19. Yüzyılda Geleneksel Doğu Toplumunun İki Modernleşme Modeli: Rafi’ et-Tahtavi Mısır’da ve Fukuzawa Yukichi Japonya’da

Mısırlı düşünür, aydın Rifâa Râfi’ et-Tahtâvî (1801-1873) ve Japon yazarı, filozofu Fukuzava Yukichi (1835-1901), ülkelerinin kamusal yaşamının gelişimine önemli katkılarda bulunmuş ve kendi toplumlarında Batı uygarlığının kazanımlarının benimsenmesinde yardımcı olmuşlardır. Her iki aydın öğretim üyesi olmuş, çevirmenlik, yazarlık yapmış ve başarılı öğrenciler yetiştirmiştir. Batı ülkelerini ziyaret eden her iki münevver Batı’nın teknik başarılarından ziyade onun bilim ve eğitim modellerinin benimsenmesi gerekliliğini eserlerinde vurgulamışlardır. Hem Rifâa Râfi’ et-Tahtâvî, hem de Fukuzava Yukichi Batı uygarlığıyla ilgili çalışmalarında, sadece dillerin değil, aynı zamanda ulusal özelliklerin, kültürlerin, sosyal davranış standartlarının ve insanların dünya düzenine bakışlarının öğrenilmesinin önemine dikkat çekmişlerdir. Onlar aynı zamanda Batı’nın körü körüne taklit edilmesine karşı çıkmış, yerel ve dinsel geleneklerin korunması gerekliliğini savunmuşlardır. Japon çağdaşından farklı olarak Tahtâvî Batının kazanımlarını din ile uyumlu hale getirmeye çalışmıştır. Her ikisi de eğitim sisteminin öncelikli olarak geliştirilmesini, kadınların özgürleştirilmesini, tıbbın geliştirilmesini ve insanların yaşam standartlarını iyileştirmek için ekonominin büyümesini savundu. Başlıca edebi eserleri Batı'daki durumların analizine ve ülkelerinin Batı başarılarını ödünç alma fırsatlarının aranmasına adanmıştır. Makalede, iki ünlü Doğulu aydının - Râfi’ et-Tahtâvî’nin ve Fukuzava Yukichi’nin bakış açılarının ve çalışmalarının karşılaştırmalı analizi sunulmuştur