“Kötü” Filmlerin Kültürel Yüceltimi: Parasinema Örneği Olarak Dünyayı Kurtaran Adam

Öz

Parasinema, ana akım sinema anlayışına karşıt biçimde gelişen alternatif seyretme ve okuma pratiklerini ifade eden bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım kendi beğeni kalıplarını oluşturur ve kimi seyirlikleri öne çıkardığı kimilerini ise dışarıda bıraktığı bir seçkinciliğe yaslanır. Çalışma, Çetin İnanç’ın Dünyayı Kurtaran Adam (1982) filmi üzerinden parasinemanın öne çıkardığı ürünleri neden ve nasıl yücelttiğini sorgulamayı hedefliyor. Dünyayı Kurtaran Adam, egemen sinema alanının formlarına “kafa tutma” girişimi sayılan kült statüsünde bir film. Yeşilçam’ın B sınıfı fantastik filmlerinden biri olarak 1960-1980 dönemi Üçüncü Dünya sinemalarının üretim koşullarını da örnekleyen bir yapım. Bu bağlamlar çerçevesinde, eleştirmenler ve izleyici kitleleri tarafından Dünyayı Kurtaran Adam’ın neden ve nasıl yüceltildiği sorgulandığında, filmin dönemin üretim zorluklarını yansıttığı ve farklı ana akım üretimlerden aldığı görüntü ve sesleri harmanlayarak çeşitli kültürel okumalara olanak sağladığı için kültleştirildiği sonucuna varılabilir.

Anahtar Kelimeler

• Dünyayı Kurtaran Adam
• kült film
• parasinema
• Yeşilçam
• Turkish Star Wars

Cultural Consecration of “Bad” Movies: The Man Who Saved the World as Paracinema

Öz

Paracinema is a mode of viewing and reading that defines itself in opposition to mainstream approaches and products. This mode operates according to a specific judgement of taste, celebrating certain works while excluding others. This study takes Çetin İnanç’s The Man Who Saved the World (Dünyayı Kurtaran Adam, 1982) as a case study to explore the mechanisms of cultural consecration within paracinema. The Man Who Saved the World is considered a cult movie that defies the dominant forms and styles of mainstream cinema. Belonging to the B-movie tradition of Yeşilçam, it also reflects the industrial realities of Third World cinemas in the 1960s–1980s. Within these contexts, the question of how and why The Man Who Saved the World is culturally consecrated by audiences and critics has two answers: First, it is valued as an example of the limited production conditions of its era; second, it is celebrated for the way it incorporates and recontextualizes visual and audio elements from mainstream movies.

Anahtar Kelimeler

• The Man Who Saved the World
• cult movies
• paracinema
• Yeşilçam
• Turkish Star Wars

Kaynakça

1. Açar, M. (1995). İftihar ve utanç. Kinema, 4, 30-32.
2. Afişlerle ‘kült’ün gelmişi geçmişi. (1997, 10 Şubat). Milliyet, 23.
3. Aksoy, T. (1982, 17 Mayıs). Düşmanları için 2.5 Milyon Harcadı. hey, 28, 20.
4. Allen, M. P. & Lincoln A. E. (2004). Critical discourse and the cultural consecration of American films. Social Forces, 82(3), 871-893. https://doi.org/10.1353/sof.2004.0030
5. Arslan, S. (2011). Cinema in Turkey a new critical history. Oxford University Press.
6. Barefoot, G. (2017). Trash Cinema: The lure of the low. Wallflower Press.
7. Bourdieu, P. (1993). Field of cultural production: Essays on art and literature (Ed. R. Johnson). Columbia University Press.
8. Bourdieu, P. (1999). Sanatın kuralları (Çev. N. K. Sevin). Yapı Kredi. (Orijinal eser 1992 tarihlidir).

