Müzakereci Demokrasi Kuramı Perspektifinden Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin Değerlendirilmesi

Bu çalışma, müzakereci demokrasi kuramını temel alarak, Türkiye’de 2018 yılında uygulanmaya başlanan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ni (CHS) demokratik meşruiyet, katılım ve iletişimsel rasyonalite bağlamında değerlendirmektedir. Müzakereci demokrasi, liberal demokrasilerin yaşadığı rasyonalite, meşruiyet ve katılım krizlerine çözüm olarak, herkesin özgürce katılabildiği akılcı ve eşitlikçi bir kamusal müzakere alanını esas alır. Habermas’ın iletişimsel eylem kuramı üzerine inşa edilen bu kuram, siyasal kararların meşruluğunu prosedürlerdeki açıklık, eşitlik ve katılım ilkelerine bağlamaktadır. Makale, CHS’nin yasama ve yürütme süreçlerinde müzakereci demokrasinin ilkeleriyle ne ölçüde örtüştüğünü analiz etmekte; kararname yetkisi, meclisin denetim gücünün azalması, parti liderliği ile yürütme arasında birleşmenin yol açtığı temsil sorunları gibi yapısal unsurların, demokratik müzakereyi zayıflatan etkisine dikkat çekmektedir. Bununla birlikte, politika kurullarının potansiyeli vurgulanmakta ve politika kurullarının etkin bir şekilde çalıştırılması durumunda müzakereci demokrasi kuramının ilkeleri doğrultusunda CHS’nin iyileştirilebileceği ifade edilmektedir. Sonuç bölümünde ise CHS’nin müzakereci demokrasiye daha fazla yaklaşabilmesi için yasama denetiminin artırılması, bakan atamalarında ve üst kademe kamu yöneticilerinin atanmasında meclis onayı gibi reform önerileri sunulmaktadır. Bu çerçevede çalışma, CHS’nin demokratik meşruiyetini güçlendirmek için müzakereci demokrasi kuramının temel ilkelerine dayanan yapısal dönüşümlerin gerekliliğini ortaya koymaktadır.

This study, based on the theory of deliberative democracy, evaluates the Presidential Government System (CHS), which began to be implemented in Türkiye in 2018, in the context of democratic legitimacy, participation, and communicative rationality. Deliberative democracy, as a response to the crises of rationality, legitimacy, and participation experienced by liberal democracies, is based on a rational and egalitarian public deliberation arena in which everyone can freely participate. This theory, built upon Habermas’s theory of communicative action, ties the legitimacy of political decisions to the principles of transparency, equality, and participation in procedures. The article analyzes the extent to which the CHS aligns with the principles of deliberative democracy in legislative and executive processes; it draws attention to the weakening effect of structural elements such as decree authority, the weakening of parliamentary oversight and representation problems arising from the merging of party leadership with the executive. Nevertheless, the potential of policy councils is emphasized and it is stated that the CHS can be improved in accordance with the principles of deliberative democracy if these councils are operated effectively. In the conclusion, reform proposals such as increasing parliamentary oversight and requiring parliamentary approval in the appointment of ministers and senior public officials are presented to bring the CHS closer to deliberative democracy. In this framework, the study reveals the necessity of structural transformations based on the fundamental principles of deliberative democracy in order to strengthen the democratic legitimacy of the CHS.