Nurettin Topçu’nun İzinde Anadolu Sosyalizminin Taşradan Merkeze Doğru Hareketi: Adımlar Dergisi

Yıl 2025, Sayı: 54, 105 - 140, 20.12.2025

Hakan Soydaş

https://doi.org/10.21497/sefad.1684323

Öz

II. Meşrutiyet yıllarında ortaya çıkan düşünce hareketleri aynı zamanda edebiyat hayatını da etkisi altına almıştır. Bilhassa ayrılıkçı hareketlerin güçlenmesi ve devletin bir inkıraz devresinin eşiğine gelmesi Türkçülük hareketinin geniş kitlelere yayılmasını sağlamıştır. Ülke dışındaki gelişmelerin iç politikaları etkilemesiyle birlikte Türkçü hareket içinde farklı hizipler kendini göstermeye başlamıştır. Anadoluculuk düşüncesi bahse konu edilen bu tarihî arka plan eşliğinde ortaya çıkmıştır. Cumhuriyet yıllarında ise Nurettin Topçu’nun temsil ettiği yeni bir Anadoluculuk düşüncesi filizlenmiştir. İlk kuşak Anadoluculuk hareketine kıyasla ruhçu ve ahlakçı bir nitelikte olan bu hareket, felsefesini Anadolu sosyalizmi olarak tanımlamıştır. Nurettin Topçu 40’lı yıllardan itibaren Hareket dergisi uhdesinde düşüncelerini yaymaya ve bu derginin etrafında aralarında fikir birliği olan bir kadro oluşturmaya çalışmıştır. Topçu’nun ihdas etmiş olduğu Anadolu sosyalizmi ve Anadolu romantizmi terkipleri kendisini takip edenlerce genel kabul görmüştür. Takipçileri bu düşünce umdelerini taşrada oluşturulacak bir kadronun marifetiyle daha da yaygınlaştırmak amacıyla Adımlar dergisini kurmuşlardır. Adımlar’la birlikte hem yerli, milliyetçi bir düşünce ve edebiyat dergisi kurulmak istenmiş hem de farklı milliyetçilik anlayışlarına ve sosyalist/toplumcu edebiyat anlayışına karşı bir alternatif geliştirilmek istenmiştir. Bu çalışmada Nurettin Topçu’nun ahlak felsefesine muvazi olarak tebarüz etmiş olan Anadolu sosyalizminin ve Anadolu romantizminin ilkeleri ve uygulama örnekleri Anadolucu Fikir Derneği’nin Erzurum Şubesince yayımlanan Adımlar dergisi özelinde teşrih edilecektir.

Anahtar Kelimeler

Nurettin Topçu , Anadolu Sosyalizmi , Anadolu Romantizmi , Anadolu Fikir Derneği

The Movement of Anatolian Socialism from the Rural to the Center in the Footsteps of Nurettin Topçu: Adımlar Journal

Öz

During the Second Constitutional Era, emerging intellectual currents significantly shaped the literary sphere. The intensification of separatist activities, coupled with the state’s period of decline, fostered the widespread adoption and consolidation of the Turkist movement across society. As external global developments increasingly influenced domestic affairs, distinct factions within Turkism became visible, providing the historical context for the rise of Anatolianism. In the Republican period, Nurettin Topçu cultivated a new iteration of this ideology. Unlike the first generation of Anatolianist thought, this evolved movement was characterized by a spiritual and moral framework, defining its philosophy as Anatolian socialism. From the 1940s onward, Topçu propagated his ideas through the periodical Hareket, aiming to assemble a cadre of like-minded thinkers. His concepts of Anatolian socialism and Anatolian romanticism were widely adopted by his followers. To further spread these principles through a provincial cadre, these followers established the journal Adımlar. Through this publication, they sought to create a native, nationalist intellectual platform that served as an alternative to both opposing nationalist understandings and socialist or social-realist literary approaches. This study analyzes the principles and practical manifestations of Anatolian socialism and romanticism—developed alongside Topçu’s moral philosophy—specifically within the context of the Adımlar journal, published by the Erzurum branch of the Anatolianist Association of Ideas.

Anahtar Kelimeler

Nurettin Topçu , Anatolian Socialism , Anatolian Romanticism , Anatolianist Association of Ideas