9. Bourdieu, P. (2021). Ayrım: Beğeni yargısının toplumsal eleştirisi (Çev. D. Fırat ve G. Berkkurt). Nika. (Orijinal eser 1979 tarihlidir).
10. Broughton, L. (2014). Captain swing the fearless: A Turkish film adaptation of an Italian western comic strip. L. Nagib & A. Jerslev (Ed.), Impure cinema intermadial and intercultural approaches to film (s. 102-118). I. B. Tauris.
11. Cüneyt Arkın ‘Kurgu Bilim’i deniyor. (1982, 13 Mayıs). Hürriyet Kelebek, 1.
12. Demirhan, M. (1999). Çetin İnanç ile söyleşi. G. Scognamillo & M. Demirhan (Ed.), Fantastik Türk sineması (s. 345-350). Kabalcı.
13. Dünyayı Kurtaran Adam. (2005, 25 Ocak). Milliyet, 1.
14. Erdoğan, N. (1998). Melez kültürler, aşırılıklar. Birikim, 111-112, 179-184
15. Erdoğan, N. (2003). Powerless signs: Hybridity and the logic of excess of Turkish trash. K. Ross & D. Derman (Ed.), Mapping the margins: Identiy politics and the media (s. 163-176). Hampton Press.
16. Events. (2018, 4 Mayıs). Remakesploitation presents: Turkish Star Wars. Cinemamuseum. http://www.cinemamuseum.org.uk/2018/remakesploitation-presents-turkish-star-wars-1982/ (Erişim tarihi: 2 Temmuz 2025).
17. Film Threat Staff. (2002, 12 Ocak). “Turkish Star Wars” premieres in Nyc. Film Threat. http://filmthreat.com/uncategorized/turkish-star-wars-premieres-in-nyc/ (Erişim tarihi: 2 Temmuz 2025).
18. Film Threat Staff. (2004, 19 Şubat). “Turkish Star Wars” translated and screened in Austin. Film Threat. https://filmthreat.com/uncategorized/turkish-star-wars-translated-and-screened-in-austin/ (Erişim tarihi: 2 Temmuz 2025).
19. Gürata, A. (2006). Translating modernity: Remakes in Turkish cinema. D. Eleftheriotis (Ed.), Asian cinemas: a reader and guide (s. 242-254). Edinburgh University Press.
20. İnanç, Ç. (Yönetmen). (1982). Dünyayı Kurtaran Adam [Film]. Anıt Film.
21. Jancovich, M. (2002). Cult fictions: cult movies, subcultural capital and the production of cultural distinctions. Cultural Studies, 16(2), 306-322. https://doi.org/10.1080/09502380110107607
22. Kabil, İ. (1995). Çizgisel dünyayı kurtaran adam. Kinema, 4, 36-37.
23. Karakaş, B. (2000, 13 Şubat). Türkiye’nin Ed Wood’u. Milliyet Pazar, 3.
24. Kas, N. (1995, 7 Haziran). Sinemacıları kızdırdılar. Milliyet, 5.
25. Koyuncuoğlu, E. (1995). DKA Cüneyt. Kinema, 4, 33-35.
26. Kültlerin dansı. (1997, 20 Nisan). Milliyet Pazar, 3.
27. MacDowell, J. & McCulloch, R. (2019). Introduction: ‘So bad it’s good’: aesthetics, reception, and beyond. Continuum, 33(6), 643-652. https://doi.org/10.1080/10304312.2019.1677978
28. Öğünç, P. (2016). Jet rejisör Çetin İnanç. İletişim.
29. Özel, M. (2005, 16 Temmuz). Eski Türk filmleri dünyayı güldürüyor. Milliyet, 4.
30. Remakesploitation and Matchbox Cineclub present Turkish Star Wars 2K. (t.y.). Scalarama. https://scalarama.com/shared-programme/turkish-star-wars/ (Erişim tarihi: 2 Temmuz 2025).
31. Sarkhosh, K. & Menninghaus, W. (2016). Enjoying trash films: Underlying features, viewing stances, and experiential response dimensions. Poetics, 57, 40-54. https://doi.org/10.1016/j.poetic.2016.04.002
32. Savlov, M. (2004, 20 Şubat). There is no try ... foleyvision does the Turkish ‘Star Wars’. Austinchronicle. https://www.austinchronicle.com/screens/2004-02-20/197912/ (Erişim tarihi: 2 Temmuz 2025).
33. Scognamillo, G. (1966). Türk Sinemasında yabancı etkiler. Yeni Sinema, 3, 28-32.
34. Scognamillo, G. (1973). Türk Sinemasında yabancı uyarlamalar. Yedinci Sanat, 9, 61-73.
35. Scognamillo, G. (2003). Türk sinema tarihi. Kabalcı.
36. Scognamillo, G. & Demirhan, M. (1999). Fantastik Türk sineması. Kabalcı.
37. Sconce, J. (1995). ‘Trashing’ the academy: Taste, excess, and an emerging politics of cinematic style. Screen, 36(4), 371-393. https://doi.org/10.1093/screen/36.4.371
38. Sconce, J. (2019). The golden age of badness. Continuum, 33(6), 666-676. https://doi.org/10.1080/10304312.2019.1677980
39. Smith, I. R. (2008). “Beam me up, Ömer” transnational media flow and the cultural politics of the Turkish Star Trek remake. The Velvet Light Trap, 61, 3-13.
40. Smith, I. R. (2017). Hollywood meme: Transnational adaptations in world cinema. Edinburgh University Press.
41. STAR TV. (22 Haziran, 2012). Zagor Kült Türk Filmleri Kuşağı’nda [Video]. YouTube. https://youtu.be/hB08h4sxoIE?si=JLctmI0RHNX1o1n5 (Erişim tarihi: 2 Temmuz 2025)
42. Tansuğ, S. (1995). Fictif saçmalığa scientific kılıf. Kinema, 4, 28-29.
43. Tombs, P. (2004). Fantastik filmler Uzakdoğu’dan Güney Amerika’ya (Çev. N. Birgül). Kabalcı.