TR
Yaşlı Yalnızlığıyla Mücadelede Sosyal Politika Modelleri ve Müdahale Programları: Sistematik Bir Literatür Değerlendirmesi ve Türkiye İçin Bütünleşik Bir Model Önerisi
Öz
Dünya nüfusunun hızla yaşlanması, yaşlılıkta yalnızlığı bireysel bir duygudan yapısal bir sosyal politika sorununa
dönüştürmüştür. Bu çalışma, yaşlı yalnızlığıyla mücadelede geliştirilen sosyal politika modellerini ve müdahale
programlarını sistematik bir arama protokolüne dayalı literatür değerlendirmesi çerçevesinde incelemektedir. Yalnızlığın
kuramsal temelleri ile bireysel, sosyal ve yapısal risk faktörleri ele alınmakta; dünyada uygulanan 11 müdahale
kategorisi etkililik, kanıt düzeyi, maliyet, ölçeklenebilirlik ve kültürel uygunluk bakımından karşılaştırılmaktadır. Sosyal
politika yaklaşımları yedi model altında sınıflandırılmıştır. Türkiye’nin mevcut durumu; hizmet yapısı, kurumsal bakım
pratikleri, yaş dostu kent uygulamaları, kültürel bağlam, pandemi sonrası dönüşüm, kırsal-kentsel farklılıklar ve
hizmet yetersizliklerinin yapısal nedenleri ekseninde tartışılmaktadır. Bu değerlendirmeden hareketle erken tarama,
risk sınıflandırması, sosyal reçeteleme, toplum merkezleri, dijital destek ve sürekli izleme bileşenlerinden oluşan, geri
bildirim döngüsüyle kendini güncelleyen Bütünleşik Yaşlı Sosyal Bağlantı Modeli (BYSBM) önerilmektedir. Her bileşenin
kuramsal ve ampirik dayanağı eşlenmekte; bağlantı çalışanının görev tanımı, risk sınıflandırma ölçütleri, kurumlar arası
koordinasyon, kişisel verilerin korunması ile maliyet ve sürdürülebilirlik ayrıca tartışılmaktadır. Çalışma, Türkiye’de
yalnızlık müdahalelerinin randomize kontrollü çalışmalarla sınanmasını önermektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Atchley, R. C. (1989). A continuity theory of normal aging. The Gerontologist, 29(2), 183–190. https://doi.org/10.1093/geront/29.2.183
- Aydın, M., & Kutlu, F. Y. (2021). The effect of group art therapy on loneliness and hopelessness levels of older adults living alone: A randomized controlled study. Florence Nightingale Journal of Nursing, 29(3), 271–284. https://doi.org/10.5152/fnjn.2021.20224
- Baker, S., Warburton, J., Waycott, J., Batchelor, F., Hoang, T., Dow, B., Ozanne, E., ve Vetere, F. (2018). Combatting social isolation and increasing social participation of older adults through the use of technology: A systematic review. Australasian Journal on Ageing, 37(3), 184–193. https://doi.org/10.1111/ajag.12572
- Banks, M. R., & Banks, W. A. (2002). The effects of animal-assisted therapy on loneliness in an elderly population in long-term care facilities. The Journals of Gerontology: Series A, 57(7), M428–M432. https://doi.org/10.1093/gerona/57.7.M428
- Banks, M. R., Willoughby, L. M., & Banks, W. A. (2008). Animal-assisted therapy and loneliness in nursing homes: Use of robotic versus living dogs. Journal of the American Medical Directors Association, 9(3), 173–177. https://doi.org/10.1016/j.jamda.2007.11.007
