By-Product Management in Sustainable Livestock Farming: Transformation of Leather Waste Through Art “Waste Vest Examples”

Öz

Leather, a strategic by-product of the livestock production process, is one of the most fundamental raw material sources for the agricultural-based industry. However, today the leather sector faces problems such as quality losses stemming from animal husbandry conditions and environmental pollution caused by tanning processes. This study examines the transformation of waste generated during the production phase in the leather industry into high value-added wearable art (vest) products within the framework of circular economy principles. The study first addresses the large and small livestock population in Turkey, housing conditions and their effects on the quality of leather raw materials after slaughter. The study highlights the damage caused by chemical methods applied in leather tanning to water resources and ecosystems and discusses the management of leather waste generated from the production line. Industrial waste leathers are considered as the primary design material in this study. This study, a mixed-methods action research approach was employed, combining qualitative and quantitative techniques. Within the scope of the study, 9 vests were designed from waste leather pieces using zero-waste techniques, transforming them into wearable products with high aesthetic and functional value. Colored waste nappa leather ranging from 1.5 mm to 2 mm in thickness was used in the production of the vests. To assess the design process and wearability of the produced vests, the "Design Evaluation Scale" was administered to 7 field experts and the evaluations were made based on weighting. Additionally, internal consistency of the vests and evaluation criteria was analyzed using Cronbach's Alpha coefficient, resulting in a score of 80.9%, which indicates a good overall success rate. The findings reveal that such upcycling models aim to minimize the volume of agricultural and industrial waste and create artistic and economic added value from discarded materials.

Anahtar Kelimeler

• Sustainable
• Circular Economy
• Leather Waste
• Upcycling
• Value Added
• Design

Sürdürülebilir Hayvancılıkta Yan Ürün Yönetimi: Deri Artıklarının Sanatla Dönüşümü “Atık Yelek Örnekleri”

Öz

Hayvansal üretim sürecinin stratejik bir yan ürünü olan deri, tarıma dayalı sanayinin en temel hammadde kaynaklarından biridir. Ancak günümüzde deri sektörü; hayvan yetiştirme koşullarından kaynaklanan kalite kayıpları ve tabaklama işlemlerinin yarattığı çevresel kirlilik gibi sorunlarla karşı karşıyadır. Bu çalışma, Türkiye’deki hayvancılık potansiyelinden yola çıkarak, deri sanayisinde üretim aşamasında ortaya çıkan atıkların, döngüsel ekonomi prensipleri çerçevesinde katma değeri yüksek giyilebilir sanat (yelek) ürünlerine dönüştürülmesini incelemektedir. Çalışma kapsamında öncelikle, Türkiye’deki büyük ve küçük baş hayan varlığı, sürdürülebilir hayvancılık bağlamında barınak koşulları, parazit mücadelesi ve kesim sonrası deri hammadde kalitesi üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Deri işleme tesislerinde (tabakhane) uygulanan kimyasal yöntemlerin su kaynakları ve ekosistem üzerindeki tahribatı vurgulanarak, üretim bandından çıkan deri atıklarının yönetimi tartışılmıştır. Mevcut durumda düşük ekonomik değerli süreçlere ayrılan veya imha edilen sanayi atığı deriler, bu çalışmada temel tasarım materyali olarak kabul edilmiştir. Nitel ve nicel araştırma yönteminin bir arada kullanıldığı çalışmada eylem araştırması ve ağırlık (yüzde) belirlenme değerlendirmesi yapılmıştır. Çalışma kapsamında atık deri parçalarından sıfır atık teknikleri kullanılarak 9 adet yelek tasarlanarak, estetik ve işlevsel değeri yüksek giyilebilir ürünlere dönüştürülmüştür. Yelek yapımında 1,5 mm ile 2 mm arasında değişen renkli atık napa deriler kullanılmıştır. Üretilen yeleklerin tasarım sürecini ve giyilebilirliğini ölçmek için 7 alan uzmanına “Tasarım Değerlendirme Ölçeği” uygulanmış ve ağırlık belirlenmesine dayanarak değerlendirilmiştir. Ayrıca yelekler ve değerlendirme kriterleri için iç tutarlılık Cronbach’s Alpha katsayısı ile analiz edilmiş, sonuç % 80,9 çıkarak genel başarının iyi seviyede olduğu görülmüştür. Elde edilen bulgular, bu tür ileri dönüşüm modellerinin, tarımsal ve endüstriyel atık miktarını en aza indirmeyi, âtıl bir malzemeden sanatsal ve ekonomik bir katma değer yaratmayı hedeflemektedir

