Meldos/Balkaya Kalesi

Yıl 2025, Sayı: 10, 110 - 126, 31.12.2025

Ahmet Çaycı , İsmail Kıvrım

https://doi.org/10.47702/sema.2025.70

Öz

Konya şehrinin batısında, Beyşehir güzergahında yer alan kale, araştırmalar bağlamında özellikle Miryokephalon Savaşı ile ilgili çalışmalarda gündeme gelmiştir. Kaledeki mimari kalıntılardan hareketle, yapının kökeninin Eski Çağ’a kadar uzandığı izlenebilmektedir. Arazi buluntuları arasında yer alan seramik parçaları ve mimari izler, bu yerleşimin tarihî sürecini Hitit dönemine kadar geriye götürmeye imkân tanımaktadır.
Smbat tarafından kaleme alınan kronikte tarihi kalenin adı “Meldinis/Melitene” olarak geçmektedir. Türk-İslam dönemi ile birlikte bu isim “Meldos” şeklini almıştır. Nitekim Karamanoğlu dönemine ait 853/1449 tarihli vakfiye kaydı ve Şikari Tarihi’nde kale Meldos olarak anılmaktadır. Daha sonraki dönemlere ait Osmanlı Tahrir Defterlerinde ise kaleye ilişkin kayıtlar, Hisar-ı Meldos (Meldos Kalesi) ve Karye-yi Hisar-ı Meldos (Meldos Kalesi Köyü) biçiminde geçmektedir.
Kalenin özellikle Orta Çağ’daki durumu büyük önem taşımaktadır. Smbat’ın, doğrudan kaleye işaret ederek “Miryokephalon Savaşı kale önünde cereyan etmiştir” ifadesini kullanması, yapının Türk-İslam tarihindeki önemini daha da artırmaktadır. II. Kılıçarslan ile İmparator Manuel arasında gerçekleşen Miryokephalon Savaşı ile ilgili böylesi ayrıntıların kaydedilmiş olması, kale üzerine yapılacak çalışmaların zaruriyetini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, söz konusu savunma yapısını farklı yönleriyle ele alarak bilim dünyasının dikkatine sunma amacıyla bu çalışma kaleme alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Meldos , Miryokefalon , Beyşehir , Konya , Çimenili

Meldos/Balkaya Castle

Öz

Located west of Konya, on the Beyşehir route, the castle has been the subject of research, particularly in studies related to the Battle of Myriokephalon. Based on the castle's architectural remains, its origins can be traced back to antiquity. Ceramic fragments and architectural traces found among the field finds allow us to trace the settlement's history back to the Hittite period.
In the chronicle written by Smbat, the castle's name appears as "Meldinis/Melitene." With the Turkish-Islamic period, this name evolved into "Meldos." Indeed, the castle is also referred to as Meldos in the Karamanid foundation deed record dated 853/1449 and in the Şikari History. In later Ottoman tax registers, records regarding the castle are abundant, as Hisar-ı Meldos (Meldos Castle) and Karye-yi Hisar-ı Meldos (Meldos Castle Village).
The castle's use, particularly in the Middle Ages, is of great significance. Smbat's statement, "The Battle of Myriokephalon took place in front of the castle," referring directly to the castle, further enhances the structure's significance in Turkish-Islamic history. The recording of such details regarding the Battle of Myriokephalon, which took place between Kılıçarslan II and Emperor Manuel, highlights the necessity of further research on the castle. In this context, this study aims to examine the various aspects of this defensive structure and present it to the scholarly world.

