Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının İslami Finans Sistemi İçerisinde Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 124 - 151, 31.12.2025

Necati Acar , Hasan Durmuş

https://doi.org/10.54429/seyad.1790167

https://izlik.org/JA27LH97XE

Öz

Sanayi devrimi sonrasında şekillenen büyüme odaklı ekonomik yapı, çevresel ve sosyal maliyetleri göz ardı ettiği için zamanla sürdürülebilir finans yaklaşımlarına ihtiyaç duyulmuştur. Bu bağlamda reel ekonomiye dayanan, risk paylaşımını esas alan ve israfı reddeden İslami finans sistemi, sürdürülebilir kalkınma tartışmalarında yeniden öne çıkmıştır. Bu çalışma, İslami finans ilkeleri ile Birleşmiş Milletler’in belirlediği 17 Sürdürülebilir Kalkınma Amacının kesişme noktalarını incelemekte; özellikle yeşil sukuk ve sosyal finansman modelleri üzerinden sürdürülebilir finansal dönüşüm potansiyelini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Alanyazında yer alan çalışmalar katılım finansının sosyal yapı üzerinde olumlu etkiler oluşturabildiğini; gelir dağılımı, finansal kapsayıcılık ve yoksulluğun azaltılması gibi alanlarda destekleyici sonuçlar üretebildiğini göstermektedir. Ayrıca yeşil sukukun yenilenebilir enerji yatırımları, çevre dostu projeler ve karbon azaltım programlarının finansmanında etkili bir araç olarak kullanılabildiği anlaşılmaktadır. Bununla birlikte standart uyumsuzluğu, yönetişim eksikliği ve raporlama şeffaflığının zayıflığı gibi faktörler, bu araçların yaygın ve etkin kullanımını sınırlandırmaktadır. Elde edilen bulgular, İslami finansın sürdürülebilir kalkınmayı yalnızca ekonomik boyutta değil; sosyal dayanışma, çevresel koruma ve etik yatırım ilkeleri üzerinden destekleyebilecek güçlü bir kapasiteye sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Sosyal finans mekanizmalarının kurumsallaştırılması, yeşil sukuk piyasalarının geliştirilmesi ve sürdürülebilirlik standartlarının güçlendirilmesi hâlinde, İslami finansın SKA’lara katkısının daha görünür ve ölçülebilir düzeye ulaşabileceği değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sürdürülebilir finans , Sürdürülebilir kalkınma amaçları , İslami finans , Yeşil sukuk , Sosyal finansman araçları (Zekat , Sadaka , Vakıf).

Destekleyen Kurum

yok

Evulaution of Sustainable Development Goals within the Islamic Finance System

https://izlik.org/JA27LH97XE

Öz

Following the industrial revolution, growth-oriented economic structures largely ignored environmental and social costs, leading to an increasing need for sustainability-centered financial approaches. In this context, the Islamic finance system—which is based on real economic activity, risk-sharing and the avoidance of waste—has re-emerged as a relevant framework within sustainable development debates. The objective of this study is to analyze the intersection between the principles of Islamic finance and the United Nations’ 17 Sustainable Development Goals (SDGs), and to evaluate the potential contribution of green sukuk and social finance instruments to sustainable development processes. The literature indicates that participation finance can positively influence socio-economic structures by supporting income distribution, enhancing financial inclusion, and contributing to poverty alleviation. Furthermore, green sukuk has been identified as an effective financing tool for renewable energy initiatives, environmentally responsible projects, and carbon-reduction programs. However, structural challenges such as lack of standardization, regulatory discrepancies and limitations in sustainability reporting continue to restrict the widespread implementation of these instruments. The findings demonstrate that Islamic finance possesses the capacity to support sustainable development not only economically but also through social solidarity, environmental responsibility, and ethical investment mechanisms. It is therefore suggested that institutionalizing social finance instruments, developing green sukuk markets and strengthening sustainability standards may enhance the measurable contribution of Islamic finance to SDG achievement. In this context, Islamic finance can be positioned as an alternative and complementary mechanism capable of supporting global sustainability goals through its value-based and real-sector-oriented financial architecture.

