The Mediating Role of Organizational Silence in the Effect of Mobbing on Burnout

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 1, 102 - 119, 31.05.2025

Duygu Canbuldu , Leyla İçerli

Öz

Mobbing’in Tükenmişlik Üzerindeki Etkisinde Örgütsel Sessizliğin Aracı Rolü

Öz

Mobbing, tükenmişlik ve örgütsel sessizlik, tüm kurumlar açısından etkinliği ve verimliliği düşüren; çalışanların motivasyonunu azaltan, onları yıldıran ve işten ayrılmaya yönelten negatif birer olgudurlar. Bu negatif olguların kurumlarda ortaya çıkmasının önlenmesi, ortaya çıkması halinde çözüme ulaştırılması oldukça önemlidir. Bu araştırmanın yapılma gerekçesi ortaöğretim kurumlarında bu değişkenlerin varlığının saptanması ve önlem alınmasıdır. Araştırmanın genel amacı, ortaöğretim kurumlarında; mobbing, örgütsel sessizlik ve tükenmişlik olgularının varlığının ortaya çıkarılması ve mobbingin tükenmişlik üzerindeki etkisinde örgütsel sessizliğin aracı rolünün incelenmesidir. Daha önce yapılmış mobbing, tükenmişlik ve örgütsel sessizliğin birlikte ele alındığı çalışmalar incelendiğinde farklı sektörlere yönelik çalışmalar olduğu saptanmıştır. Eğitim sektörüne yönelik yapılan çalışmalar incelendiğinde, üniversitede çalışan akademik ve idari personele yönelik birkaç araştırma yapıldığı görülmüştür. Ancak bu araştırma eğitim sektörünün tamamını karşılamamakta ve ortaöğretim kurumlarında var olan mobbing, tükenmişlik ve örgütsel sessizlik algısını veya düzeyini ortaya koymamaktadır. Yapılan bu araştırmayla daha önceki yapılan araştırmalara katkı sağlanması ayrıca eğitim sektörüne yönelik yapılan çalışma alanının genişletilmesi hedeflenmiştir. Bu amaç doğrultusunda çalışmaya Kocaeli’nde devlete bağlı ortaöğretim kurumlarında görev yapan 392 çalışan katılmıştır. Çalışmada veri elde etmek gayesiyle uygulanan ankette “İş Yeri Zorbalığı Ölçeği”, “Maslach Tükenmişlik Ölçeği” ve “Örgütsel Sessizlik Ölçeği” nden yararlanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 18 ile analiz edilmiştir. Ankette kullanılan ölçekler için değişkenlere ait güvenilirlik ve faktör analizleri yapılmış olup, değişkenlerin arasındaki ilişkilerin yönünün ve derecesinin belirlenmesi amacıyla korelasyon analizleri ve araştırmanın amacına yönelik ortaya konan hipotezler doğrultusunda da regresyon analizleri yapılmıştır. Yapılan analizler neticesinde genel olarak mobbing, örgütsel sessizlik ve tükenmişlik arasında orta düzeyde pozitif ve anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Ayrıca mobbingin örgütsel sessizliği ve tükenmişliği orta düzeyde etkilediği tespit edilmiştir. Bununla birlikte mobbingin tükenmişlik üzerindeki etkisinde örgütsel sessizliğin kısmi bir aracılık etkisinin olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

