Olba’daki Tapınak Cepheli Kaya Mezarı

Öz

Regrettably, as this study went to press, one of the most important monuments of Olba, the rock-cut tomb overlooking the Eastern Valley had been irreversibly damaged by means of explosives in a heinous attack. The tomb was the subject of many previous studies and various views have been expressed regarding its dating. The aim of this study is, by reevaluating the situation, to present our views and suggestions about the subject based on archaeological evidence. In this context, columns in Corinthian order and anta capital that are found on the façade of the rock-cut tomb are of particular importance in dating. In addition, the two ‘cippus’ altar reliefs constituting a part of the design of the façade, which appear on both sides of the entrance, offer valuable data. On the other hand, the naiscos niche in the tomb chamber enables us to make some suggestions about the tomb rituals. The new era that began in Olba with the Roman Imperial Era saw the increase in welfare and population, and the construction of several monuments. One of the notable indicators of this situation is the Olba rock-cut tomb, which can be considered to be a product of the monumental tomb building tradition of the Roman Imperial Era.

Anahtar Kelimeler

• Olba, Cilicia, Death Cult, Rock-Cut Tomb, Cippus

Olba’daki Tapınak Cepheli Kaya Mezarı

Öz

Olba’nın en gösterişli eserlerinden biri olan tapınak cepheli kaya mezarı ne yazık ki bu çalışmayı yayına hazırladığımız sırada defineciler tarafından haince dinamitle patlatılıp tahrip edilmiştir. Daha önceki çalışma ve yayınlarda söz konusu esere değinilmekte, özellikle de tarihlemesi konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Çalışmamızın amacı, konuyu yeniden değerlendirerek, konu ile ilgili görüş ve önerilerimizi arkeolojik veriler ışığında sunmaktır. Bu bağlamda kaya mezarının cephesindeki Korinth düzenindeki sütun ve anta başlıkları tarihlemeye önemli katkı sağlamaktadır. Yine cephe düzenlemesinde yer alan ve girişin iki yanında görülen birer “cippus” kabartması da mezarın tarihlemesi için kullanılabilecek verilerdir. Öte yandan, mezar odasındaki naiskoslu niş, mezar ritüeline ilişkin bazı öneriler sunmamızı sağlamaktadır. Olba’da Roma İmparatorluk Dönemi ile birlikte başlayan yeni süreç, refahın ve nüfusun artması ve kentin birçok anıtsal yapı ile donatılmasıyla sonuçlanmıştır. Bu durumun en önemli göstergelerinden biri de bölgede Roma İmparatorluk Dönemi’nin yaygın anıtsal mezar oluşturma geleneği bağlamında değerlendirilebilecek Olba Tapınak Cepheli Kaya Mezarı’dır.

Anahtar Kelimeler

• Olba, Kilikia, Ölü Kültü, Kaya Mezarı, Cippus

Kaynakça

1. Akçay 2011 Akçay, T., “Olba’da Hıristiyan Mezarları”, Seleucia ad Calycadnum I, Ankara.
2. Akçay 2012 Akçay, T., “Olba Mezarlık Alanları”, Seleucia ad Calycadnum II, Ankara.
3. Arföldi-Rosenbaum 1971 Arföldi-Rosenbaum, E., The Necropolis of Anemurium, Ankara.
4. Berns 1998 Berns, C., “Zur Datierung der Tempel in Seleukeia am Kalykadnos und in Elaiussa Sebaste”, Damaszener Mitteilungen 10, Darmstadt.
5. Borgia 2005 Borgia, E., “A New Funerary Cippus from Elaiussa Sebaste: Some Considerations Corcerning Onomastics and Kinship”, Adalya 8, Antalya.
6. Er-Söğüt 2005 Y. Er-B. Söğüt, “Dağlık Kilikya’da Olba-Diokaisareia Nekropollerindeki Kaya Mezarları, Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi, Sayı: 5, Ankara.
7. Erten 2004 Erten, E., “Mersin, Silifke, Olba Yüzey Araştırması 2003”, AST 22, 2. Cilt, Ankara.
8. Erten 2007 Erten, E., “Olba’daki Tapınak Planlı Anıt Mezar”, Patronvs: Coşkun Özgünel’e 65. Yaş Armağanı, İstanbul.

9. Diler 2000 N.K. Diler, “Silifke Müzesi’ndeki Büst Bezemeli Yuvarlak Sunaklar”, Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi, Sayı: 2, Ankara.
10. Diler 2001 N.K. Diler, “Kilikia Çatıören’de bir Gömüt Sunağı”, Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi, Sayı: 1, Ankara.
11. Durugönül 1998 Durugönül, S., “1997 Yılı İçel İli (Antik Dağlık Kilikya) Yüzey Araştırması”, AST XVI, Ankara.
12. Durukan 2005 Durukan M., “Monumental Tomb Forms in the Olba Region”, Anatolian Studies 55.
13. Kaplan 2014 Kaplan, D., Doğu Dağlık Kilikia Bölgesi Detaylandırılmamış Korinth Başlıkları, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul (Baskıda).
14. Kaplan 2007 Kaplan, D., “Kilikia Bölgesi Roma İmparatorluk Dönemi Mimari Süslemeleri”, Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Mersin, 2007.
15. Keil- Wilhelm 1931 Keil, J.-Wilhelm, A., Denkmaeler aus dem Rauhen Kilikien, MAMA III, Manchester.
16. Koch 2001 Koch, G., Roma İmparatorluk Dönemi Lahitleri, İstanbul. Kollwitz 1950 Kolwitz, J., Arscolium, Reallexikon für Antike und Christentum, Stuttgart.
17. Lattimore 1962 Lattimore, R.M., Themes in Greek and Latin epitaphs, Urbana IL. Schneider-Morselli 2003 E.E. Schneider-C. Morselli, “La Necropoli Nord-Orientale”, Un Porto tra Oriente e Occidente Elaiussa Sebaste II, Roma.
18. Şahin 1975 S. Şahin, Das Grabmal des Pantomimen Krispos in Herakleia Pontike, ZPE 18, Münster.
19. Söğüt 2003 Söğüt, B., “Dağlık Kilikia Bölgesi Mezar Nişleri”, Olba VII, Mersin.
20. Waelkens 1980 Waelkens, M., “Das Totenhaus in Kleinasien”, Antike Welt 11, Berlin.