Esaretten Hetmanlığa: Yuriy Hmelnıtskı (1641-1685)

Öz Çok uzun bir geçmişe dayanan Türk- Ukrayna (Kozak) ilişkileri, tarih boyunca inişli-çıkışlı bir seyir göstermiştir. Bohdan Hmelnıtskıy’in hetmanlık döneminde (1648-1657) akim kalan Osmanlı-Kozak yakınlaşması, Petro Doroşenko’nun (1665-1676) hetmanlık döneminde Ukrayna Kozaklarının Osmanlı tabiliğine girmesiyle neticelenmiştir. Söz konusu bu tabilik Osmanlı Devleti’ni, Ukrayna toprakları hakimiyet mücadelesinde üçüncü bir güç olarak Polonya ve Rusya ile karşı karşıya getirmiştir. Petro Doroşenko’nun Rusya safına geçmesi (1676), Osmanlı Devleti’nin hem Ukrayna Kozakları üzerindeki otoritesinin sarsılmasına hem de mücadele halinde bulunduğu rakipleri Polonya ve Rusya’nın gerisinde kalmasına neden olmuştur. Hetman Petro Doroşenko’dan sonra Osmanlı Devleti, Hetman Bohdan Hmelnıtskıy’in oğlu Yuriy Hmelnıtskıy’i hetman tayin ederek, Kozaklar üzerindeki otoritesini tekrar tesis etmek istemiştir. Bu çalışmada; Yuriy Hmelnıtskıy’ın Osmanlı Devleti’ne esir düşüp rehin olarak tutulmasına kadar olan siyasi yaşamı ele alınacak ve hangi konjektürel nedenlerle Osmanlı Devleti tarafından hetman tayin edildiğine değinilecektir. Nihayetinde Osmanlı Devleti hizmetinde bir hetman olarak yürütmüş olduğu siyasi faaliyetleriyle, Osmanlı Devleti’nin beklentilerini karşılayıp karşılayamadığı hususu, neden ve sonuçlarıyla değerlendirilecektir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Ukrayna Kozakları, Rusya, Bohdan Hmelnıtskıy, Yuriy Hmelnıtskıy. From Captıvıty To Hetman: Yurii Khmelnitsky (1641-1685) Abstract Turkish-Ukrainian (Cossacks) relations, which have a very long history, have shown an up-and-down course throughout history. The Ottoman- Cossack rapprochement, which failed during the hetmanate of Bogdan Khmelnytsky (1648-1657), resulted in the subordination of the Ukrainian Cossacks to the Ottoman Empire during the hetmanate of Petro Doroshenko (1665-1676). This subordination brought the Ottoman Empire face to face with Poland and Russia as a third power in the struggle for dominance over the Ukrainian lands. Petro Doroshenko's defection to the Russian side (1676) caused the Ottoman Empire to lose its authority over the Ukrainian Cossacks and to fall behind its rivals Poland and Russia. After hetman Petro Doroshenko, the Ottoman Empire wanted to re-establish its authority over the Cossacks by appointing Yurii Khmelnitsky, the son of hetman Bogdan Khmelnitsky, as hetman. In this study, the political life of Yurii Khmelnytskyi until he was captured by the Ottoman Empire and held as a hostage will be analysed and the conjectural reasons for his appointment as a hetman by the Ottoman Empire will be discussed. Finally, the political activities he carried out as a hetman in the service of the Ottoman Empire and whether he was able to meet the expectations of the Ottoman Empire will be evaluated with its causes and consequences. Keywords: Ottoman Empire, Ukrainian Cossacks, Russia, Bogdan Khmelnitsky, Yurii Khmelnitsky.