Sinop Sancağı'nda Belediye Örgütlenmeleri (1869-1923)

Öz

1855’te Osmanlı başkentinde başlayan modern belediyeciliğin taşrada yaygınlaşması 1867’den itibaren gerçekleşmiştir. 1867’de yayımlanan iki talimatname ile mutasarrıf, kaymakam ve müdürler tarafından idare edilen şehir ve kasabalarda bele-diye teşkilatının teşkil edilmesine karar verildi. Taşra belediyelerinin teşkilat yapısını olgunlaştırmak içinse 1871’de Vilayet Nizamnamesi, 1877’de ise Vilayet Belediye Kanunu yürürlüğe girdi. Böylelikle Osmanlı Devleti dahilinde belediyecilik örgütlenmeleri hızla tamamlandı. Benzer şekilde Sinop sancak merkezi ve sancağa bağlı kazalarında da belediye teşkilatları hayata geçti. Bu çalışmada Sinop sancağının merkez kazısı ile sancağa bağlı Boyabat, İste-fan (Ayancık), Gerze ve Karasu (Erfelek) kaza ve nahiyelerinde belediyelerinin teşkili, belediye başkanları, belediye meclisleri ve belediyelerin faaliyetlerine dair genel bir çerçeve çizilmiştir. Bu bağlamda belediyelerce yürütülen altyapı, imar ve sağlık hizmetleri gibi belediyecilik faaliyetleri ile söz konusu hizmetlerin sosyal, kültürel ve tarihi önemi irdelenmiştir. Araştırma kapsamında Osmanlı arşiv vesikaları, TBMM düsturları, Kastamonu Vilayet Salnameleri ve Kastamonu Vilayet Gazetesi gibi süreli yayınların yanı sıra çeşitli araştırma ve inceleme eserlerden istifade edilmiştir. Böylelikle Sinop sancağı ve mülhakatında kurulan belediye örgütlerinin Sinop ve çevresin-deki etkileri ve kent tarihine katkıları aydınlatılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Belediye
• Sinop
• Boyabat
• Ayancık
• Gerze
• Erfelek

Municipal Organizations in the Sinop Sanjak (1869–1923)

Öz

The spread of modern municipality, which began in the Ottoman capital in 1855, in the provinces began in 1867. With two regulations published in 1867, it was decided to establish municipal organizations in cities and towns governed by governors, district governors and directors. In order to mature the organizational structure of provincial municipalities, the Provincial Regulation came into force in 1871 and the Provincial Municipality Law came into force in 1877. Thus, municipal organizations within the Ottoman State were rapidly completed. Similarly, municipal organizations were established in the central Sinop district and the districts affiliated to the district. In this study, a general framework was drawn regarding the organization of municipalities, mayors, municipal councils and activities of municipalities in the central excavation of Sinop district and the districts and townships of Boyabat, İstefan (Ayancık), Gerze and Karasu (Erfelek) affiliated to the district. In this context, municipal activities such as infrastructure, development and health services carried out by municipalities and the social, cultural and historical importance of these services were examined. Within the scope of the research, Ottoman archive documents, TBMM mottos, periodicals such as Kastamonu Province Yearbooks and Kastamonu Province Newspaper as well as various research and examination works were used. Thus, the effects of the municipal organizations established in Sinop Sanjak and its annexes on Sinop and its surroundings and their contributions to the history of the city were tried to be illuminated.

Anahtar Kelimeler

• Municipality
• Sinop
• Boyabat
• Ayancık
• Gerze
• Erfelek

Kaynakça

1. Akgündüz, A. (2005), Osmanlı Devleti’nde Belediye Teşkilâtı ve Belediye Kanunları, Osmanlı Araştırmaları Vakfı, İstanbul.
2. Alparslan, E., Bilmen, M. (2022), Sinop Livası Meclisi-i Umumi Kararları (Zabıt Ceridesi) (8 Kânun-ı Evvel 1337-8 Aralık 1921), Hiper Yayın, İstanbul.
3. Altun, T. (2016), Türkiye’de Belediyecilik ve Sinop Belediyesi, Sinop Belediyesi Kültür Yayınları, Sinop.
4. Belediyeler İstatistiği 1929-1935, Ulus Basımevi, Ankara, 1937.
5. Belediyeler Yıllığı, C., Güney Matbaacılık ve Gazetecilik T.A.O, Ankara, 1949.
6. Efe, İ. (2018), Sinop Tarihi Türk Hâkimiyetine Girişinden Cumhuriyetin İlanına 1214-1293, Büyüyen Ay Yayınları, 1. Baskı, İstanbul.
7. Efe, İ. (2004), Milli Mücadele Yıllarında Sinop, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanamamış Yüksek Lisans Tezi), Kırıkkale.
8. Ergin, O. N. (1995), Mecelle-i Umûr-ı Belediyye, C. 4, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür İşleri Daire Başkanlığı Yayınları, İstanbul.

