Mehmet Genç’in Osmanlı İktisadi Dünya Görüşü İlkelerinin Analitik Kritiği ve İktidar Birikimi

One of the theoretical approaches to explain the Ottoman economic system is Mehmet Genç's principles of provisionism, fiscalism and traditionalism belonging to the Ottoman economic worldview. Considering the fact that science develops through criticism, these principles have been subjected to analytical criticism. The aim of such an attempt is to make the semantic content of these principles clear and distinct. Secondly, to test how compatible these principles are with the Ottoman economic reality. Thirdly, to investigate whether it is possible to explain the Ottoman economic reality with different perspectives. In this study, where the analytical examination method is used, the semantic analysis of the three principles proposed by Genç as well as the extent of the causal link with the Ottoman economic reality have been determined. However, it can be assumed that all systems are divided into two, based on the principles of “capital accumulation” and “accumulation of power”. While capitalism is based on the principle of “capital accumulation”, the Ottoman system is based on the principle of “accumulation of power”. Ottoman economic practices limited the capital accumulation, which had the potential to create an alternative focus of power, and took accumulation of power as a basis. The accumulation of power is present in Genç to a certain extent, not as a concept but as a meaning.

Osmanlı iktisadi sistemini açıklamaya yönelik teorik yaklaşımlardan biri, Mehmet Genç’in Osmanlı iktisadi dünya görüşüne ait iaşecilik, fiskalizm ve gelenekçilik ilkeleridir. Bilimin eleştiriyle geliştiği gerçeğini göz önünde bulundurarak söz konusu ilkeler analitik kritiğe tabi tutulmuştur. Böylesi bir girişimin amacı, bu ilkelerin anlam içeriğini açık ve seçik hâle getirmektir. İkinci olarak bu ilkelerin Osmanlı iktisadi gerçekliğiyle ne kadar uyumlu olduğunu sınamaktır. Üçüncü olarak Osmanlı iktisadi gerçekliğini daha farklı perspektiflerle açıklama imkânının olup olmadığını soruşturmaktır. Analitik inceleme yönteminin kullanıldığı bu çalışmada Genç’in önerdiği üç ilkenin anlam analizinin yanı sıra Osmanlı iktisadi gerçekliğiyle nedensellik bağının boyutu tespit edilmiştir. Bununla birlikte bütün sistemlerin, “sermaye birikimi” ile “iktidar birikimi” ilkelerine dayalı olmak üzere ikiye ayrıldığı varsayılabilir. Kapitalizm, “sermaye birikimi” ilkesine dayanırken Osmanlı sistemi, “iktidar birikimi” ilkesine dayanır. Osmanlı iktisadi uygulamaları, alternatif bir iktidar odağı oluşturma potansiyeline sahip olan sermaye birikimini sınırlamış ve iktidar birikimini esas almıştır. İktidar birikimi, kavram olarak değil ama anlam olarak Genç’te belirli ölçüde bulunmaktadır.