16. Yüzyıl Üsküdar’ında Evliliğin Sona Erme Halleri

This study examines divorce and other causes of separation, which are part of Islamic family law, within the framework of 16th-century Ottoman court records (şer’iyye sicilleri). The region selected for this analysis is Üsküdar. In Üsküdar, which had a predominantly Muslim mixed population, the cases of marital dissolution in the mentioned century are significant in terms of understanding social order and the influence of Islamic law on this order. In this study, the type of divorce that results from the unilateral will of the husband, known as talâk, is examined in detail. Subsequently, muhâlea, a type of divorce akin to a consensual separation and more frequently encountered in court records, is discussed, along with its notable applications in practice. Following this, the less frequently encountered cases of tefrik and fesih, which also result in the termination of marriage, are evaluated based on the court records. In the final part of the study, the applications of these Islamic legal provisions to non-Muslims are analyzed.

Bu çalışma İslam aile hukukunun bir parçası olan boşanma ve diğer ayrılık nedenlerini 16. yüzyıl Osmanlı şer’iyye sicilleri kapsamında incelemektedir. İncelemede esas alınan bölge Üsküdar’dır. Müslüman ağırlıklı karma bir nüfus yapısına sahip olan Üsküdar’da bahsi geçen yüzyılda evliliğin sona erme halleri toplumsal düzeni ve İslam hukukunun bu düzene etkisini anlama bakımından da önemlidir. Çalışmada öncelikle erkeğin tek taraflı iradesi ile sonuç doğuran boşanma türü olan talâk ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Sonrasında bir nevi anlaşmalı boşanma türü olan ve sicillerde daha sık karşımıza çıkan muhâlea ve uygulamada görülen nitelikli halleri irdelenmiştir. Devamında sicillerde çok sık karşımıza çıkmayan ancak evliliğin sona ermesi ile sonuçlanan tefrik ve fesih halleri sicil kayıtları etrafında değerlendirilmiştir. Çalışmanın son kısmında ise İslam hukukuna ait olan bu müesseselerin gayrimüslimlere tatbiki analiz edilmiştir.