Anahtar Kelimeler

Sustainable finance , Sustainable development Goals , Islamic finance , Green sukuk , Social finance ınstruments (Zekat , Sadaqah , Wagf)

Kaynakça

• Aşağıda iletmiş olduğunuz kaynakça listesi, her bir çalışmanın altına bir satır boşluk eklenerek düzenlenmiştir:
• Ahmed, Habib. Product development in Islamic banks. Edinburgh University Press. 2011 https://www.google.com.tr/books/edition/Product_Development_in_Islamic_Banks/jcJvAAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&printsec=frontcover
• Asutay, Mehmet. ‘’Islamic Moral Economy: Bringinf Back Substantive Morality To Humanise Islamic Finance’’. Global Policy. Şubat 2025 DOİ: https://doi.org/10.1111/1757-5899.13484
• Bulut, Mehmet - Korkut, Cem. (2022). ‘’Yeni Bir Ekonomik Paradigma Arayışı İçinde Döngüsel Ekonomi ve İnsani Finans’’. Tuba-Turkısh Acad Scıences. https://openaccess.izu.edu.tr/xmlui/handle/20.500.12436/5892
• Canbaz, Muhammet Fatih. “Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ve İslami Finans Perspektifi.” Gaziantep University Journal of Social Sciences 21/4 (2022), 1948-1966. https://doi.org/10.21547/jss.1109383
• Canikli, Seda. “Sürdürülebilir Finans Mekanizmaları, Araçları ve Sürdürülebilir Kalkınma İlişkisi”. Akdeniz İİBF Dergisi 22/1 (Mayıs2022), 26-39. https://doi.org/10.25294/auiibfd.903364.
• Çanakçıoğlu, Mustafa. “Sürdürülebilir Ekonomik Kalkınma Çerçevesinde Yeşil Büyüme ve Yeşil Finans.” Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi 6/4 (2023), 537-554. https://doi.org/10.26677/TR1010.2023.1217
• Durmuş, Hasan (2022). İslam İktisadı Tüketim Anlayışı: İsraf Perspektifinden Değerlendirme. Orion Akademi
• Durmuş, Hasan, Er, Hülya ve Harunoğullari, Erdal. ‘’Sosyal Adaletin Sağlanmasında Katılım Bankacılığının Rolü’’. Adam Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 12/1(2022), 81-106. https://doi.org/10.31679/adamakademi.980450
• Dusuki, Ayraf Wajdi and Said Bouheraoua. “The Framework of Maqasid Al-Shari‘Ah and Its Implication for Islamic Finance.” ICR Journal 2/2 (2011), 316-336. https://doi.org/10.52282/icr.v2i2.651
• Efe, Ahmet. “İslam Perspektifinden Sürdürülebilir Kalkınma.” Yönetim Ekonomi Edebiyat İslami ve Politik Bilimler Dergisi 6/1 (2021), 95-126. https://doi.org/10.24013/jomelips.777888
• Ergün, Tolga. “Katılım Finans Gelişimi ile Enerji Tüketimi-Yenilenebilir Enerji Etkileşimi: Seçilmiş Ülkelerden Kanıtlar.” Kocatepe İslami İlimler Dergisi 6/Özel Sayı (Ekim 2023), 120-140. https://doi.org/10.52637/kiid.1294494
• Fidan, Murat. “Yardımlaşma Serüveninde Finansal Kaynak Problemine Vakıf Uygulamasının Katkıları.” İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 13/2 (2024), 1010-1031. https://doi.org/10.15869/itobiad.1466489.
• Gedikli Yakup,Eyyüp ve Gökırmak Haşmet. Katılım Bankacılığı ve Sürdürülebilir Kalkınma Faaliyetleri Üzerine Bir Araştırma. Beykoz Akademi Dergisi 16 (2021), 75–93. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1185529
• Güçlü, Fatih ve Canbaz, Muhammet Fatih. ‘’Paya Dayalı Kitle Fonlaması Literatürünün On Yılının Bibliyometrik Analizi’’. Politik Ekonomik Kuram 8/3(2024), 814-833. https://doi.org/10.30586/pek.1534125