mobbing , tükenmişlik , örgütsel sessizlik , eğitim

Kaynakça

• Algın, İ. (2014). Üniversitelerde örgütsel sessizlik (Tez No. 381432) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi] Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Alkayış, L. (2015). Mobbing ve örgütsel sessizliğin çalışanların motivasyonu üzerine etkisi (Tez No. 407040) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Alkış, F. K. (2019). İşten ayrılma niyetinin tükenmişlik, mobbing, duygu düzenleme değişkenleri tarafından yordanması (Tez No. 592793) [Yüksek lisans tezi Maltepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Atasever, M. (2013). Yıldırmanın örgütsel sessizlik üzerine etkisi ve işletmelerde bir araştırma. (Tez No. 345281) [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Aydın, O. ve Öcel, H. (2009) İşyeri zorbalığı ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Yazıları,12(24), 94-103. https://psikolog.org.tr/tr/yayinlar/dergiler/1031828/tpy1301996120090000m000140.pdf.
• Aydın, F. A. (2018). Ameliyathane Hemşirelerinde Mobbing ve Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi. (Tez No. 518416) [Yüksek lisans tezi, Haliç Üniversitesi] Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Bowen, F. & Blackmon, K. (2003). Spirals of Silence: The Dynamic Effects of Diversity on Organizational Voice. Journal of Management Studies, 40(6), 1394. DOI: 10.1111/1467-6486.00385.
• Cavus, M. F., Develi, A. ve Sarıoğlu, G. S. (2015). Mobbing ve Örgütsel Sessizlik: Enerji Sektörü Çalışanları Üzerine Bir Araştırma. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 3(1), 10-20. ISSN:2147-804X, http://www.isletmeiktisat.com.
• Çakıcı, A. (2007). Örgütlerde sessizlik: Sessizliğin teorik temelleri ve dinamikleri. Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 147-155. https://dergipark.org.tr/tr/pub/cusosbil/issue/4376/59941.
• Çakıroğlu, E. Ve Tengilimoğlu, D. (2014). Mobbing (Yıldırma) Davranışlarının Tıbbi Sekreterlerin Tükenmişliği Üzerine Etkisi. Electronic Journal of Vocational Colleges - Ağustos 2014 BÜROKON Özel Sayısı, 167-188. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/62497.
• Çekin, A. (2014). Çalışma hayatında insan onuruna karşı psikolojik bir şiddet örneği: mobbing. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(1), 5-22. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/303127.
• Çitli, İ. İ. (2015). Örgütsel sessizlik ile tükenmişlik arasındaki ilişki ve bir araştırma (Tez No. 443276) [Yüksek lisans tezi, Bahçeşehir Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Çobanoğlu, Ş. (2005). Mobbing işyerinde duygusal saldırı ve mücadele yöntemleri. (s. 21-117). İstanbul:Timaş Yayınları.
• Davenport, N., Schwartz, R. D. & Elliott, G. P. (2003). Mobbing Emotional Abuse in The Amerikan Workplace. O. C. Önertoy, çev., Sistem Yayıncılık.
• Doğan, S. ve Kır, A. (2018). Örgütsel Sessizlik, Tükenmişlik Sendromu ve Çalışan Performansı İlişkisi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Yıl: Ekim 2018 Cilt-Sayı: 11(4) ss: 1-14, ISSN: 2564-6931 DOI: 10.25287/ohuiibf.470325.
• Dyne, L. V., Ang, S. & Botero, I. C. (2003). Conceptualizing Employee Silence and Employee Voice as Multidimensional Constructs. Journal of Management Studies, 40(6) 0022-2380, 1365- 1368. DOI: 10.1111/1467-6486.00384.
• Edmondson, A.C. & Detert, J.R. (2005). “The Role of Speaking Up in Work-life Balancing”, Work and Life Integration: Organizational, Cultural and Individual Perspectives kitabı içinde, Editor: Ellen Ernst Kossek, Lawrence Erlbaum Associates, Incorporated, Mahwah, NJ, USA.
• Einarsen, S. & Hoel, H. (2001). The Negative Act Questionnaire: Development, validation and revision of a measure of bullying at work. 10th Europen Congress on Work and Organizational Psychology. Prag-Çek Cumhuriyeti.
• Einarsen, S. & Raknes, B. I. (1997). Harassment in the workplace and the victimization of men. Violence and Victims, 12, 247-263. DOI: 10.1891/0886-6708.12.3.247.
• Erdoğan, G. (2009), (2022, 25 Kasım). Mobbing (işyerinde psikolojik taciz). Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 83, 322. ISSN 1304-2408, https://docplayer.biz.tr/9962190-Mobbing-isyerinde-psikolojik-taciz.html.
• Ergin, C. (1992). Doktor ve hemşirelerde tükenmişlik ve maslach tükenmişlik ölçeğinin uyarlanması. VII. Ulusal Psikoloji Kongresi bilimsel çalışmaları, Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları, 143-154.
• Freudenberg, H. J., (1974). Staff Burn-Out. Journal of Social Issues. 30(1), 159-165. http://dx.doi.org/10.1111/j.1540-4560.1974.tb00706.x.
• Kaçmaz, N. (2005). Tükenmişlik (Burnout) Sendromu. İstanbul Tıp Fakültesi Dergisi 68 (1). https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuitfd/issue/9260/116046.
