‘Alâ’ Muhennâ’nın Maḳdisiyye Ene Romanında Kimlik, Aidiyet ve Direniş: İsrail’de Filistinli Olmak

Öz

Sürgünde yaşayan Filistinli yazarlar eserlerinde çoğunlukla yabancı ülkelerde ya da mülteci kamplarında karşılaştıkları zorluklara, anavatana duydukları özleme ve geri dönüş ideallerine odaklanırken, İsrail vatandaşı olan ve genellikle “48 Arapları” olarak anılan Filistinli yazarlar edebî üretimlerinde kendi anavatanlarında azınlık olarak yaşamanın getirdiği sorunları, maruz kaldıkları ayrımcılığı ve dışlanmayı konu edinirler. Bu çalışma, Filistinli yazar ‘Alâ’ Mufîd Muhennâ’nın Maḳdisiyye Ene (Kudüslüyüm Ben) adlı romanı üzerinden İsrail vatandaşı Filistinlilerin yaşamını iç içe geçmiş kimlik, aidiyet, işgale direniş temaları ve mekân dinamikleri bağlamında ele almaktadır. Yorumlayıcı nitel araştırma paradigması içinde eleştirel metin analizini benimseyen çalışma, romanın, 2000’li yıllarda Kudüs’te İsrail yönetimi altında yaşayan Filistinli gençlerin karşılaştığı sosyo-politik baskıları, mezhepsel ayrışmaları ve toplumsal normlara karşı mücadelelerini nasıl yansıttığını incelemektedir. Bulgular, romanın Filistinli kimlik ve aidiyetinin oluşumunu bireysel deneyimler ve travmalar üzerinden kurgularken aynı zamanda Dürzi ve Müslüman karakterlerin deneyimlediği karmaşık toplumsal ikilemleri ve mezhepsel sınırları da görünür kıldığını ortaya koymaktadır. Ayrıca Henri Lefebvre’in mekânın üretimi kuramından hareketle, Kudüs’ün tarihî dokusunun siyasal müdahaleler ve mekânsal kontrol yoluyla nasıl dönüştürüldüğünü irdelemektedir. Çalışma, romanın işgali yalnızca fiziksel bir gerçeklik olarak değil; aynı zamanda kimlik, mekân ve kültürel belleği derinden etkileyen çok katmanlı bir süreç olarak sunduğu sonucuna varmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Filistin Edebiyatı
• 48 Arapları
• Kudüs
• kimlik
• aidiyet

Identity, Belonging, and Resistance in ‘Alā’ Mufīd Muhannā’s Novel Maqdisiyya Ana: Being Palestinian in Israel

Öz

While Palestinian writers in exile often focus on the hardships of life in foreign countries or refugee camps, their longing for their homeland, and their ideals of return, Palestinian writers who are Israeli citizens, commonly referred to as “Arabs of 48”, depict in their literary works the challenges of living as a minority in their own homeland, as well as the discrimination and marginalization they experience. This study aims to examine the lives of Palestinians holding Israeli citizenship through the intertwined themes of identity, belonging, resistance against occupation, and spatial dynamics in the novel Maqdisiyya Ana (A Jerusalemite I Am) by the Palestinian author ‘Alā’ Mufīd Muhannā. Adopting a critical textual analysis within an interpretive qualitative research paradigm, the study analyzes how the novel portrays the socio-political pressures, sectarian divisions, and struggles against social norms faced by Palestinian youth living under Israeli rule in Jerusalem during the 2000s. The findings demonstrate that the novel constructs the formation of Palestinian identity and belonging through individual experiences and traumas, while also revealing the complex social dilemmas and sectarian boundaries confronted by Druze and Muslim characters alike. Drawing on Henri Lefebvre’s theory of the production of space, the study further examines how the historical fabric of Jerusalem is transformed through political interventions and spatial control. The study concludes that the novel represents occupation not only as a physical reality but also as a multilayered process that deeply affects identity, space, and cultural memory.

Anahtar Kelimeler

• Palestinian Literature
• Arabs of 48
• Jerusalem
• identity
• belonging

Kaynakça

1. Abū Bakr, W. (2012, September 14). al-Dustour Newspaper. https://www.addustour.com/articles/66405-2012-الجمعة-14-أيلول-سبتمبر (10.06.2025).
2. Al Jazeera. (2017, December 28). Al-Maqdisiyyūn: Ḥuwwiyyāt mulawwana wa ḥuqūq ḍāʾiʿa [Jerusalemites: Colored identities and lost rights]. https://www.aljazeera.net/politics/2017/12/28/المقدسيون-هويات-ملونة-وحقوق-ضائعة (21.03.2025).
3. Acar Akçil, G. (2024). İbrahim Nasrallah’ın romanlarında Filistin sorunu (Unpublished master’s thesis). Kırıkkale Üniversitesi, Kırıkkale.
4. Arpa, F. (2025). Modern Filistin edebiyatında temalar ve ana tema olarak direniş. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 162–177. doi: 10.47130/bitlissos.1703627.
5. BBC. (2001, May 24): Israel wedding party tragedy. http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/24/newsid_4530000/4530071.stm.
6. Bozgöz, F. (2004). Filistin ve iki şair: Emel Dunkul, Mahmut Derviş. Ankara: Araştırma Yay.
7. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. doi: 10.1191/1478088706qp063oa.
8. Can, B. M. (2019). Semih el-Kâsım’ın hayatı, eserleri ve mukavemet edebiyatındaki yeri (Unpublished Ph.D. dissertation). Atatürk Üniversitesi, Erzurum.

