REPRESENTATION FORMS OF INDIVIDUALS WITH DISABILITIES IN SOCIETY AND THEIR PLACE IN WORK LIFE

Öz

In this study, we aimed to examine how individuals with disabilities one of the most disadvantaged groups are perceived at the societal level and how these perceptions are reflected in their working lives. To achieve this, we employed qualitative research methods and conducted semistructured interviews with 20 participants residing in the province of Ordu, including two association presidents. Participants were selected using purposive and snowball sampling techniques. The data obtained from the interviews were analyzed through descriptive and content analysis methods. The findings revealed how individuals with disabilities are defined within a social context and illuminated the economic and social challenges they face in working life. Consequently, the study provided insights into the social stigma experienced by individuals with disabilities, their social status, and the discriminatory attitudes they encounter or may encounter in the workplace. These insights are expected to offer valuable guidance for policymakers.

Anahtar Kelimeler

• Disability
• Disabled Individuals
• Stigmatization
• Discrimination
• Disadvantage

Engelli Bireylerin Toplumdaki Temsil Biçimleri ve Çalışma Hayatındaki Yerleri

Öz

Bu çalışmada, dezavantajlı gruplar arasında yer alan engelli bireylerin toplumsal düzeyde nasıl algılandığı ve bu algıların çalışma yaşamına nasıl yansıdığının incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, nitel araştırma yöntemleri kullanılmış ve Ordu ilinde ikamet eden ikisi dernek başkanı olmak üzere 20 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar amaçlı ve kartopu örnekleme teknikleri kullanılarak seçilmiştir. Görüşmelerden elde edilen veriler, betimsel ve içerik analizi yöntemleriyle analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, engelli bireylerin toplumsal bağlam içinde nasıl tanımlandıklarını ortaya koymuş ve çalışma hayatına ilişkin sosyal, kültürel ve ekonomik zorluklara ışık tutmuştur. Sonuç olarak çalışma, engelli bireylerin maruz kaldığı toplumsal damgalanma durumları, toplumsal konumları ve çalışma hayatında karşılaştıkları veya karşılaşabilecekleri ayrımcı tutumlar hakkında içgörüler sağlamıştır. Bu içgörülerin politika yapıcılar için önemli bir rehber olması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Engellilik
• Engelli Bireyler
• Damgalama
• Ayrımcılık
• Dezavantajlılık

Kaynakça

1. Abberley, P. (1998). The spectre at the feast: Disabled people and social theory. In T. Shakespeare (Ed.), The disability reader: Social science perspectives (pp. 79–93). New York: Cassell.
2. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2022). Engelli ve Yaşlı İstatistik Bülteni 2022.
3. Anders, A. (2013). Foucault and “the right to life”: From technologies of normalization to societies of control. Disability Studies Quarterly, 33(3). http://dsq-sds.org/article/view/3340/3268
4. Arıkan, Ç. (2002). Sosyal model çerçevesinde özürlülüğe yaklaşım. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 2(1), 11–25.
5. Arslan, H., & Altıntaş, G. (2014). Engellilerin çalışma yaşamına katılımını arttırarak toplumla kaynaşmalarını sağlamayı hedefleyen bir model önerisi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 165–186.
6. Aslan, H., & Karaalp Orhan, H. S. (2021). Türkiye işgücü piyasasında engelli istihdamına yönelik ayrımcılık: Talep yönlü bir analiz. Çalışma İlişkileri Dergisi, 12(1), 24–54.
7. Barnes, C. (1991) Disabled People in Britain and Discrimination: A Case for Anti-discrimination Legislation. London: Hurst and Co. and BCODP.
8. Barnes, C. (1998). The social model of disability: A sociological phenomenon ignored by sociologists? In T. Shakespeare (Ed.), The disability reader: Social science perspectives (pp. 65–78). New York: Cassell.

