HALILI AND HIS MASNAVI NAMED TUHFATU’L-USHAQ

Öz

Many poets in Eastern literature have used masnavis and many works have been written in this genre. Because of being the most extensively read book of this genre, the Masnavi of Jalal ad-Din Rumi became famous by the genre of masnavi. In this study, a poet who is known to have lived in Ottoman Empire in 15th century under the alias Khalili and his masnavi, Tuhfatu'l-Ushaq is analyzed. Tuhfatu'l-Ushaq is a Persian manuscript book and it is a reply in kind and written in the same style (nazire) to Masnavi of Rumi. The fact that it was written in nazire form can be inferred from the poet’s partial and full references of some verses from Masnavi of Rumi. This Persian manuscript, which have many copies in libraries in Turkey, consists of 82 sections and 775 verses. Tuhfatu'l-Ushaq is a Persian manuscript book which describes mystical subjects, similar to Masnavi of Mevlana in general. Among the titles of Tuhfatu'l-Ushaq, kinds of murshids, orders of dhikr, mirroring, parts of tawhid and prophethood can be counted. Tuhfatu'l-Ushaq is a Persian manuscript book which describes mystical topics, similar to Masnavi of Mevlana.

Anahtar Kelimeler

• Tuhfatu'l-Ushaq,Halili,Masnavi,Mevlana

HALÎLÎ VE TUHFETU’L-UŞŞÂK ADLI MESNEVÎSİ

Öz

Mesnevîler Doğu edebiyatlarında birçok şair tarafından sıkça kullanılmış ve birçok eser bu edebî tür kullanılarak yazılmıştır. Bu türün en çok okunan eseri olması nedeniyle Hz. Mevlânâ’nın mesnevî türündeki eserinin ismi de Mesnevî olarak şöhret bulmuştur. Bu çalışmada XV. yüzyılda Osmanlı Devleti bünyesinde yaşamış olduğu bilinen Halîlî mahlaslı şairin Tuhfetu'l-Uşşâk adlı Mesnevî’si incelenmeye çalışılmıştır. Tuhfetu’l-Uşşâk, Hz. Mevlânâ’nın Mesnevî’sine nazîre olarak yazılmış Farsça manzum bir eserdir. Nazîre olması, Mesnevî’nin bazı beyitlerinin olduğu gibi, bazılarının da kısmen aktarılmasından anlaşılmaktadır. Türkiye Kütüphanelerinde birçok nüshası bulunan Tuhfetu’l-Uşşâk, seksen iki bölüm ve yedi yüz yetmiş beş beyitten oluşmaktadır. Hz. Mevlânâ’nın Mesnevî’sine benzer şekilde genel olarak dînî ve tasavvufî konuları işleyen Tuhfetu’l-Uşşâk’ın başlıkları arasında Kâmil ve Nâkıs Mürşit, Ehl-i Taklîd, Ehl-i İstidlâl ve Ehl-i Keşf, Tevhîdin Kısımları, Küçük ve Büyük Âlem, Velâyet ve Nübüvvet sayılabilir.

Anahtar Kelimeler

• Tuhfetu'l-Uşşâk,Halîlî,mesnevî,Mevlânâ,nazîre

Kaynakça

1. ALICI, Lütfi (2010). Halîlî-i Mar‘aşî Divançe ve Etvar-ı Seb'a. Kahramanmaraş: Ukde Yay.
2. ALICI, Lütfi-ALICI, Gülcan (2012). Halîlî-i Mar‘aşî Ravzatü'l-İman Tenkitli Metin-Sözlük-Tıpkıbasım. Kahramanmaraş: Ukde Yay.
3. DEĞİRMENÇAY, Veyis (2006). Fünûn-i Belâgat ve Sınâât-ı Edebî. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yay.
4. Halîlî. Tuhfetu'l-Uşşâk. İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi. Pertev Paşa Bölümü. Nr. 635.
5. İPEKTEN, Haluk-İSEN, Mustafa vd. (1998). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay.
6. KÂTİP ÇELEBİ (1941). Keşfu’z-zunûn ‘an Esâmi’l-Kutubi ve’l-Funûn. İstanbul: Maârif Matbaası.
7. Mevlana Celaleddin-i Rumi (2007). Mesnevî. çev. Veled Çelebi İzbudak. İstanbul: Doğan Kitap.
8. TAVUKÇU, Orhan Kemal (1993). Halîlî, Firkat-nâme, İnceleme-Metin. Yüksek Lisans Tezi. Erzurum: Atatürk Ü.

9. TEMİZ, Mehmet Enes (2015). Halîlî ve Tuhfetu'l-Uşşak Adlı Mesnevîsi. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Ü.
10. YILDIRIM, Nimet (2006). Fars Mitolojisi Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yay.