Alâeddin Keykubad’ın Doğu ve Güneydoğu Anadolu Siyaseti: Eyyubilerle İlişkiler ve Anadolu’nun Geleceği Üzerine Stratejik Adımlar

Yıl 2025, Sayı: 10, 1 - 17, 31.12.2025

Galip Bingöl , Hasan Çopur

https://doi.org/10.47702/sema.2025.64

Öz

Alâeddin Keykubad, 1220-1237 yılları arasında Selçuklu Devleti'nin hükümdarı olarak önemli bir yönetici figürüydü. Onun döneminde Selçuklu Devleti, askeri ve diplomatik başarılarla büyük bir güç kazandı. Özellikle Eyyubiler ile olan ilişkiler, Alâeddin Keykubad’ın hükümdarlığının belirleyici unsurlarındandı. Eyyubiler, Selçuklu topraklarına komşu olan güçlü bir devletti ve bu iki devlet arasındaki ilişkiler, hem işbirliği hem de rekabeti içeriyordu. Keykubad, Eyyubiler'e karşı başarılı seferler düzenleyerek doğu ve güneydoğu da bazı stratejik şehirleri fethetti. Bu fetihler, Selçuklu Devleti’nin topraklarını genişletmesine ve bölgedeki egemenliğini pekiştirmesine olanak sağladı. Ayrıca, Keykubad’ın Eyyubiler ile yaptığı diplomatik anlaşmalar da büyük önem taşımaktadır. Ayrıca bu anlaşmalar sayesinde, Eyyubiler ile Selçuklu Devleti arasında bir denge sağlanarak, her iki taraf da bölgede güçlerini koruma fırsatı buldu. Alâeddin Keykubad’ın Eyyubiler ile olan ilişkileri, hem askeri hem de diplomatik alanda devletin gücünü artırmaya yönelik önemli bir strateji olarak tarihe geçti. Bu makalenin amacı, Alâeddin Keykubad’ın hükümdarlık dönemi sırasında Selçuklu Devleti ile Eyyubiler arasındaki ilişkileri incelemektir. Makale, Alâeddin Keykubad’ın askeri ve diplomatik stratejilerini, Eyyubiler ile olan karşılıklı etkileşimlerini ve bu ilişkilerin Selçuklu Devleti’nin bölgedeki egemenliğini pekiştirmedeki rolünü değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda, Keykubad’ın Eyyubiler ile olan ilişkilerinin tarihsel önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Türkiye Selçuklu Devleti , Alâeddin Keykubad , Eyyubiler , Güneydoğu Anadolu Doğu Anadolu.

Alâeddin Keykubad's Eastern and Southeastern Anatolian Policy: Strategic Steps on Relations with the Ayyubids and the Future of Anatoli

Öz

Alâeddin Keykubad was an important ruling figure of the Seljuk Empire between 1220 and 1237. During his reign, the Seljuk Empire gained significant power through military and diplomatic successes. The relationship with the Ayyubids, in particular, was one of the defining aspects of Alâeddin Keykubad's rule. The Ayyubids were a powerful state neighboring the Seljuk lands, and the relations between the two states involved both cooperation and competition. Keykubad conducted successful campaigns against the Ayyubids, conquering strategic cities in the east and southeast. These conquests allowed the Seljuk Empire to expand its territory and solidify its dominance in the region. Additionally, the diplomatic agreements made by Keykubad with the Ayyubids were of great significance. Through these agreements, a balance of power was established between the Ayyubids and the Seljuks, enabling both sides to maintain their influence in the region. Alâeddin Keykubad’s relations with the Ayyubids are considered a crucial strategy in strengthening the state's power in both military and diplomatic terms. The purpose of this article is to examine the relations between the Seljuk Empire and the Ayyubids during Alâeddin Keykubad’s reign. The article aims to assess Alâeddin Keykubad's military and diplomatic strategies, their mutual interactions with the Ayyubids, and the role these relations played in consolidating the Seljuk Empire’s dominance in the region. In this context, the historical importance of Keykubad’s relations with the Ayyubids is emphasized.

