İkna, mesaj, kaynak ve alıcı arasındaki karmaşık etkileşimlerle bireylerin tutum ve davranışlarını şekillendiren çok boyutlu bir süreçtir. Bu makale, klasik retorik temelleri, sosyal-psikolojik modelleri ve dijital çağın ikna üzerindeki etkilerini incelemektedir. Aristoteles’in ethos, pathos ve logos kavramları tarihsel bir temel sunarken, Yale Tutum Değişimi Programı kaynağın güvenilirliği, mesajın içeriği ve alıcı farklılıklarının önemini vurgulamaktadır. Derinlemesine İşleme Modeli ve Sezgisel-Sistematik Model gibi bilişsel yaklaşımlar ile Sosyal Yargı Teorisi ve Bilişsel Uyumsuzluk Teorisi, motivasyonun, bilişsel kapasitenin ve değerlerin mesajın işlenmesini nasıl etkilediğini göstermektedir. Sosyal medya platformları, yapay zeka destekli kişiselleştirilmiş içerikler, sosyal medya etkileyicisi pazarlaması gibi güncel konular modern ikna süreçlerini daha karmaşık hale getirmekte ve tüketici seçiciliğini artırmaktadır. Tutum aşılaması ve psikolojik tepkisellik gibi direnç mekanizmaları ise ikna sonuçlarını şekillendirmektedir. Bu çalışma, klasik, psikolojik ve dijital perspektifleri birleştirerek ikna süreçlerine bütüncül bir bakış sunmaktadır.
İkna Derinlemesine İşleme Modeli Sezgisel-Sistematik Model Planlı Davranış Teorisi Bilişsel Uyumsuzluk Teorisi
Persuasion is a multidimensional process that shapes individuals’ attitudes and behaviors through complex interactions among the message, the source, and the audience. This paper examines classical rhetorical foundations, social-psychological models, and the influence of the digital era on persuasion. Aristotle’s concepts of ethos, pathos, and logos provide a historical foundation. The Yale Attitude Change Program emphasizes the importance of source credibility, message characteristics, and audience differences. Cognitive approaches, including the Elaboration Likelihood Model and the Heuristic–Systematic Model, along with Social Judgment Theory and Cognitive Dissonance Theory, demonstrate how motivation, cognitive capacity, and values influence message processing. Contemporary developments, such as social media platforms, AI-driven personalized content, and influencer marketing, make modern persuasion more complex and increase consumer selectivity. Resistance mechanisms, including inoculation and psychological reactance, further shape persuasion outcomes. By integrating classical, psychological, and digital perspectives, this study offers a comprehensive view of persuasion processes.
Persuasion Heuristic-Systematic Model (HSM) Elaboration Likelihood Model (ELM) Theory of Planned Behavior Cognitive Dissonance Theory
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Uluslararası Ticarette Pazarlama |
| Bölüm | Derleme |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 3 Aralık 2025 |
| Kabul Tarihi | 23 Aralık 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 30 Aralık 2025 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2025 Cilt: 2 Sayı: 4 |