countries. Within the scope of the field research, interviews were conducted with a total of 15 African irregular migrants, 6 women and 9 men, by applying a semi-structured interview form. The data obtained were analyzed with descriptive analysis technique. The research reveals that migrant networks play a significant role in long-distance migration between Sub-Saharan African countries and Türkiye, as well as in the mobility of African migrants within Turkish cities. The same networks also have a functional role in solving such problems as housing, finding a job, and the like that migrants face in İzmir. While experiencing similar challenges to other irregular migrants living in Türkiye, they face even deeper issues due to their black skin color. As a sign that they cannot hide their foreignness, their skin color turns into a symbol of stigma that causes them to be excluded from life in the center of Izmir and carries with it the fear of being caught at any moment.

Anahtar Kelimeler

International migration , irregular migration , sub Saharan Africa , İzmir , Basmane

Kaynakça

• Aggarwal, V., La China, F. & Vaculova. L. (2016). Irregular migration, refugees and informal labour markets in the EU: The rise of European sweatshops?. European Institute for Asian Studies. https://www.eias.org/wp-content/uploads/2016/04/Irregular_Migration_Website-1.pdf.
• Akbaş, S. & Ünlütürk Ulutaş, Ç. (2018). Küresel fabrika kentinin görünmeyen işçileri: Denizli işgücü piyasasında Suriyeli göçmenler, Çalışma ve Toplum, 1(56), 167-192.
• Biehl, K. (2014). Spatializing diversities, diversifying spaces: housing experiences in a migration hub of Istanbul. Ethnic and Racial Studies, 596-607. doi: 10.1080/01419870.2015.980293.
• Coşkun, E. (2016). Türkiye'nin göç rejiminde toplumsal cinsiyet faktörü: Ugandalı göçmen kadınlar örneği. Fe Dergi 8(1), 91-104.
• Dışişleri Bakanlığı. (2022). Türkiye Afrika İlişkileri. Erişim Adresi: https://www.mfa.gov.tr/turkiye-afrika-iliskileri.tr.mfa.
• Fait, N. (2013). African migrations toward Turkey: Beyond the stepping stone, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 68(1), 21-38.
• Garip F. & Asad A.L. (2015). Migrant networks. R. Scott & S. Kosslyn (Eds.), Emerging trends in the social and behavioral sciences (1-13). NJ: John Wiley & Sons.
• Goffman, E. (2014). Damga örselenmiş kimliğin idare edilişi üzerine notlar. (Ş. Geniş, L. Ünsaldı & S. N. Ağırnaslı, Çev.) Ankara: Heretik Yay.
• Göç İdaresi Başkanlığı. (2025). Türkiye'nin düzensiz göçle mücadelesi, Erişim Adresi: https://www.goc.gov.tr/turkiyenin-duzensiz-gocle-mucadelesi.
• IOM, (2024a). World migration report 2024. Erişim Adresi: https://publications.iom.int/books/world-migration-report-2024.
• IOM, (2024b). African migration report (second edition) connecting the threads: linking policy, practice and the welfare of teh African migrant, Erişim Adresi: https://reliefweb.int/report/world/africa-migration-report-second-edition-connecting-threads-linking-policy-practice-and-welfare-african-migrant.
• İçduygu, A. (2014). Türkiye’ye yönelen uluslararası göç hareketleri. A. İçduygu, S. Erder & F. Gençkaya (Ed.), Türkiye’nin uluslararası göç politikaları 1923-2023: ulus-devlet oluşumundan ulus-ötesi dönüşümlere. İstanbul: Mirekoç Araştırma Raporları.
• Kahraman, F., & Ergen, R. (2020). Anadolu’da sığınmacı halleri: Karaman’da yaşayan Afgan sığınmacıların göç öncesi ve göç sonrası deneyimleri. M. Çakır & F. Kahraman (Ed.), Sosyal problemler sosyolojisi: Teoriden uygulamaya sosyal problemler üzerine tartışmalar içinde (s.162-191). Ankara: Nobel Yay.
• Kahya Nizam, Ö. (2020). Afrika’dan Türkiye’ye sığınmacı göçünün sosyolojik görünümleri: Somalili kadın sığınmacılar örneği. S. Sallan Gül, S. Dedeoğlu & Ö. Kahya Nizam (Ed.) Türkiye’de mültecilik, zorunlu göç ve toplumsal uyum: geri dönüş mü, birlikte yaşam mı? içinde (s.341-370). İstanbul: Bağlam Yay.
• Kahya Nizam, Ö. (2023). Uluslararası göç ve uydu kentler. G. Kaya (Ed.) Cumhuriyetin göçlerle dolu 100 yılı içinde (s.349-364). İzmir: Cem Yay.
• Kaya, A. (2023). The world’s leading refugee host, Turkey has a complex migration history. Erişim Adresi: https://www.migrationpolicy.org/article/turkey-migration-history.
• Kaya Erdoğan, E., Kurtuluş, H., & Yükseker, D. (2022). İstanbul’da göçmenlerin mekâna yerleşme ve tutunma dinamikleri: Beyoğlu örneği. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(Özel Sayı), 135-158. doi: 10.46928/iticusbe.1179133.
