Etkileme Yoluyla Liderlik: Okul Müdürlerinin Taktikleri ve Öğretmenlerin Algıları Üzerine Nicel Bir İnceleme

Öz

Bu araştırmanın amacı, okul müdürleri tarafından kullanılan etkileme taktiklerine ilişkin öğretmen görüşlerini belirlemektir. Betimsel tarama deseni kullanılarak, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Eskişehir büyükşehir merkezindeki kamu okullarında görev yapan 514 öğretmenden veri toplanmıştır. Araştırma verileri, basit seçkisiz örnekleme yöntemiyle tespit edilen katılımcılara uygulanan, Yukl vd. (2008) tarafından geliştirilen ve Gözü (2012) tarafından Türkçeye uyarlanan Etkileme Davranışları Anketi aracılığıyla elde edilmiştir. Veri setinin normal dağılım gösterdiğinin belirlenmesinin ardından parametrik analizler uygulanmıştır. Veri analizinde betimsel istatistiklerin yanı sıra fark ve ilişki testleri kullanılmıştır. Bulgular, okul müdürlerinin nadiren sert taktikler kullandığını, ara sıra yumuşak taktikler kullandığını ve daha çok rasyonel taktiklere güvendiğini göstermektedir. Ayrıca öğretmenlerin okul müdürlerinin kullandıkları etkileme taktiklerine ilişkin görüşlerinin hem etkilenen hem de etkileyenin cinsiyeti ile aynı okul ve aynı müdürle çalışma süresi değişkenlerine göre anlamlı biçimde farklılaştığı belirlenmiştir. Araştırmanın bir diğer önemli sonucu, etkileme taktikleri arasında güçlü korelasyonların mevcudiyetidir. Sonuçlar, okul müdürlerine yönelik hizmet içi eğitim programlarında rasyonel ve işbirlikçi etkileme taktiklerine daha fazla vurgu yapılması gerektiğine ve liderlik geliştirme ile politika tasarım süreçlerinde cinsiyet ve kıdem dinamiklerinin dikkate alınmasının önem taşıdığına işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Eğitimsel liderlik
• Etkileme taktikleri
• Kamu okulları
• Okul müdürleri
• Öğretmen algıları
• Tarama araştırması

Leadership Through Influence: A Quantitative Inquiry on School Principals’ Tactics And Teachers’ Perceptions

Öz

This study aims to determine teachers’ opinions on the influence tactics used by school principals. Employing a survey design, data were collected from 514 teachers working in public schools in the metropolitan city center of Eskişehir during the 2024–2025 academic year. Using simple random sampling, the research data were obtained through the Influence Behavior Questionnaire developed by Yukl et al. (2008) and adapted to Turkish by Gözü (2012). Parametric analyses were conducted after confirming the normal distribution. Descriptive statistics as well as tests of differences and relationships were performed during the data analysis process. The findings indicate that school principals rarely use hard tactics, occasionally use soft tactics, and tend to rely more on rational tactics. Furthermore, teachers’ perceptions regarding principals’ influence tactics differed significantly based on the gender of both parties and the duration of working in the same school and with the same principal. Another prominent result of the study is the existence of strong correlations among influence tactics. The results suggest that training programs for school principals should place greater emphasis on rational and collaborative influence tactics, and that gender and tenure dynamics should be considered in leadership development and policy design.

Anahtar Kelimeler

• Educational leadership
• Influence tactics
• Public schools
• School principals
• Survey research
• Teacher perceptions

Kaynakça

1. Aydın, İ., & Pehlivan, Z. (2010). Strategies and personality types used by primary school principals in Turkey to influence teachers (Ankara case). Paper presented in WCES 2010, 2, 3652–3659.
2. Bolman, L. G., & Deal, T. E. (2013). Örgütleri anlamak: Sanatçılık, tercih ve liderlik (A. Aypay & A. Tanrıöğen, Eds.). Seçkin.
3. Bülbül, S. (2019). Okul müdürlerinin kullandıkları etkileme taktikleri ile öğretmenlerin işe tutkunluk düzeyleri arasındaki ilişki. Unpublished master’s thesis. Uşak University, Türkiye.
4. Bulris, M. E. (2009). A meta-analysis of research on the mediated effects of principal leadership on student achievement: Examining the effect size of school culture on student achievement as an indicator of teacher effectiveness. Unpublished doctoral dissertation. East Carolina University, United States.
5. Bursalıoğlu, Z. (2024). Okul yönetiminde yeni yapı ve davranış (23rd ed.). Pegem Akademi.
6. Charbonneau, D. (2004). Influence tactics and perceptions of transformational leadership. Leadership & Organization Development Journal, 25(7), 565–576. https://doi.org/10.1108/01437730410561459
7. Chhokar, J. S., Brodbeck, F. C., & House, R. J. (2007). Culture and leadership across the world: The GLOBE book of in-depth studies of 25 societies. Lawrence Erlbaum Associates.
8. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2018). Research methods in education (7th ed.). Routledge.

9. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2014). Sosyal bilimler için çok değişkenli SPSS ve LISREL uygulamaları (3rd ed.). Pegem Akademi.
10. Dağlı, E. (2015). İlköğretim okullarında müdürlerin kullandıkları etkileme taktiklerinin öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları ve okul farkındalığı ile ilişkisi. Unpublished doctoral dissertation. Gazi University, Türkiye.
11. Doğan, H. (2019). Yönetici rolleri ve etkileme taktikleri ile öğretmenlerin yöneticiye güveni arasındaki ilişkiler. Unpublished doctoral dissertation. Pamukkale University, Türkiye.
12. Eagly, A. H., & Johannesen‐Schmidt, M. C. (2001). The leadership styles of women and men. Journal of Social Issues, 57(4), 781-797. https://doi.org/10.1111/0022-4537.00241
13. Falbe, M. C., & Yukl, G. (1992). Consequences for managers of using single influence tactics and combinations of tactics. The Academy of Management Journal, 35(3), 638-652. https://doi.org/10.5465/256490
14. Fu, P. P. & Yukl, G. (2000). Perceived effectiveness of influence tactics in the United States and China. The Leadership Quarterly, 11(2), 251-266. https://doi.org/10.1016/S1048-9843(00)00039-4
15. Gözü, C. (2012). Influence tactics and leadership effectiveness in Turkey and the USA: Mediating role of subordinate commitment. Unpublished doctoral dissertation. University at Albany - State University of New York, United States.
16. Graen, G. B., & Uhl-Bien, M. (1995). Relationship-based approach to leadership: Development of leader-member exchange (LMX) theory of leadership over 25 years: Applying a multi-level multi-domain perspective. The Leadership Quarterly, 6(2), 219-247. https://doi.org/10.1016/1048-9843(95)90036-5
17. Güleş, H. (2016). Öğretmen görüşlerine göre okul yöneticilerinin ilişki davranışları ve kullandıkları politik taktiklerin incelenmesi. Unpublished doctoral dissertation. Eskişehir Osmangazi University, Türkiye.
18. Hargreaves, A., & Fullan, M. (2012). Professional capital: Transforming teaching in every school. Teachers College Press.
19. Haveydi, C. (2017). Okulöncesi eğitim kurumu müdürlerinin yönetim becerileri ile etkileme taktikleri arasındaki ilişkilerin öğretmen görüşlerine göre incelenmesi. Unpublished master’s thesis. Sabahattin Zaim University, Türkiye.
20. Hoy, W. K., & Miskel, C. G. (2010). Eğitim yönetimi: Teori araştırma ve uygulama (S. Turan, Ed.). Nobel. Hoyt, C. L. (2010). Women, men, and leadership: Exploring the gender gap at the top. Social and Personality Psychology Compass, 4(7), 484-498. https://doi.org/10.1111/j.1751-9004.2010.00274.x
21. Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Asil.
22. Kennedy, J. C., Fu, P.-P., & Yukl, G. (2003). Influence tactics across twelve cultures. In W. H. Mobley & P. W. Dorfman (Eds.), Advances in global leadership (Vol. 3, pp. 127-147). Emerald Group Publishing. https://doi.org/10.1016/S1535-1203(02)03007-1
23. Keys, B., & Case, T. (1990). How to become an influential manager. Academy of Management Executive, 4(4), 38-51. https://doi.org/10.5465/ame.1990.4277207
24. Kipnis, D., Schmidt, S. M., & Wilkinson, I. (1980). Intra-organizational influence tactics: Explorations in getting one’s way. Journal of Applied Psychology, 65, 440−452. https://doi.org/10.1037/0021-9010.65.4.440
25. Koçak, S. (2022). Ortaokul müdürlerinin kullandıkları etkileme taktikleri ile öğretmenlerin örgütsel güven düzeyleri arasındaki ilişki. Unpublished doctoral dissertation. Bolu Abant İzzet Baysal University, Türkiye.
26. Korkmaz, Y. (2023). Ortaokul yöneticilerinin kullandıkları etkileme taktiklerine ilişkin öğretmen görüşleri. Unpublished master’s thesis. Hacettepe University, Türkiye.