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilir
• Döngüsel Ekonomi
• Deri Atıkları
• İleri Dönüşüm
• Katma Değer
• Tasarım

Kaynakça

1. Alemu, K., Assefa, T., Debebe, A., Solomon, B., & Hailu, Y. (2021). Goods reinforcement from waste leather, fabric, and low‐density polyethylene by using plant binder. Polymer Composites, 42(6), 2787-2794. https://doi.org/10.1002/pc.26013
2. Akın, A. C. (2025). Hayvansal Üretimin Türkiye Ekonomisindeki Yeri ve Önemi. (Editör: Z. Bulut). Türkiye’de Hayvancılığın Gelişimi: Sorun Alanları, Fırsatlar ve Politika Öngörüleri. 1. Baskı. Türk Akademisi Siyasi Sosyal Stratejik Araştırmalar Vakfı (TASAV).
3. Akinci, M., & Yılmaz, H. (2026). Devlet Destekli Büyükbaş Hayvan Hayat Sigortası Uygulamalarının Süt Sığırcılığı İşletmeleri Açısından Değerlendirilmesi: Burdur İli Örneği. Uluslararası Gıda Tarım ve Hayvan Bilimleri Dergisi, 6(1), 47-68.
4. Anonymous, (2026). Republic of Turkey Ministry of Agriculture and Forestry, General Directorate of Livestock, Presidential Decree Regarding Livestock Support to be Provided in 2024-2026 https://www.tarimorman.gov.tr/HAYGEM/Haber/388/2024-2026-Yillarinda-Yapilacak Hayvancilik-Desteklemelerine-Iliskin-Cumhurbaskanligi-Karari-Yayinlandi. (Access date:25.05.2026).
5. Anonymous, (2026a). Republic of Turkey Ministry of Environment, Urbanization and Climate Change Waste Management Regulation, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20644&MevzuatTur=7&Mev zuatTertip=5, (access date: 12.04.2026).
6. Arellano-Sánchez, M. G., Devouge-Boyer, C., Hubert-Roux, M., Afonso, C., & Mignot, M. (2022). Chromium Determination in Leather And Other Matrices: A Review. Critical Reviews in Analytical Chemisry, 52(7), 1537-1556. https://doi.org/10.1080/10408347.2021.1890545
7. Bayramoğlu, E. E., (2019). Sürdürülebilir İşletmecilik Anlayışı: Deri Sanayinde Atıkların Katma Değeri Yüksek Ürün Haline Dönüştürülmesi. Proceedings of the International Congress on Business and Marketing, Maltepe Üniversitesi, İstanbul, 13-14.06.2019.
8. Chen, S. C., & Hung, C. W. (2016). Elucidating The Factors Influencing The Acceptance of Green Products: An Extension of Theory of Planned Behavior. Technological Forecasting And Social Change, 112, 155-163. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2016.08.022