• Khan, K., Nazir, T. & Shafi, K. (2021). Could Workplace Bullying and Emotional Exhaustion be Reasons of Employee Silence?. Journal of Workplace Behavior (JoWB) Volume 2(2). DOI: 10.70580/jwb.02.02.072.
• Liang, H. L. (2021). Does Workplace Bullying Produce Employee Voice and Physical Health Issues? Testing The Mediating Role of Emotional Exhaustion. Frontiers in Psychology, doi: 10.3389/fpsyg.2021.610944.
• Maslach, C. & Jackson, S. E., 1981. The measurement of experienced burnout. Journal of Occupational Behaviour, 2, 99-113. DOI: 10.1002/job.4030020205.
• MEB, (2023, 10 Kasım). https://sgb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_09/29151106_meb_istatistikleri_orgun_egitim_2022_2023.pdf.
• Milliken, F. J. & Morrison, E. W. (2003). Shades of Silence: Emerging Themes and FutureDirections for Research on Silence inOrganizations. Journal of Management Studies, 40(6), 1563. https://doi.org/10.1111/1467-6486.00391.
• Morrison, E.W. & Milliken, F.J. (2000). Organizational Silence: A Barrier to Change and Development in a Pluralistic World. The Academy of Management Review, 25(4), 706-725. https://doi.org/10.2307/259200.
• Naidu, C. & Padmaja, R. (2018). An Outlook of Job Burnout in Personal, Professional, and Social Life, IOSR Journal of Business and Management (IOSR-JBM), 20(4),1-2 2319-7668. e-ISSN: 2278487X,p-ISSN: www.iosrjournals.org.
• Noelle-Neumann, E. (1974). The Spiral of Silence, a Theory of Public Opinion. Journal of Communication, 24(2), 43-51. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1974.tb00367.x.
• Öztürk, U. C. ve Cevher, E. (2016). Sessizlikteki mobbing: Mobbing ve örgütsel sessizlik arasındaki ilişki. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 18(30), 72-74. ISSN: 2147 - 7833, www.kmu.edu.tr.
• Samarin, S. N., Arshadi, N., Hashemi, S. E., & Naaami, A. (2021). The Causal Relationship of the Centralized Decision-Making and Workplace Mobbing With job Burnout Considering the Mediating Role of Organizational Silence. Psychological Methods and Models, 11(42), 73-87. https://jpmm.marvdasht.iau.ir/article_4582.html.
• Sağlam, A. Ç. (2011). Akademik personelin sosyo-demografik özelliklerinin tükenmişlik düzeyleri ile ilişkisi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 408. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mkusbed/issue/19555/208681.
• Sönmez, N. (2019). İş yerinde yıldırma davranışlarının örgütsel sessizlik ve tükenmişlik üzerine etkisi: Sivas’ta 3 ve 4 yıldızlı otel çalışanları üzerine bir araştırma (Tez No. 594508) [Yüksek lisans tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Sürgevil, O. (2006). Çalışma hayatında tükenmişlik sendromu: Tükenmişlikle mücadele teknikleri (s.18-119). Ankara: Nobel Yayınları.
• Vroom, V.H. (1964). Work and motivation. Oxford, England: Wiley.
• Taşkıran, E. (2010). Liderlik tarzının örgütsel sessizlik üzerindeki etkisinde örgütsel adaletin rolü ve bir araştırma (Tez No. 273496) [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• TDK Sözlüğü, (2023, 1 Ocak). https://sozluk.gov.tr/.
• Taş, A., Ergeneli, A., Akyol, A. ve Demirel, H. (2013). Mobbing ile Duygusal Tükenmişlik Arasındaki İlişkide Örgütsel Sessizliğin Etkisi. Sakarya Üniversitesi, 1. Örgütsel Davranış Kongresi Bildiriler Kitabı, 140-145.
• Taş, A., Boz-Semerci, A. ve Ergeneli, A. (2017). Algılanan Psikolojik Şiddet ile Duygusal Tükenmişlik Arasındaki İlişkide Örgüt İçi Sessizliğin Aracılık Rolü. İşletme Araştırmaları Dergisi, 9(1), 249-270, DOI: 10.20491/isarder.2017.244.
• Tınaz, P. (2006). İşyerinde psikolojik taciz (mobbing). Çalışma ve Toplum, 4, 13-14. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ct/issue/71833/1155459.
• Topgül, S. (2019). Hekimlerin Mobbing ve Tükenmişlikleri Arasındaki İlişkide Örgütsel Sessizliğin Etki Düzeyinin İncelenmesi. Çalışma Yaşamında Davranış Araştırmaları, 103-124. ISBN: 978-605-7695-78-9.
• Yenihan, B. ve Cerev, G. (2015). Örgütsel sessizlik ve tükenmişlik arasındaki ilişki: Kocaeli- Gölcük’te görev yapan kadın öğretenlere yönelik bir inceleme. JED / GKD, 10(2), 89. https://www.researchgate.net/publication/313655180.
• Yıldırım, M. (2019). Tükenmişlik ve Örgütsel Sessizlik İlişkisi: Otel İşletmelerinde Bir Araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi Journal Of Business Research-Turk, 11(1), 358-371 https://doi.org/10.20491/isarder.2019.605.
• Yılmaz, G. (2018). Türk güverte zabitlerinde örgütsel sessizlik ve tükenmişlik arasındaki ilişki (Tez No. 506700) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Zeynallı, A. (2021). Covid-19 Pandemisinde hekim ve hemşirelerde mobbing ve tükenmişlik: Tekirdağ’da bir üniversite hastanesi örneği (Tez No. 707814) [Yüksek lisans tezi, Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.