9. Dawabsheh, M., & Dawabsheh, Z. (2014). Ṣūratu’l-Ākhar fī Riwāya Maqdisiyya Ana. al-Majma‘: Abḥāth fi’l-Lughati’l-‘Arabiyya wa’l-Ādāb wa’l-Fikr, 8, 183–202. doi: 10.12816/0009666.
10. Demir, E. (2024). Filistin direnişi bağlamında Bâsim Handekçi’nin Kinâ‘un bi levni’s-semâ adlı romanı. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 9(2), 433–448. doi: 10.20486/imad.1519838.
11. Ersoy, T. (2018). İsrailli Olmak: Kollektif Bir Kimlik Geliştirmenin Zorlukları. Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, 5 (1) 73-100. doi: 10.26513/tocd.411201.
12. Ersoy, T. (2020). İsrail’de Çatışan Kimlikler-Filistinliler ve Yahudiler. İstanbul: Küre Yay.
13. Kalkancı, N. Z. (2022). Filistin romanında günlük yaşam temsili (1993 Oslo Antlaşması sonrası) (Unpublished Ph.D. dissertation). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
14. Kanafānī, G. (2005). ‘Āid ilā Ḥaifa. Beirut: Muassasatu’l-Abḥāthi’l-‘Arabiyya.
15. Kazan, R. (2017). Gassân Kenefânî’nin edebî kişiliği ve “Hayfâ’ya dönüş” adlı romanı. Ankara: Nobel Yay.
16. Kelesoğlu, E. (2014). İsrail Yurttaşı Filistinliler, Yurttaşlık, Kimlik, Siyaset. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yay.
17. Khatib F. (2007). https://al-akhbar.com/Palestine/183414/البقيعة-تتصدى-لعنصرية-الاحتلال--31-جريحا (25.03.2025).
18. al-Khatīb, J. U. (2012). Taṭawwuru’r-Riwāyati’l-‘Arabiyya fî Filistīn 48 (1948–2012). Amman: al-Muassasatu’l-‘Arabiyya li’d-Dirāsāt wa’n-Nashr.
19. Lefebvre, H. (2014). Mekânın Üretimi. I. Ergüden (Çev.), İstanbul: Sel Yay.
20. Moughrabi, F. (1992). Israeli Control and Palestinian Resistance. Social Justice, 19, 3(49), 46-62. http://www.jstor.org/stable/29766693.
21. Muhannā, A. M. (2011). Maqdisiyya Ana. Amman: al-Ahliyyah Publishing & Distribution.
22. Nisan, M. (2010). The Druze in Israel: Questions of Identity, Citizenship, and Patriotism. The Middle East Journal. 64(4), 575–596. https://www.jstor.org/stable/40926501.
23. Pappé, I. (2020). Unutulmuş Filistinliler-İsrail’deki Filistinlilerin Tarihi. T. Ersoy Ceylan (Çev.), İstanbul: Küre Yay.
24. Qattan Foundation. https://qattanfoundation.org/index.php/ar/ في-القطان/المنشورات/مقدسية-أنا-علاء-مهنا (25.03.2025).
25. Rouhana, N. (1998). Israel and Its Arab Citizens: Predicaments in the Relationship between Ethnic States and Ethnonational Minorities. Third World Quarterly, 19(2), 277- 296. http://www.jstor.org/stable/3993161.
26. Said, E. W. (2017). Entelektüel-Sürgün, Marjinal, Yabancı. T. Birkan (Çev.), İstanbul: Ayrıntı Yay.
27. al-Ṭaḥl, M. A. (2013). Riwāyatu’l-Quds fi’l-Adabi’l-‘Arabī fi’l-Qarni’l-Ḥādī wa’l-Ishrīn. (Master’s Thesis). Nablus: An-Najah National University.
28. Tekdal Fildiş, A. (2017). Filistin-İsrail Sorununun Göz Ardı Edilen Tarafı: İsrail’in Filistinli Vatandaşları. Filistin Araştırmaları Dergisi (FİAD), 1, 80-92. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/327757.
29. Üyümez, F.B. (2022). Filistin Romanı ve Filistin Romanında Kudüs. Eskişehir: Nisan Kitabevi.
30. Yılmaz, İ., & Majadly, H. (2016). Filistin Edebiyatında Kimlik Sorunu. İlmi Etüdler Dergisi (İLTED), 46(2), 145–157. doi: 10.29288/ilted.304780.