9. Çevikkol, E., Çam, M.A., & Yılmaz, Ö.F. (2023). Çiftlik Hayvanları Yetiştiriciliğinde Refah ve Stres Kavramı. ISPEC 11th Internatıonal Conference on Agriculture, Animal Sciences and Rural Development, 03-05 March, Muş. 478-488.
10. Demir, N. (2012). AB ve Türkiye’de Hayvancılık Politikalarındaki Son Gelişmelerin Uyum Süreci Açısından Karşılaştırılması. Alinteri Journal of Agriculture Science, 23(2), 58-63.
11. Dixit, S., Yadav, A., Dwivedi, P. D., & Das, M. (2015). Toxic Hazards of Leather Industry And Technologies To Combat Threat: A Review. Journal of Cleaner Production, 87, 39-49. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2014.10.017
12. Duran, Y., & Çayın, M. (2026). Tarımsal ve Hayvancılık Desteklemelerinin Kırsal Kalkınmaya Etkisi: Batman İli için Bir Araştırma. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi 29 (5), 1307-1319. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.1764406
13. Ebrahiem, M. A., Ali, M. A., Turki, I. Y., Haroun, H. E., Bushara, I., & Mekki, D. M. (2015). Defects And Grading Of Hides And Skins İn Kordofan Region, Sudan. The Journal of Agriculture and Natural Resources Sciences, 2(2), 393-400.
14. Er, H., & Erol, E. (2025). Deri Endüstrisinde Sürdürülebilirliğin Üç Ayağı: Hammadde (İşlenmemiş Deri) Kaynaklı Çevresel Ayak İzinin Literatür Tabanlı Değerlendirmesi. (Editör: K. Kızıl Erol). Küresel Deri ve Tekstil Ekosistemi Duyusal Pazarlamadan Davranışsal Ekonomiye, Vergiden Sürdürülebilirliğe, Serüven Yayınları, Ankara, s.23-39.
15. Ergün, O. F., & Bayram, B. (2021). Türkiye’de Hayvancılık Sektöründe Yaşanan Değişimler. Bahri Dağdaş Hayvancılık Araştırma Dergisi, 10 (2): 158-175.
16. FAO, (2022). Food Loss and Food Waste. http://www.fao.org/food-loss-and-food-waste/en. (access date: 10.04.2026).
17. Greenwell, M., Sarker, M., & Rahman, P. K., (2016). “Biosurfactant Production and Biodegradation of Leather Dust From Tannery”, The Open Biotechnology Journal, 10(1), pp.312-325. https://doi.org/10.2174/1874070701610010312
18. Güler, O. (2025). Sürdürülebilir Hayvansal Üretim: Karbon Ayak İzinin Azaltılmasında Zootekni Uygulamalarının Rolü. (Editör: G.Merhan Muğlu), Disiplinlerarası Yaklaşımlarla Karbon Ayak İzi-I, Efe Akademi Yayınları, İstanbul, s. 177-201
19. Gürgür, H. (2016). Eylem Araştırması. (Eds. A. Saban & A. Ersoy), Eğitimde Nitel Araştırma Desenleri (sf. 3-48) Anı Yayıncılık.
20. İşler, H. & Ören, H. G. Ü. (2021). Dünya'da, bölgelerde ve Türkiye'de Hayvancılık Sektörü. Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırmaları Dergisi, 22(48), 72-95.
21. Kalkan, A. (1963). Hypodermosis'in Hayvan Endüstrisinde Sebep Olduğu Kayıplar. Etlik Veteriner Mikrobiyoloji Dergisi, 2(1), 30-37.
22. Kanagaraj, J., Senthilvelan, T., Panda, R.C., & Kavitha, S., (2015). Eco-friendly waste management strategies for greener environment towards sustainable development in leather industry: a comprehensive review, journal of Cleaner Production, pp.1-17. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2014.11.013
23. Karaoğlu, M, Macit, M., & Kaya, A. (2023). Yüksek Rakımda Mera Hayvancılığının Ruminantlarda Ürün Kalitesine Etkisi. (Editör: G. Erener, A. Altıntop), Hayvan Beslemede Güncel Yaklaşımlar I, Efe Akademi Yayınları, İstanbul, s. 299-386.
24. Kılıç, B. (2025). Türkiye’de Hayvancılık Sektöründeki Yönetsel Sorunların Görünümü. Publicus, (4), 109-155. https://doi.org/10.65911/cb5f1e02
25. Krishnamoorthy, G., Sadulla, S., Sehgal, P. K., & Mandal, A. B. (2012). Green Chemistry Approaches To Leather Tanning Process For Making Chrome-Free Leather By Unnatural Amino Acids. Journal of Hazardous Materials, (215-216), 173-182. https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2012.02.046
26. Krishnamoorthy, G., Sadulla, S., Sehgal, P. K., & Mandal, A. B. (2013). Greener Approach To Leather Tanning Process: D-Lysine Aldehyde As Novel Tanning Agent For Chrome-Free Tanning. Journal of Cleaner Production, 42, 277-286. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2012.11.004
27. Leach, I., Wilson, T. (1995). Hides and skins for the tanning industry (Vol. 123). Food & Agriculture Org. https://www.fao.org/4/i0523e/i0523e.pdf