27. Leong, J. L.T., Bond, M. H., & Fu, P. P. (2006). Perceived effectiveness of influence strategies in the United States and three Chinese Societies. International Journal of Cross Cultural Management, 6(1), 101-120. https://doi.org/10.1177/1470595806064985
28. Marangoz, E. H. (2020). Okul müdürleri tarafından kullanılan etkileme taktiklerine ilişkin öğretmen ve okul yöneticilerinin görüşlerinin incelenmesi. Unpublished master’s thesis. Gaziantep University, Türkiye.
29. Marks, H. M., & Printy, S. M. (2003). Principal leadership and school performance: Integrating transformational and instructional leadership. Educational Administration Quarterly, 39(3), 370-397. https://doi.org/10.1177/0013161X03253412
30. May, H. (2009). A longitudinal study of principals’ activities and student performance, Paper Presented at the Annual Meeting of the American Education Research Association, San Diego, CA.
31. Mintzberg, H. (2014). Örgütler ve yapıları (A. Aypay, Ed.). Nobel.
32. Muchiri, M. K., Cooksey, R. W., & Walumbwa, F. O. (2012). Transformational and social processes of leadership as predictors of organizational outcomes. Leadership and Organization Development Journal, 33(7), 662-683. https://doi.org/10.1108/01437731211265241
33. Noypayak, W. & Speece, M. (1998). Tactics to influence subordinates among Thai managers. Journal of Managerial Psychology, 13(5/6), 343-358. https://doi.org/10.1108/02683949810220006
34. Ogawa, R. T., & Scribner, S. P. (2002). Leadership: Spanning the technical and institutional dimensions of organizations. Journal of Educational Administration, 40(6), 576-588. https://doi.org/10.1108/09578230210446054
35. Paşa, S. (2000). Leadership influence in a high power distance and collectivist culture. Leadership & Organization Development Journal, 21(8), 414-426. https://doi.org/10.1108/01437730010379258
36. Pehlivan, Ü. (2018). İlköğretim kurumu yöneticilerinin kullandıkları etkileme taktikleri ile öğretmenlerin örgütsel bağlılığı arasındaki ilişki. Unpublished master’s thesis. Gazi University, Türkiye.
37. Schriesheim, C. A., & Hinkin, T. R. (1990). Influence tactics used by subordinates: A theoretical and empirical analysis and refinement of the Kipnis, Schmidt, and Wilkinson subscales. Journal of Applied Psychology, 75, 246−257. https://doi.org/10.1037/0021-9010.75.3.246
38. Shamir, B. (1999). Leadership in boundaryless organizations: Disposable or indispensable. European Journal of Work and Organizational Psychology, 8(1), 49-71. https://doi.org/10.1080/135943299398438
39. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
40. Tekben, İ. (2019). Ortaöğretim kurumlarında görev yapan müdürlerin kullandıkları etkileme taktikleri ile öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Unpublished master’s thesis. Hacettepe University, Türkiye.
41. Törnsén, M. (2009). Successful principal leadership: Prerequisites, processes and outcomes. Unpublished doctoral dissertation. Umeå University, Sweden.
42. Yazıcıoğlu, Y., & Erdoğan, S. (2004). SPSS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Detay.
43. Yılmaz, İ. (2024). Okul müdürlerinin kullandıkları güç kaynaklarının öğretmenlerin değişime karşı direnç tepkileriyle ilişkisinde etkileme taktiklerinin aracılık rolü. Unpublished master’s thesis. Atatürk University, Türkiye.
44. Yukl, G. (2010). Leadership in organizations (6th ed.). Prentice Hall.
45. Yukl, G., Guinan, P. J., & Sottolano, D. (1995). Influence tactics used for different objectives with subordinates, peers, and superiors. Group and Organization Management, 20, 272−296. https://doi.org/10.1177/1059601195203003
46. Yukl, G., Seifert, C. F., & Chavez, C. (2008). Validation of the extended influence behavior questionnaire. The Leadership Quarterly, 19(5), 609-621. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2008.07.006