• İnneci, Ahmet. “Sürdürülebilir Kalkınmanın Finansman Aracı Olarak Yeşil Tahviller ve Yeşil Tahvillere Yönelik Vergi Teşvik Uygulamaları.” Legal Mali Hukuk Dergisi 20/240 (2024), 2435-2464.
• Kalaycı, Muhammet ve Cevherli, Feyza. “Katılım Bankacılığı ve Sürdürülebilirlik: Finansal Dönüşümde İkili Etki.” Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 39 (2024), 135-150. https://doi.org/10.20875/makusobed.1468591
• Köstepen, Meliha Nur. ‘’İslam İktisadi Perspektifinden Sosyal Adalet ve Kalkınma’’. Maruf İktisat İslâm İktisadı Araştırmaları Dergisi 8 (2024), 48-60. https://doi.org/10.58686/marufiktisat.1570422
• Kuzulu, Özcan. ‘’Etik Finans Mı İslami, İslami Finans Mı Etik’’. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 5/2 (2021), 245-279. https://doi.org/10.30692/sisad.904445
• Nazlıoğlu, Burak. “Sürdürülebilirlik Perspektifinden Katılım Bankacılığı: Türkiye’den Bulgular Işığında.” Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi 76 (2025), 47-66. https://doi.org/10.55322/mdbakis.1638736.
• Obaidullah, Mohammed, ve Tariqullah Han. ‘’Islamic Microfinance Development: Challenges and Initiatives’’. Islamic Research and Training Institute Policy Dialogue No. 2, 2009. https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1506073
• Özerkmen, Necmettin. (2004). ‘’Uluslararası Eşitsizliği Derinleştiren Bir Süreç Olarak Ekonomik Küreselleşme’’. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 44(1), 135-148.
• T.C. Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi. Sürdürülebilir Finans Ve Katılım Ekonomisi Raporu. https://cbfo.gov.tr (2022)
• Turhan, Talha-Brial Asif Hayi Paka-Tri Julia Wulandarı, ve Mustafa Şeker. “İslam ve Çevre Yönetimi: Sürdürülebilir Su Ekolojisine Bütüncül Bir Yaklaşım.” Kent Akademisi Dergisi 18/4 (2023),1961-1987. https://doi.org/10.35674/kent.1624594
• Türkmenoğlu, Mehmet Ali. (2022). ‘’Para Vakfı: Faizli Dindarlık Mı? Karz-ı Hasen Mi? Bir Anlama Denemesi’’. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 297-314. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.1069736
• Polat, Ali ve Yeşilyaprak, Mehmet. (2025). ‘’Sürdürülebilirlik Kavramı, Farklı Tonları ve İslami Sürdürülebilirlik’’. TYB Akademi Dil Edebiyat ve Sosyal Bilimler Dergisi, 43, 65-85. https://dergipark.org.tr/en/pub/tybakademi/issue/90204/1597083
• UNDP. Islamic Finance And İmpact İnvesting For The SDGs. United Nations Development Programme. https://www.undp.org (2017)
• World Bank-Islamic Development Bank. Islamic Finance And The UN Sustainable Development Goals. https://www.worldbank.org (2016)
• Yazıcıoğlu, İ. Ebru, ve Baştan Töke, Leyla. “Sürdürülebilir Kalkınma Finansmanı Araçlarından Yeşil Tahvil ve Yeşil Sukuk Üzerine Bir Değerlendirme.” Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi 14/27 (Temmuz 2022),340-361. https://doi.org/10.14784/marufacd.1145687
• Yılmazcan, Osman. “Yeşil Finans: Geleceğe Yatırım.” Tesam Akademi Dergisi 12/2 (2025),699-739. https://doi.org/10.30626/tesamakademi.1665471
• Yurtseven, Muhammet. “Katılım Finans Sistemine Yönelik Şer’i/Fıkhi Yönetişimle Yapılandırılmış Kurumsal Model Önerisi.” Kocatepe İslami İlimler Dergisi 6/Özel Sayı (2023),92-119. https://doi.org/10.52637/kiid.1311272