9. Esemenli D. (1990), Sinop İli Türk Dönemi Mimarisi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul.
10. Eski, M. (2000), Kastamonu Valileri 1838-2000, Kastamonu Valiliği Yayınları, Ankara.
11. Geçmişin Fotoğraflarıyla Sinop Tarihi, (2012), Sinop Belediyesi Kültür Yayınları, Şimal Ajans-Matbaacılık Hizmetleri, Sinop.
12. Hüseyin Hilmi, (H.1341), Sinob Kitabeleri, Sinob Matbaası, Sinop.
13. İnce, Z. (2022), Sinop Sancağı Mutasarrıfları (1839-1924), Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Sinop.
14. Kanbur, E. (2012), Sinop’tan Haberler, Şimal Ajans-Matbaacılık-Dijital Baskı Hizmetleri, 1. Baskı, Sinop.
15. Karcı, E. (2019), “Sinop Frengi ve Gureba Hastenesi’ne Dair Bazı Tespitler”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, C. 19, S. 39, ss. 461-483.
16. Kolay, E. (2018), Osmanlı Yerel Yönetim Sisteminin Mimari Alana Yansıması: Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Belediye Binaları, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmış Doktora Tezi), Ankara.
17. Nur, R. (1967), Hayat ve Hatıram, C. I, Altındağ Yayınevi, İstanbul.
18. Nur, R. (1967), Hayat ve Hatıram, C. III, Altındağ Yayınevi, İstanbul.
19. Okur, O. (2019), H. 1286 – H. 1299 (M.1869 – M. 1882) Yılları Arasında Kastamonu Vilayet Salnâmeleride Sinop Sancağı’nın Transkripsiyon ve Değerlendirilmesi, Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Sinop.
20. Öztoprak, İ., Güler, C., Karataş, M., Şahin, G. (2015), Cumhuriyet’in XV. Yılında Türkiye, C. 8, Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara.
21. Peker, N. (1955), İstiklâl Savaşı Resim ve Vesikalarla İnebolu-Kastamonu ve Havalisi Deniz ve Kara Harekâtı, Gün Basımevi, İstanbul.
22. Sel, M., Özgen, S. (2024) “Tanzimat’la Geleneksel Kent Merkezlerinin Yeni Kent Merkezlerine Dönüşümünün Sinop’taki İlk Adımı: Eski Belediye Binası”, Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, C. 10, S. 22, ss. 199-223.
23. Seyitdanlıoğlu, M. (1996), “Yerel yönetim Metinleri (III) Tuna Vilâyeti Nizâmnamesi”, Çağdaş Yerel Yönetimler, C. 5, S. 2, ss. 67-81.
24. Seyitdanlıoğlu, M. (1996), “Bir Belge Yerel Yönetim Metinleri (VII) 1871 Vilayet Nizamnamesi ve Getirdikleri”, Çağdaş Yerel Yönetimler, C. 5, S. 6, ss. 89-99.
25. Seyitdanlıoğlu, M. (1998), “Bir Belge Yerel Yönetim Metinleri (XV) Dâ’ire-i Belediye Meclislerinin Tertîbi Hakkında T’alimât”, Çağdaş Yerel Yönetimler, C. 7, S. 4, ss. 133- 139.
26. Seyitdanlıoğlu, M. (2010), Tanzimat Döneminde Modern Belediyeciliğin Doğuşu Yerel Yönetim Metinleri, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1. Baskı, İstanbul.
27. Şahin, İ. (2001), Kastamonu, TDV İslam Ansiklopedisi, C. 24, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, ss. 585-588.
28. Tepeyran, E. H. (1998), Hatıralar, Pera Turizm ve Ticaret A.Ş., 2. Baskı, İstanbul.
29. Tırıl, A. (2010), Cumhuriyet Döneminde Sinop (1923-1950), Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi,) İzmir.
30. Topcuoğlu, E. (2021), Millî Mücadele Yıllarında Sinop Sancağı, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Kütahya.
31. Tural, E. (2004), “Bir Belge 1861 Hersek İsyanı, 1863 Eyalet Teftişleri ve 1864 Vilayet Nizamnâmesi”, Çağdaş Yerel Yönetimler, C. 13, S. 2, ss. 93-123.
32. Türkmen, İ. (2024), “Osmanlı Devleti’nde Zabıta Teşkilatı’nın Düzenlenmesi Sürecinde Kabul Edilen Kanun, Nizamnâme ve Diğer Hukukî Mevzuat”, Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, C.8, S.2, s. 207-230.
33. Ulus, İ. (2014), Açıklamalı Sinop Kitabeleri, Sinop Belediyesi Kültür Yayınları, İstanbul.
34. Yaşayanlar, İ. (2021), “Bir Liman Kentinde Karantina ve Usul-i Tahaffuz’un İzini Aramak: Kolerayla Mücadelede Sinop Karantinahanesi ve Tahuffuzhanesi”, Journal of Turkish Studies, Vol. 56, Festschrift in Honor of Nuran Yıldırım II, ss. 401-425.
35. Yazıcı Metin, N. (2020), “Salgın Mimarisi: Osmanlı’da Frengi ve Gurebâ Hastaneleri (Kastamonu Vilayeti Örneği), MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, C. 2, S. 22, ss. 252-270.