Anahtar Kelimeler

Seljuk Empire of Turkey , Alâeddin Keykubad , Ayyubids , Southeastern Anatolia , Eastern Anatolia.

Kaynakça

• Abu’l-Farac. Abu’l-Farac Tarihi. II. çev. Ömer Rıza Doğrul. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1999.
• Ahmed b. Mahmud. Selçuk-nâme, haz. E. Merçil. II. İstanbul: Tercüman 1001 Temel Eser, 1977.
• Aslan, Halide. “Bir Kültürel Diplomasi Örneği Olarak Sultan Alâeddin Keykubad’ın Melik Eşref’e Gönderdiği Arapça Mektubun Yeniden Kurulumu Tercümesi ve Tahlili.” Tahkik İslami İlimler Araştırma ve Neşir Dergisi 13 (Haziran 2024): 165-188.
• Bingöl, Galip. “The Road To The Seljuk Throne: Alâeddin Keykubad’s Youth And Political Journey.” BENGİ Dünya Yörük-Türkmen Araştırmaları Dergisi 2025/2 (Eylül 2025): 267-285. https://doi.org/10.58646/bengi.1647808
• Bingöl, Galip, ve Hasan Çopur. “Alâeddin Keykubad’ın Abbâsî Halifeleri ile İlişkileri: Siyasi, Askeri ve Manevi Bağlar.” Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi 10, sy. 1 (Haziran 2025): 17-26. https://doi.org/10.56252/turktarars.1625896
• Cahen, Claude. Osmanlılardan Önce Anadolu’da Türkler. Çev. Erol Üyepazarcı. İstanbul: Tarih Vakfı, 2002.
• Çopur, Hasan. Sultan I. Alâeddin Keykubad’ın Komşu Devletlerle İlişkileri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Manisa, 2012.
• Darkot, Besim. “Besni.” İslam Ansiklopedisi, II, 570.
• Demirci, Mustafa. “Yassıçemen Savaşına Giden Süreçte Alâeddin Keykubad ile Celâleddin Harzemşah Arasındaki Diplomatik Münasebetler, Elçiler ve Mektuplar.” Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 7 (Aralık 2022): 18-36. https://doi.org/10.47702/sema.2022.21
• Erdem, İlhan. “XIII. Asrın İlk Yarısında Anadolu’nun Doğusunda Yaşanan Hâkimiyet Mücadeleleri.” Tarih Araştırmaları Dergisi 19/30 (1997): 57-68.
• Eryılmaz, İsa. “Emir Kemâleddîn Kamyar’ın Ahlat ve Çevresindeki Faaliyetleri.” The Journal of Academic Social Sciences 5/60 (Aralık 2017): 583-590.
• Gottschalk, H. L. “İbn Nazif el-Hamevi’nin Yassıçemen Savaşı (7-10 Ağustos 1230) Hakkındaki Raporu.” Eyyûbîler; Yönetim, Diplomasi, Kültürel Hayat, editör Önder Kaya, 299-302. İstanbul: Küre Yayınları, 2012. Gökhan, İlyas. “XII. Yüzyılda Maraş.” SÜ, SBED, sayı 13, 2005.
• Güleç, Feyzullah, ve Galip Bingöl. “Karadeniz’de Türkiye Selçuklu Devleti ile Trabzon Rum İmparatorluğu Arasındaki Hâkimiyet Mücadelesi ve Sonuçları.” Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute 42 (2025): 152-172. https://doi.org/10.20875/makusobed.1784048
• Honigmann, Ernst. “Menbic.” İslam Ansiklopedisi, VII, 704.
• Honigmann, Ernst. “Tell Başir.” İslam Ansiklopedisi, XII/I, 145.
• Honigmann, Ernst. Bizans Devletinin Doğu Sınırı. Çev. Fikret Işıltan. İstanbul: İstanbul Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1970.