• Kaya, G. & Sarıkaya, B. (2020). Uluslararası göçmenlerin kent içi mekandaki ilişkileri: İzmir Basmane oteller sokağı, International Social Sciences Studies Journal, 6(59), 1237-1250.
• Kutlu, Z. (2015). From the ante-chamber to the living room: A brief assessment of NGO’s doing work for Syrian refugees. Anadolu Kultur. Acik Toplum Vakfi. Erişim Adresi: anadolukultur.org.
• Kümbetoğlu, B. (2015). Sosyolojide ve antropolojide niteliksel yöntem ve araştırma. Ankara: Bağlam Yay.
• Lordoğlu, K., & Aslan, M. (2016). En fazla Suriyeli göçmen alan beş kentin emek piyasalarında değişimi: 2011-2014. Çalışma ve Toplum, 2(49), 789-808.
• Massey, D. S. (1990). Social structure, household strategies, and the cumulative causation of migration. Population Index, 56, 3-26.
• Massey, D. S., Arango, J., Hugo, G., Kouaouci, A., Pellegrino, A., & Taylor, J. E. (2014). Uluslararası göç kuramlarının bir değerlendirmesi. Göç Dergisi, 1(1), 11-46. doi: 0.33182/gd.v1i1.546.
• Marie. H. & De Clerck, L. (2013). Sub-Saharan African migrants in Turkey: a case study on Senegalese migrants in İstanbul. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 68(1), 39-58. doi: 10.1501/SBFder_0000002272.
• Neuman, L.W. (2012). Toplumsal araştırma yöntemleri: nitel ve nicel yaklaşımlar. Ankara: Yayın Odası Yay.
• Peker, M. (2015). Sahil kasabasından büyükşehire evrimleşme sürecinde İzmir’e göç. İzmir: İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Kitaplığı.
• Peker, M. (2023). İzmir ve göç. G. Kaya (Ed.) Cumhuriyetin göçlerle dolu 100 yılı. içinde (s.721-727). İzmir: Cem Yay.
• Perouse, J.F. (2017). 2000’lerin başından günümüze transit göç akımları ve İzmir: görünmez uluslararasılaşma. M. Espagne, P.Aydemir, S. Verger & G. Gürtekin (Ed.) Geçmişten günümüze İzmir içinde (s.189-220). İzmir Büyükşehir Belediyesi: Kültür Yay.
• Rittersberger-Tılıç, H., & Bal, S. (2019). Türkiye emek piyasasında mülteciler/ göçmenler: görünmeyen emek ve görünen politika üzerine bir değerlendirme. Nüfusbilim Dergisi, 41(1), 26-51.
• Sarıalioğlu, Ö. & Coşkun, E. (2023). Sahra-altı Afrika’dan göç. G. Kaya (Ed.) Cumhuriyetin göçlerle dolu 100 yılı içinde (s.585-590). İzmir: Cem Yay.
• Şaul, M. (2013). Sahra altı Afrika ülkelerinden Türkiye’ye işgücü göçü, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 68(1), 83-121.
• Şaul, M. (2015). Geçmişten bugüne siyah Afrika’dan Türkiye’ye göçler: Kölelikten küresel girişimciliğe. M.M. Erdoğan & A. Kaya (Ed.) Türkiye’nin göç tarihi: 14. yüzyıldan 21. yüzyıla Türkiye’ye göçler içinde (s.221-238). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yay.
• Tamçelik, S. & Sapmaz, H. (2018). Türkiye'nin Göç Politikalarında Sahraaltı Afrikalı Mülteci, Göçmen ve Sığınmacıların Yeri. İ. Genç, M. Kılıç, Ş. Kızılay, C. Ertan (Ed.), II. Uluslararası Göç ve Mülteci Kongresi Bildirileri: Göç Yönetimi ve Göçmenlerin Entegrasyonunda Başarılı Yönetsel Modeller içinde (s.566-584). Düzce: Düzce Üniversitesi Yayınları.
• Toksöz, G. (2006). Uluslararası emek göçü. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yay.
• Toksöz, G. Erdoğdu S. & Kaşka, S. (2012). Irregular labour migration in Turkey and situation of migrant workers in the labour market, IOM Turkey. Erişim Adresi: https://documentation.lastradainternational.org/lsidocs/3072-IOM_irregular_labour_migration%20Turkey.pdf.
• UNHCR, (2024). Global trends forced displacement in 2023. Erişim Adresi: https://www.unhcr.org/global-trends-report-2023.
• UNDP, (2023). Global multidimensional poverty ındex 2023. Erişim Adresi: https://hdr.undp.org/system/files/documents/hdp-document/2023mpireporten.pdf.
• Yakar, M. (2020). XXI. Yüzyılın başında Türkiye’deki yabancı nüfusunda yeni eğilimler: Değişen profiller ve mekânsal örüntüler, S. Sallan Gül, S. Dedeoğlu & Ö. Kahya Nizam (Ed.) Türkiye’de göç, göçmenlik ve toplumsal uyum içinde, (s. 38-71). İstanbul: Bağlam Yay.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yay.
• Yıldız, A. (2017). Perception of Smuggling Business and Decision-Making Processes of Migrants. International Organization for Migration. Ankara. Erişim Adresi: https://unescochair.yasar.edu.tr/wp-content/uploads/2017/04/IOM_GOCMEN_KACAKCILIGI_TR.pdf.
• Yükseker, D.& Brewer, K. T. (2006). A survey of African migrants and asylum seekers in İstanbul, MiReKoç Research Projects 2005-2006. İstanbul: Migration Research Program at Koç University.