Anahtar Kelimeler

Meldos , Miryokeflon , Beyşehir , Konya , Çimenili

Kaynakça

• I-Arşiv Vesikaları
• 1- Başkanlık Osmanlı Arşivi [=BOA],
• a- Tahrir Defterleri [=TD], nr. 40, 387, 399, 415, 455.
• b- Maliyeden Müdevver Defterleri [=MAD], nr. 241, 567.
• 2- Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Kuyûd-ı Kadime Arşivi [=KKA], TD, nr. 146.
• 3- Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi Vakfiye Defterleri [=VGMA VD], 582/2.
• II-Araştırma ve İncelemeler
• Angiolello, Giovanni Maria, Türk Tarihi çev. Pınar Gökpar (İstanbul: Profil Kitap, 2022), İstanbul 2022.
• Arslan, Mustafa. “Myriokephalon Savaşı’nın Konya Bağırsak Boğazı’na Lokalize Edilmesine Mikrotoponimik Katkılar”. S.Ü. Selçuklu Araştırmaları Dergisi Miryokefalon Özel Sayısı, (2017), 185-202.
• Bahar, Hasan. “Tarih Öncesinden Bizans Dönemine Kadar Konya Ulaşımı ve Balkayalar-Bağırsakdere Kalesi”. S.Ü. Selçuklu Araştırmaları Dergisi Miryokefalon Özel Sayısı, (2017), 125-140.
• Barkan, Ömer Lütfi. “Çiftlik”, İslam Ansiklopedisi, III/392, İstanbul: MEB Yayınları, (1993).
• Beldiceanu, N. XIV. Yüzyıldan XVI. Yüzyıla Osmanlı Devleti’nde Tımar, çev. M. Ali Kılıçbay, Ankara: Teori Yayınları, 1985.
• Ceylan, Mehmet Akif. “Myriokephalon Savaşı (17 Eylül 1176) Açısından Konya Bağırsak Boğazı’nın Coğrafi Özellikleri”. S.Ü. Selçuklu Araştırmaları Dergisi Miryokefalon Özel Sayısı, 2017, 1-40.
• Erdoğru, M. Akif, “Akşehir Sancağındaki Dirliklerin III. Murat Devrindeki Durumu ve 1583/991 Tarihli Akşehir Sancağı İcmal Defteri”, OTAM, 1, (Ankara 1990).127-161.
• Erdoğru, Mehmet Akif. “Karaman Vilayeti Kanunnameleri”. OTAM 4 (1993), 467-516.
• Erdoğru, Mehmet Akif. 1466 Tarihli Akşehir Mufassal Defteri (metin ve İnceleme). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1. Basım, 2015.
• Ertürk, Volkan. XVI. Yüzyılda Akşehir Sancağı, İstanbul: Akademi Titiz Yayınları, 1. Basım, 2011.
• Eskikurt, Adnan-Ceylan, Mehmet Akif. Selçuklu-Bizans Münasebetlerinde Bir Dönüm Noktası Myriokephalon Zaferi, İstanbul: Çamlıca Yayınları, 1. Basım, 2015.
• Eskikurt, Adnan. “Ortaçağ Kroniklerine Göre 17 Eylül 1176 Myriokephalon Zaferi”. S.Ü. Selçuklu Araştırmaları Dergisi Miryokefalon Özel Sayısı, (2017), 75-98.
• Eskikurt, Adnan. “Myriokephalon Savaşı’na Dair Kronikler ve Modern Çalışmalar”. USAD, Bahar 2017; (6): 65-94.
• Houedene, Roger. Chronica Magistri Rogeri de Houedene. C. II, haz. W. Stubbs. Londra 1869.
• İnalcık, Halil İnalcık. “Osmanlılarda Raiyyet Rüsûmu”, Belleten, XXIII/92, (1959), 575-609.
• Jüthner, J., Knoll, F., Patsch, K., Swoboda, H. “Vorläufiger Bericht: Über Eine Archäologischer Expedition nach Kleinasien”. Verlag der Gesellschaft zur Förderung Deutscher Wissenschaft, Kunst und Literatur in Böhmen, (1903), 6-52.
• Karpuz, Haşim. “Asarkale/Balkayalar”. Aladağ’ın İncisi Derbent. ed. Ahmet Çaycı. 65-74. Konya: Palet Yayınları. 1. Basım, 2020.
• Karauğuz, Güngör-Kunt, Halil İbrahim. Eskiçağ Kaleleri-Orta Anadolu’nun Güney Kesimi-. Konya: Çizgi Kitabevi, 1. Basım, 2004.
• Kayapınar, L.-Hocaoğlu, B.-Vardar S.- Çeviroğlu, M. H. “Miryokefalon Muharebesi’nin Mahalli Üzerine Mülahazalar: Bizans Kaynakları”. S.Ü. Selçuklu Araştırmaları Dergisi Miryokefalon Özel Sayısı, (2017), 105-124.
• Khoniates, Niketas. Historia (Ioannes ve Manuel Kommenos Devirleri). çev. Fikret Işıltan. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1995.
• Kinnamos, Ioannes. Ioannes Kinnamos’un Historia’sı (1118-1176). çev. Işın Demirkent. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2001.
• Özcan, Altay Tayfun. “Myriokephalon Muharebesi’nin Mevkisi Üzerine”. S.Ü. Selçuklu Araştırmaları Dergisi. Miryokefalon Özel Sayısı, (2017), 167-184.
• Sahillioğlu, Halil. “Bâd-ı Hevâ”. Türkiye Diyabet Vakfı İslam Ansiklopedisi IV/416-418. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1. Basım, 1991.
• Smbat Sparapet. “Chronique Du Royaume De La Petite Armenie Par Le Connetable Sempad”. Recueil Des Historiens Des Croisades Documents Armeniens, çev. E. Dulaurier, Paris, 1869.
• Swoboda, H.-Keil, J.-Knoll, F. Denkmaler Aus Lykaonien Pamphylien und Isaurien, Wien: Rohrer, 1935.
• Ürekli, Bayram. “Türkolojinin İki Önemli İsmi Franz Taeschner ve Franz Babinger’in Feridun Nafiz Uzluk’a Gönderdikleri Mektuplar”, S.Ü. Türkiyat Araştırma Dergisi, 43 (2018), 289-312.
• Yörük, Doğan. “Karaman Eyâletinde Osmanlı Tımar Düzeninin Tesisi (1483)”, Tarih Araştırmaları Dergisi, S.XXV/40 (2006), 177-202.
• Yörük, Doğan. “XVI. Yüzyılda Tatlarhisarı/Derbent”. Aladağ’ın İncisi Derbent. ed. Ahmet Çaycı. 75-85. Konya: Palet Yayınları, 1. Basım, 2020.