Fâtimî Emperyalizmi ve Propagandası

The Fāṭimid State, which was founded in 297 (909) in Ifrīqiyya in the west of the Maghrib, became an imperial power by conquering the whole of the Maghrib, Sicily, Egypt and Syria with the effect of its expansionist policy in a short time. In addition, the Fāṭimids, who ensured that the khutbas in Hijāz were read in their name, broke the influence of the Sunnī Abbāsīds and succeeded in becoming the most influential figure in the Islamic world at the end of the IV/Xth century. The success achieved by the dynasty was not only consolidated politically and militarily; on the contrary, thanks to the intensive propaganda carried out through the dā‘īs, the state was able to gather supporters even in the Sindh and Hindu geographies far beyond its borders, thus ensuring the spread of the Ismā‘ilī sect. The Fātimids endeavoured to establish superiority over their contemporaries, the Umayyads of Andalusia, the Abbāsīds and the Byzantine Empire, thanks to their imperial state understanding and active propaganda. In this sense, the Fāṭimid propaganda was successful to the extent that it served political and military expansion. With the state's patronage of poets and travellers, who worked as media organs and thus served mass communication, Fāṭimid propaganda was considered as a part of the service for Fāṭimid imperialism. This study, which is handled by the French Orientalist Marius Canard, tries to reveal the underlying effects of the success of the Fāṭimids, who belonged to the Shiīte-Ismā‘ilīte sect, which left its mark on the IVth (Xth) century of the Islamic era, from the point of view of “propaganda”. Considering that the political and military aspects of the history of the Fāṭimid State are mostly studied in our country, it is thought that this study will fill an important gap with its translation into our language.

Mağrib’in batısında bulunan İfrîkıye’de 297 (909) yılında kurulan Fâtımî Devleti, kısa süre içerisinde yayılmacı politikasının etkisiyle Mağrib’in tamamını, Sicilya’yı, Mısır ve Suriye’yi ele geçirerek emperyal bir güce dönüşmüştür. Ayrıca Hicaz’da hutbelerin kendi adlarına okunmasını sağlayan Fâtımîler, Sünnî Abbâsîlerin etkisini kırarak hicrî IV. (milâdî X.) yy’ın sonlarında İslâm dünyasında en etkili figür olmayı başarmışlardır. Hânedanlığın ulaştığı başarı, sadece siyasî ve askerî açıdan tahkim edilmemiş, bilakis dâîler vasıtasıyla gerçekleştirilen yoğun propaganda sayesinde devlet, sınırlarının çok ötesinde bulunan Sind ve Hind coğrafyalarında dahi taraftar toplayabilmiş, böylece İsmâilî mezhebinin yayılmasını sağlayabilmiştir. Fâtımîler emperyal devlet anlayışı ve aktif propagandalarıyla muasırları olan Endülüs Emevîleri, Abbâsîler ve Bizans İmparatorluğuna karşı üstünlük kurma çabası içerisinde olmuşlardır. Bu anlamda Fâtımî propagandası, siyasî ve askerî açıdan genişlemeye hizmet ettiği ölçüde başarılı olmuştur. O dönemde basın-yayın organı gibi çalışan ve böylece kitlesel iletişime hizmet eden şair ve seyyahların devlet tarafından himâye edilmesiyle Fâtımî propagandası, Fâtımî emperyalizmine yönelik hizmetin bir parçası olarak telakki edilmiştir. Fransız Şarkiyatçı Marius Canard tarafından ele alınan bu çalışma, 4./10. yüzyıla damgasını vuran Şiî-İsmâilî mezhebine mensup Fâtımîlerin bu başarısının altında yatan etkilerini “propaganda” nazarıyla ortaya koymaya çalışmaktadır. Ülkemizde Fâtımî Devleti tarihinin daha çok siyasî ve askerî yönlerinin çalışıldığı akla geldiğinde ilgili çalışmanın dilimize kavuşturulmasıyla önemli bir boşluğu dolduracağı düşünülmektedir.