Taberî’nin Şiilikle İtham Edilme İddiaları ve İddiaların Değerlendirilmesi

Tarih boyunca İslam düşüncesine fikirleriyle ve eserleriyle katkı sunmuş pek çok isim teşeyyu‘ suçlamalarına maruz kalmış, bu yolla itibarları zedelenmeye çalışılmıştır. Muhammed b. Cerir et-Taberî (310/923) de bu ithamlara maruz kalan isimlerden biri olmuştur. Taberî’ye fikirleri sebebiyle pek çok mensubiyet atfedilmiştir. Makalede, bazı itikadî ve fıkhî düşünceleri sebebiyle Taberî’nin Şiî olduğunu ileri süren şahıs ve gruplar ile bunların iddiaları ele alınmıştır. Taberî’nin teşeyyu‘ ithamlarına maruz kalmasının arkasında dönemin sosyo-politik ortamının yanı sıra Hanbelîler ve Zahirîler’in mezhep taassubu ve kişisel hasımlıklar da görülmektedir. Bu çalışma Taberî hakkındaki söz konusu iddialara kaynaklık eden bilgileri inceleyerek ona yönelik Şiîlik ithamının tarihsel olarak ne kadar yerinde olduğunu tartışmakta ve bu ithamın sağlam temellere sahip olup olmadığını incelemektedir. Araştırma sonucunda Taberî’ye yöneltilen teşeyyu‘ ithamlarının birer iddiadan öteye gidemediği, hem tarihî hem de ilmî dayanaktan yoksun olduğu tespit edilmiştir. Konuya ilişkin kaynaklardaki bilgiler hemen kabul edilmeyerek farklı teknikler çerçevesinde sağlaması yapıldıktan sonra kullanılmıştır. Çeşitli alanlarda yapılan kaynak taraması sonucunda elde edilen verilerin tarafsız bir şekilde aktarılmasına gayret gösterilmiştir.

Throughout history, many names who contributed to Islamic thought with their ideas and works have been subjected to tesheyyu‘ accusations and in this way their reputations were tried to be damaged. Mohammad b. Jarir al-Tabari (310/923) was also one of those who were exposed to these accusations. Many affiliations have been attributed to Tabari due to his ideas. In the article, the individuals and groups who claim that Tabari is Shiite due to some of his belief and jurisprudence and their claims are discussed. Behind the exposure of Tabari to tesheyyu‘ accusations are the socio-political environment of the period, as well as the sectarian fanaticism of the Hanbals and Zahirîs and personal enmities. This study examines the information about Tabari's allegations and discusses the historical position of the Shiite accusation against him, and examines whether this accusation has a solid basis. As a result of the research, it was determined that the tesheyyu‘accusations against Taberî could not go beyond allegations, it lacks both historical and scientific basis. The information in the sources on the subject was not immediately accepted and used after verification within the framework of different techniques. Efforts were made to transfer the data obtained as a result of the literature review in an impartial manner.