9. Barnes, C., & Mercer, G. (2003). Disability. Polity Press.
10. Berger, P. L., & Luckmann, T. (2008). Gerçekliğin sosyal inşası: Bir bilgi sosyolojisi incelemesi. Paradigma Yayıncılık.
11. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
12. Burcu-Sağlam, E. (2020). Engellilik sosyolojisi (2. baskı). Ankara: Anı Yayıncılık.
13. Burcu-Sağlam, E., & Eker, H. (2020). Engellilik ve sosyal organizasyon ilişkisi üzerinden dezavantajlılık ve inşası. In F. Arık & L. Taş (Eds.), Dezavantajlılar ve dezavantajlılık sosyolojisi (ss. 85–112). Ankara: Nobel Yayınevi.
14. Burke, P. B. (2008). Disability and impairment: Working with children and families. Jessica Kingsley Publishers.
15. Campbell, F. K. (2009). Contours of ableism: The production of disability and abledness. Palgrave Macmillan.
16. Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th ed.). Pearson.
17. Eco, U. (2009). Çirkinliğin tarihi. İstanbul: Doğan Egmont Yayıncılık ve Yapımcılık.
18. Eiesland, N. L. (1994). The disabled God: Toward a liberatory theology of disability. Nashville, TN: Abingdon Press
19. Engelliler Hakkında Kanun (2005). T. C. Resmî Gazete, 01 Temmuz 2005, sayı: 25868 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5378.pdf.
20. Ercan, M. (2018). Engelliliğin iktidarla ilişkisi: Sosyolojik bir çözümleme (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
21. Ergün, M. (2005). Ayrımcılık ve özürlüler. Öz-Veri Dergisi, 2(1), 377–388. Ferrante, C., & Joly, E. (2016). Begging and disability: A paradigmatic way to earn one’s living. In S. Grech & K. Soldatic (Eds.), Disability in the Global South: The Critical Handbook (pp. 151–166). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-42488-0_10
22. Foucault, M. (1992). Disiplin ve ceza: Hapishanenin doğuşu (M. A. Kılıçbay, Çev.). İmge Yayınları.
23. Genç, Y., & Çat, G. (2013). Engellilerin istihdamı ve sosyal içerme ilişkisi. Akademik İncelemeler Dergisi (Journal of Academic Inquiries), 8(1), 363–394.
24. Giddens, A. (2010). Modernite ve bireysel kimlik: Geç modern çağda benlik ve toplum (Ü. Talıcan, Çev.). Ankara: Say Yayınları.
25. Goffman, E. (1963). Stigma: Notes on the management of spoiled identity. Prentice-Hall.
26. Goffman, E. (2014). Stigma: Örselenmiş kimliğin yönetimi (Çev. L. Ünsaldı ve S.N. Ağırnaslı). Ankara: Heretik Yayınları.
27. Göregenli, M. (2012). Temel kavramlar: Önyargı, Kalıp Yargı ve Ayrımcılık. In K. Çayır & M. Ayan Ceyhan (Eds.), Ayrımcılık: Çok Boyutlu Yaklaşımlar (ss. 17-27). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
28. Hughes, B. (2020). A historical sociology of disability: Human validity and invalidity from antiquity to early modernity. Routledge
29. Hughes, B., & Paterson, K. (1997). The social model of disability and the disappearing body: Towards a sociology of impairment. Disability & Society, 12(3), 325–340.
30. Hunt, P. (1966). A critical condition. In P. Hunt (Ed.), Stigma: The experience of disability (pp. 143–159). Geoffrey Chapman.
31. Kılıç, M. (2019). Çalışma yaşamında engellilerin karşılaştığı sorunlar ve sosyal hizmet (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Manisa.
32. Meşhur, H., & Alkan, F. (2004). Engellilerin çalışma yaşamına katılmalarının gereği ve uygulanan istihdam politikalarının değerlendirilmesi. Öz-Veri Dergisi, 1(2), 174–193.
33. Neuman, W. L. (2014). Toplumsal araştırma yöntemleri: Nitel ve nicel yaklaşımlar I (S. Özgen, Çev.). Yayın Odası Yayıncılık.
34. Oliver, M. (2009). Understanding disability: From theory to practice. Basingstoke: Macmillan.
35. Otieno, P. A. (2009). Biblical and theological perspectives on disability: Implications on the rights of persons with disability in Kenya. Disability Studies Quarterly, 29(4). https://doi.org/10.18061/dsq.v29i4.1055
36. Öztürk, M. (2011). Türkiye’de engelli gerçeği. MÜSİAD.
37. Retief, M., & Letšosa, R. (2018). Models of disability: A brief overview. HTS Teologiese Studies / Theological Studies, 74(1), a4738. https://doi.org/10.4102/hts.v74i1.4738
38. Robeyns, I., & Byskov, M. F. (2020). The capability approach. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2020 Edition). Stanford University. Retrieved from https://plato.stanford.edu/archives/win2020/entries/capability-approach/
39. Samav, F. D., & Sallan-Gül, S. (2021). Sakatlığın değişen yüzü ve engellilik sosyolojisi: Normalleştirme, sağlıklaştırma ve evde bakımın kadınlaşması. İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
40. Shakespeare, T. (2014). Disability Rights and Wrongs Revisited (2nd ed.). Routledge. Sitlington, P. L., Neubert, D. A., & Clark, G. M. (2006). Transition education and services for students with disabilities. Pearson.
41. Smith, T. J., Ching, D., Weston, A., & Dillahunt-Aspillaga, C. J. (2019). Achieving competitive, customized employment through specialized services (ACCESS). Journal of Vocational Rehabilitation, 50(3), 249–258.
42. Şiriner Önver, M. (2017). Çalışma yaşamında mekânsal esneklik ve sakatlar. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 7(1), 32–44.
43. Topgül, S., & Yıldırım, M. (2019). Tokat ili işgücü piyasasında engelli çalışanlara yönelik tutumlar. Iksad Publications.
44. Türkiye İstatistik Kurumu. (2011). Nüfus ve konut araştırması, 2011. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr
45. WHO. (2002). Towards a common language for functioning, disability and health: ICF. World Health Organization.
46. World Bank. (2024). Disability inclusion overview. World Bank. https://www.worldbank.org/en/topic/disability.