28. Mazak, A., & Kratzwald, B. (2014). The Weighted Decision Matrix: tracking design decisions in service compositions. In 2014 IEEE 7th International Conference on Service-Oriented Computing and Applications (pp. 169-174). IEEE. https://doi.org/10.1109/SOCA.2014.55
29. McQuillan, H. (2011). Zero-Waste Design Practice: Strategies and Risk Taking For Garment Design. (Eds. Alison Gwilt and Timo Rissanen), Shaping Sustainable Fashion: Changing the Way We Make and Use Clothes, Earthscan LLC, Was- hington, USA, 83-99.
30. Mella, B., Glanert, A. C., & Gutterres, M. (2015). Removal of Chromium From Tanning Wastewater And Its Reuse. Process Safety and Environmental Protection, 95, 195-201. https://doi.org/10.1016/j.psep.2015.03.007
31. Navarro, D., Wu, J., Lin, W., Fulyana-i-Palmer, P., & Puig, R. (2020). Life Cycle Assessment And Leather Production. Journal of Leather Science and Engineering, 2(1), 1-13. https://doi.org/10.1186/s42825-020-00035-y
32. Niinimäki, K. (2013). Sustainable Fashion: New Approaches. Aalto University Publication. Helsinki, Finland.
33. Ocakoğlu, N. (2018). Giysi Tasarımına Yenilikçi Yaklaşımlar. The Journal Of Academic Social Science, 83(83), 539-551. https://doi.org/10.16992/ASOS.14486
34. Ortega, L. M., Lebrun, R., Noël, I. M., & Hausler, R. (2005). Application of Nanofiltration in The Recovery of Chromium (III) From Tannery Effluents. Separation and Purification Technology, 44(1), 45-52. https://doi.org/10.1016/j.seppur.2004.12.002
35. Özdemir, M., & Kayabaşı, N. (2007). Geçmişten Günümüze Dericilik, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara.
36. Özgünay, H., Çolak, S., Zengin, G., Sari, O., Sarıkahya, H., & Yüceer, L., 2007. “Performance and Emission Study of Biodiesel From Leather Industry Pre-Fleshings”, Waste Management, 27(12), 1897-1901. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2006.08.014
37. Özkan, G. (2024). Katma Değerli Tarım, Döngüsel Ekonomi ve Sürdürülebilir Kalkınma: Ekonomik, Çevresel ve Sosyal Perspektifler. Journal of Environmental and Natural Studies, 6 (3), 288-299. https://doi.org/10.53472/jenas.1587727
38. Paschoal, F. M. M., Anderson, M. A., & Zanoni, M. V. B. (2009). Simultaneous Removal of Chromium And Leather Dye From Simulated Tannery Effluent By Photoelectrochemistry. Journal of Hazardous Materials, 166(1), 531-537. https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2008.11.058
39. Pringle, T., Barwood, M., & Rahimifard, S. (2016). The Challenges in Achieving A Circular Economy Within Leather Recycling. Procedia CIRP, 48, 544-549. https://doi.org/10.1016/j.procir.2016.04.112
40. Sathish, M., Madhan, B., Sreeram, K. J., Rao, J. R., & Nair, B. U. (2016). Alternative Carrier Medium for Sustainable Leather Manufacturing–a Review and Perspective. Journal of Cleaner Production, 112, 49-58. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2015.06.118
41. Statistics PASW. (2009) Predictive Analytics SoftWare Statistics (Version 18). SPSS Inc.
42. Thanikaivelan, P., Rao, J. R., Nair, B. U., & Ramasami, T. (2005). Recent Trends in Leather Making: Processes, Problems, and Pathways. Critical Reviews in Environmental Science And Technology, 35(1), 37-79. https://doi.org/10.1080/10643380590521436
43. TUIK. (2025). Livestock statistics https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/58015 (access date: 10.04.2026).
44. Valentin, S. O., Victoria, A., A., Sabina, G., & Marius S. U. (2014). “Management of Pro- cessing and Recovery of Leather Waste”, Fascicle of Textiles, 15(2), 157-162.
45. Yıldırım, A., & Şimşek, H., (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, (9. bas.) Seçkin Yayıncılık, Ankara.
46. Yıldız, B., & Kütahyalı, D. N. (2021). Yeşil Ürün Tutumunun Yeşil Satın Alma Niyeti, Geri Dönüşüm ve Yalın Tüketim Üzerindeki Etkisi. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(1), 365-398. https://doi.org/10.33399/biibfad.875298
47. Zuriaga-Agustí, E., Galiana-Aleixandre, M. V., Bes-Piá, A., Mendoza-Roca, J. A., Risueño-Puchades, V., & Segarra, V. (2015). Pollution reduction in an eco-friendly chrome-free tanning and evaluation of the biodegradation by composting of the tanned leather wastes. Journal of Cleaner Production, 87, 874-881. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2014.10.066