- Bickerdike, L., Booth, A., Wilson, P. M., Farley, K., & Wright, K. (2017). Social prescribing: Less rhetoric and more reality. A systematic review of the evidence. BMJ Open, 7(4), e013384. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2016-013384
- Cacioppo, J. T., & Hawkley, L. C. (2009). Perceived social isolation and cognition. Trends in Cognitive Sciences, 13(10), 447–454. https://doi.org/10.1016/j.tics.2009.06.005
- Carstensen, L. L. (1992). Social and emotional patterns in adulthood: Support for socioemotional selectivity theory. Psychology and Aging, 7(3), 331–338. https://doi.org/10.1037/0882- 7974.7.3.331
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Yaşlılık Sosyolojisi
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
2 Kasım 2026
Gönderilme Tarihi
21 Haziran 2026
Kabul Tarihi
17 Ağustos 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 4 Sayı: 2
APA
Danış, M. Z. (2026). Yaşlı Yalnızlığıyla Mücadelede Sosyal Politika Modelleri ve Müdahale Programları: Sistematik Bir Literatür Değerlendirmesi ve Türkiye İçin Bütünleşik Bir Model Önerisi. Senectus, 4(2), 389-437. https://izlik.org/JA64UM37JE
AMA
1.Danış MZ. Yaşlı Yalnızlığıyla Mücadelede Sosyal Politika Modelleri ve Müdahale Programları: Sistematik Bir Literatür Değerlendirmesi ve Türkiye İçin Bütünleşik Bir Model Önerisi. Senectus. 2026;4(2):389-437. https://izlik.org/JA64UM37JE
Chicago
Danış, Mehmet Zafer. 2026. “Yaşlı Yalnızlığıyla Mücadelede Sosyal Politika Modelleri ve Müdahale Programları: Sistematik Bir Literatür Değerlendirmesi ve Türkiye İçin Bütünleşik Bir Model Önerisi”. Senectus 4 (2): 389-437. https://izlik.org/JA64UM37JE.
EndNote
Danış MZ (02 Kasım 2026) Yaşlı Yalnızlığıyla Mücadelede Sosyal Politika Modelleri ve Müdahale Programları: Sistematik Bir Literatür Değerlendirmesi ve Türkiye İçin Bütünleşik Bir Model Önerisi. Senectus 4 2 389–437.
IEEE
[1]M. Z. Danış, “Yaşlı Yalnızlığıyla Mücadelede Sosyal Politika Modelleri ve Müdahale Programları: Sistematik Bir Literatür Değerlendirmesi ve Türkiye İçin Bütünleşik Bir Model Önerisi”, Senectus, c. 4, sy 2, ss. 389–437, Kas. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA64UM37JE
ISNAD
Danış, Mehmet Zafer. “Yaşlı Yalnızlığıyla Mücadelede Sosyal Politika Modelleri ve Müdahale Programları: Sistematik Bir Literatür Değerlendirmesi ve Türkiye İçin Bütünleşik Bir Model Önerisi”. Senectus 4/2 (02 Kasım 2026): 389-437. https://izlik.org/JA64UM37JE.
JAMA
1.Danış MZ. Yaşlı Yalnızlığıyla Mücadelede Sosyal Politika Modelleri ve Müdahale Programları: Sistematik Bir Literatür Değerlendirmesi ve Türkiye İçin Bütünleşik Bir Model Önerisi. Senectus. 2026;4:389–437.
MLA
Danış, Mehmet Zafer. “Yaşlı Yalnızlığıyla Mücadelede Sosyal Politika Modelleri ve Müdahale Programları: Sistematik Bir Literatür Değerlendirmesi ve Türkiye İçin Bütünleşik Bir Model Önerisi”. Senectus, c. 4, sy 2, Kasım 2026, ss. 389-37, https://izlik.org/JA64UM37JE.
Vancouver
1.Mehmet Zafer Danış. Yaşlı Yalnızlığıyla Mücadelede Sosyal Politika Modelleri ve Müdahale Programları: Sistematik Bir Literatür Değerlendirmesi ve Türkiye İçin Bütünleşik Bir Model Önerisi. Senectus [Internet]. 02 Kasım 2026;4(2):389-437. Erişim adresi: https://izlik.org/JA64UM37JE