Kaynakça

• Aktulum, K. (2021). Ortak duyuş biçimi olarak atasözlerinin anlambilimi. Milli Folklor Dergisi, 17(131), 75-86.
• Adalı, N. (1970, Eylül). Tiyatro 1970 I. Adımlar, 8, 14-15.
• Adalı, N. (1970, Ekim). Tiyatro 1970 II. Adımlar. 9, 14-15.
• Adalı, N. (1971, Ocak). Tiyatro 1970 III. Adımlar. 12, 6.
• Anadolu Fikir Derneği Ana Tüzüğü (1969). İstanbul: Halk Matbaası.
• Aytürk, İ. & Bora, T. (2020). Yetmişli yıllarda sağ-sol kutuplaşmasında siyasi düşünceler. Mete Kaan Kaynar (Yay. haz.). Türkiye’nin 1970’li Yılları. İstanbul: İletişim Yay.
• Bayraklı, F. (1970, Şubat). Bizim köyden. Adımlar. 1, 11.
• Birinci, A. (2020). Bir insanla karşılaşmak/Nurettin Topçu’nun sohbetlerinden kalanlar. İstanbul: Dergâh Yay.
• Bulut, Ş. (1971, Şubat-Mart). Şevket Yücel’le bir konuşma. Adımlar. 13-14, 7-8.
• Bulut, Ş. (1971, Nisan). Bir yağmur sonrası. Adımlar. 15, 12-15.
• Bulut, Ş. (1971, Ağustos-Eylül). Devleti kuran irade/kitap. Adımlar. 19-20, 26-30.
• Bulut, Ş. (1972, Ocak-Şubat-Mart). Kırmızı yel ve Dicle köprüsü. Adımlar. 24, 25-32.
• Civelek, M. (1970, Ağustos). Sabahı beklemeden. Adımlar. 7, 5.
• Civelek. M. (2016). Kırk yıl sonra dün gibi Nurettin Topçu. İstanbul: Dergâh Yay.
• Coşkuner, K. F. (1971, Ekim-Kasım-Aralık). Büyük fetihten. Adımlar. 21-23, 7.
• Çetin, M. (1970, Mayıs). Bir Türk’e gönül verdim/sinema. Adımlar. 4, 15.
• Çınar, M. (2013). Anadoluculuk ve tek parti CHP’de sağ kanat. İstanbul: İletişim Yay.
• Eraydın, İ. (1970, Ağustos). Sinema, Sermaye ve Toplum. Adımlar. 7, 16.
• Eraydın, İ. (1970, Eylül). Sinema ve Devlet. Adımlar. 8, 16.
• Ersöz, E. (1970, Temmuz). Millî sinema özlemi/sinema. Adımlar. 6, 16.
• Erverdi, E. (2019). Nurettin Topçu/dünden kalanlar ve geleceğe umutlar. İstanbul: Dergâh Yay.
• Erverdi, E. (2019). Sabahı beklemeden. İstanbul: Dergâh Yay.
• Güney, Y. (1970, Şubat). Köy çocuğunun hikâyesi. Adımlar. 1, 13.
• Hacıyakupoğlu, A. (1970, Ekim). Sanat ve Gerçek. Adımlar. 9, 5-6.
• Hacıyakupoğlu, A. (1970, Şubat). Adımlar. Adımlar. 1, 3-4.
• Hacıyakupoğlu, A. (1970, Nisan). Peki ama Anadolu insanını anlatmak ne demektir. Adımlar. 3, 3-4.
• Hacıyakuboğlu, A. (1970, Temmuz). Edebiyatımız ve adımlar. Adımlar. 6, 8-9.
• Hacıyakuboğlu, A. (1970, Ağustos). Şiirimiz ve adımlar. Adımlar. 7, 3.
• Hacıyakuboğlu, A. (1971, Şubat-Mart). Halka doğru giden kim? Adımlar. 13-14, 3-6.
• Işık, E. (2019). Nurettin Topçu/çağdaş bir dervişin dünyası. İstanbul: Dergâh Yay.
• Kaplan, R. (1997). Cumhuriyet dönemi Türk romanında köy. İstanbul: Akçağ Yay.
• Kaplan, S. (1970, Ağustos). Kördüğüm. Adımlar. 7, 9.
• Kara, İ. (2017). Nurettin Topçu hayatı ve bibliyografyası. İstanbul: Dergâh Yay.
• Kara, İ. (2023). Bir ahlâk davası/Nurettin Topçu. İstanbul: Türk Kültürüne Hizmet Vakfı Yay.
• Kutlu, M. (1971, Nisan). İttihad-ı Terakki yanlışlıkları. Adımlar. 15, 4.
• Maraş, M. A. (1970, Şubat). Şiirimizde öz ve biçim. Adımlar. 1, 9-10.
• Maraş, M. A. (1970, Nisan). Sezai Karakoç’un ilk eserleri/kitaplar”, Adımlar. 3, 12-13.
• Maraş, M. A. (1970, Mayıs). Leke ve eşyaların içyüzü. Adımlar. 4. 12-14.
• Maraş, M. A. (1971, Ocak). Sanat ve geleneklerimiz üzerine. Adımlar. 12, 2-3.
• Mollaer, F. (2008). Türkiye’de liberal muhafazakârlık ve Nurettin Topçu. İstanbul: Dergâh Yay.
• Mollaer, F. (2021). Anadolu sosyalizmine bir katkı/Nurettin Topçu üzerine yazılar. İstanbul: Dergâh Yay.
• Moran, B. (2001). Türk romanına eleştirel bir bakış 2. İstanbul: İletişim Yay.
• Namıkoğlu, F. (1970, Şubat). Başlarken. Adımlar. 1, 4.
• Nesin, A. (2011). Sanat yazıları. İstanbul: Nesin Yayın Evi.
• Ocak, A. Y. (1991). Türkiye’de Yunus Emre ve araştırmaları üzerine genel bir değerlendirme ve Yunus Emre problemi. VIII. Vakıf haftası kitabı. Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü Yay.
• Okay, M. O. (2011). Sanat ve edebiyat yazıları. İstanbul: Dergâh Yay.
• Okay, M. O. (2015). Anadolu’dan hatıralarla Nurettin Topçu’nun mektupları. İstanbul: Cümle Yay.
• Özdemir, E. (Mart 1970). Güney (Şubat 1970). Varlık. 250, 18.
• Sarıtaş, M. (2013). Nurettin Topçu. Ahmet Çiğdem (ed.). Muhafazakârlık. İstanbul: İletişim Yay.
• TDK, (1970, Kasım). Haberler. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi. 23 (230), 207-208.
• Topçu, N. (1978). Milliyetçiliğimizin esasları. İstanbul: Dergâh Yay.
• Topçu, N. (2017). Yarınki Türkiye. İstanbul: Dergâh Yay.
• Topçu, N. (2023). Hareket’in sakladığı sır/kitaplara girmemiş yazılar. İstanbul: Dergâh Yay.
• Ulaş, M. (1970, Nisan). Hayırlı bir sonuç. Adımlar. 3, 4.
• Ülken, Hilmi Z. (2015). Türkiye’de çağdaş düşünce tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yay.
• Yılmaz, M. (2015). Ahmet Oktay şiiri. İstanbul: Hece Yay.