• İbn Bibi. el-Evâmirü’l-Alâiyye fi’l-Umûri’l-Alaiyye, Selçukname. Çev. Mürsel Öztürk, I. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı 1000 Temel Eser, 1996.
• İbn Bibi. Selçuknâme. Çev. M. H. Yınanç. İstanbul: 2007.
• İbnü’l-Esir. el-Kâmil fi’t-Tarih. Çev. Ahmet Ağırakça ve Abdülkerim Özaydın, XII. İstanbul: Bahar Yayınları, 1987. İbn Kesir. el-Bidaye ve’n-Nihaye, XIII. Mısır: Matbaatü’s-Saâde.
• İbn Tağriberdi. el-Nucûmü’l-Zahira fi Mulûk-i Misr ve’l-Kâhira, VI. Kahire: Vezeratü’s Safakiyye ve’l-İrşad, 1963.
• Kaya, Önder. Selahaddin Sonrası Dönemde Anadolu’da Eyyubiler. İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2007.
• Kaymaz, Nejat. Anadolu Selçuklu Sultanlarından II. Giyâdü’d-dîn Keyhüsrev ve Devri. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2009.
• Koca, Salim. “Türkiye Selçuklu Tarihine Damga Vuran Menfur Bir Cinayet: Alâeddin Keykubad’ın Zehirlenmesi.” SÜ, TAD, sayı 27 (2010): 347-369.
• Kösali Muş, S. “I. Alâeddin Keykubad Dönemi (1220-1237) Türkiye Selçuklu Devleti ve Eyyûbîler Arasındaki Elçilik İlişkileri.” Journal of Humanities and Tourism Research 10/4 (2020): 939-951.
• Merçil, Erdoğan. Müslüman-Türk Devletleri Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2006.
• Müneccimbaşı. Câmiü’d-Düvel, Selçuklular Tarihi, I-II. Yayınlayan ve çev. A. Öngül. İzmir: Kabalcı Yayınevi, 2000/2001.
• Özbek, Süleyman. “Türkiye Selçukluları‐Eyyubiler Arası Siyasi Münasebetler Üzerine (1175‐1250).” Prof. Dr. İsmail Aka Armağanı, 427-448. İzmir: 1999.
• Nesevî, Şehâbü’d-dîn. Celâleddin Harezmşah. Çev. Necip Asım. İstanbul: Diyanet Yayınları, 1934.
• Runciman, Steven. Haçlı Seferleri Tarihi, I-III. Çev. Fikret Işıltan. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2008.
• Sevim, Ali. Anadolu’nun Fethi (Selçuklular Dönemi). Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2000.
• Sümer, Faruk. Yabanlu Pazarı. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 1985.
• Şen, Mehmet Emin, ve Galip Bingöl. “Anadolu’da Moğol Tahakkümüne Karşı Aykırı Bir Ses: Beylerbeyi Hatiroğlu Şerafeddin.” Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 5/2 (Aralık 2022): 381-392. https://doi.org/10.48120/oad.1171449
• Turan, Osman. Doğu Anadolu Türk Devletleri Tarihi. İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 2001.
• Turan, Osman. Selçuklular Zamanında Türkiye. İstanbul: Turan Neşriyat, 2019.
• Uyumaz, Emine. Sultan I. Alâeddin Keykubad Devri Türkiye Selçuklu Devleti Siyasi Tarihi (1220-1237). Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2003. Uyumaz, Emine. “Sultan I. Alâeddîn Keykubad Zamanında (1220-1237) Türkiye Selçuklu Devletinin Elçilik İlişkileri.” Tarih Dergisi 39 (07 Temmuz 2011): 55-84. Zehebi, el-İber fi-Haber Men Gaber, V. Tahk. Selahaddin el-Müncid. Kuveyt: Mektebetü Hayyat, 1966.