Artvin'de (Çoruh) Cumhuriyet Bayramı Kutlamaları (1936-1945)

Öz

Toplumların tarihi, kültürü ve ananevi bakımdan özel anlam ifade eden, bu nedenle bay-ram olarak kabul edilerek yıldönümlerinde kutlanan günleri vardır. Türklerde de çok eski dönemlerden itibaren var olduğu bilinen bayramlar mevcut olup; Türkiye’de Osmanlı, Milli Mücadele ve Cumhuriyet dönemlerinde kabul edilen milli bayramlar vardır. Bunlardan birisi de Türkiye’de Cumhuriyet’in ilan edildiği gün olan ve 1925 yılında milli bayram kabul edilen “Cumhuriyet Bayramı”dır. Kutlamalar, CHP Genel Sekreterliği tarafından vilayetlere gönderilen talimatlar çerçevesinde vilayetlerde kurulan komitelerin bu talimatlara uygun olarak yaptığı plan ve hazırlıklar göre gerçekleştirilmiştir. Artvin’deki kutlamalar da bu talimat ve planlara göre yapılmış; resmi tören, resmi geçit, konuşmalar, müsamereler, fener alayı, milli oyunlar, eğlenceler vs. şeklinde gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, resmi yayınlar, süreli yayınlar ve telif eserlerden yararlanılarak, Artvin’in tarihçesi ve Türkiye’deki milli bayramlar üzerinde durulmuş, Artvin’de Cumhuriyet Bayramı kutlamaları incelenmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Artvin
• Cumhuriyet
• Milli Bayram
• Kutlama

Republic Day Celebrations in Artvin (Çoruh) (1936-1945)

Öz

Societies have special days that hold special historical, cultural, and traditional significan-ce, and are therefore considered holidays and celebrated on anniversaries. Turkish holidays are known to have existed since ancient times; in Turkey, there are national holidays re-cognized during the Ottoman, Turkish National Struggle and the Republic. One of these is "Republic Day," the day the Republic was declared in Turkey and was recognized as a national holiday in 1925. The celebrations were carried out according to instructions sent to the provinces by the CHP General Secretariat and according to plans and preparations made by committees established in the provinces in accordance with these instructions. The celebrations in Artvin were also held according to these instructions and plans, featu-ring official ceremonies, parades, speeches, performances, a torchlight procession, national games, entertainment, and more. This study examines the history of Artvin and national holidays in Turkey, utilizing the Presidential State Archives, official publications, periodi-cals, and copyrighted works.

Anahtar Kelimeler

• Artvin
• Republic
• National Holiday
• Celebration

Kaynakça

1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi, 30.18.1.1/12-75-6.
2. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi, 51.0.0.0/2-13-2.
3. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi, 490.1.0.0/4-16-18.
4. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi, 490.1.0.0/1143-9-3. Resmi Yayınlar
5. Meclisi Mebusan Zabıt Ceridesi, Devre: I, Cilt: I, İçtima Senesi: I.
6. Meclisi Mebusan Zabıt Ceridesi, Devre: 1, Cilt: 4, İçtima Senesi: I.
7. Meclisi Mebusan Zabıt Ceridesi, Devre: I, Cilt: 5, İçtima Senesi: I.
8. Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Ceridesi (TBMM ZC), Devre: I, Cilt: 10, İçtima: 2.

9. T.B.M.M. ZC, Devre: I, Cilt: 24, İçtima Senesi: 3.
10. T.B.M.M. ZC, Devre: II, Cilt: 7, İçtima Senesi: 1.
11. T.B.M.M. ZC, Devre: II, Cilt: 18, İçtima Senesi: II.
12. T.B.M.M. ZC, Devre: II, Cilt: 3, İçtima Senesi: 1.
13. T.B.M.M. ZC, Devre: V, Cilt: 3, İçtima F.
14. T.B.M.M. ZC, Devre: V, Cilt: XXVI, İçtima 3.
15. T.B.M.M. ZC, Devre: II, İçtima Senesi: III, Cilt: 24.
16. T.B.M.M. ZC, Devre: 4, Cilt: 15, İçtima: 2.
17. T.B.M.M. ZC, Devre: V, Cild: 7, İçtima: 1.
18. Kavanin Mecmuası. (1925). Cilt: 1, Ankara: TBMM Matbaası.
19. Kavanin Mecmuası. (1924). İkinci İntihab Devresi-Birinci İctima Senesi, Ankara: TBMM Matbaası.
20. Düstur. (1935). Cilt: 16, Ankara: Başvekâlet Matbaası.
21. Ceride-i Resmiye, 2 Mayıs 1921, S. 13.
22. Resmi Ceride, 28 Teşrin-i Evvel 1339, S. 38.
23. Resmi Ceride, 23 Nisan 1341, S. 96.
24. Resmî Ceride, 12 Nisan 1926, S. 346.
25. Resmî Gazete, 1 Haziran 1935, S. 3017.
26. Resmi Gazete, 4 Temmuz 1938, S. 3950.
27. Resmi Gazete, 4 Kânunusani 1936, S. 3197.
28. Resmi Gazete, 27 Mayıs 1933, S. 2411.
29. Yeniyol, 13 İkinci Teşrin 936, S. 2241.
30. Yeniyol, 14 İkinci Teşrin 936, S. 2242.
31. Yeniyol, 16 İkinci Teşrin 936, S. 2243.
32. Yeniyol, 12 İkinci Teşrin 936, S. 2240.
33. Telif Eserler
34. Akbayrak, H. (1987). “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Millî Bayramlar”. Tarih ve Toplum, VIII(43), 31-38.
35. Akbulut, Dursun A. (1995). “Samsun’un Gazi Günü” Yada 19 Mayıs Bayramı”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, XI(33), 771-779.
36. Akbulut, Dursun A. (2021a). “Saltanatın Kaldırılması”. Atatürk Ansiklopedisi, 1-3.
37. Akbulut, Dursun A. (2021b). “On Dokuz Mayıs Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı”. Atatürk Ansiklopedisi, 1-6.
38. Artvin Halkevi’nin 1941 Yılı Çalışma Programı, 1941.
39. Aslan, Demo A. (2011). Cumhuriyet’in Törensel Meşruiyeti: Ulus-Devlet İnşa Sürecinde Milli Bayramlar (1923-1938), Ankara: Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Basılmamış Doktora Tezi.
40. Atsız, H. N. (Mayıs 1966). “Millî Bayram”. Ötüken, (29), 2. Başkumandan Meydan Muharebesi Devr-i Senevîsi Merasimi”, Ayın Tarihi, IV, Hakimiyet-i Milliye Matbaası, Ankara, 1340, 1-25.
41. Belen, N. (2023). “Saltanatın İlgasının Bayram İlan Edilmesi: “Hâkimiyet Bayramı/Hâkimiyeti Milliye Bayramı Ve Kutlamaları (1Kasım 1922/12 Rebiyülevvel 1338-24 Haziran 1934)”. Tarih ve Günce, 13, 179-203.
42. Bolat, B. (2021). “23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı”. Atatürk Ansiklopedisi, 1-5.
43. Bolat, B. (2023). “1923’ten 2000’e Cumhuriyet Bayramı Kutlamaları”. Avrasya Uluslararası Araştırma Dergisi, Özel Sayı-Cumhuriyetin 100. Yılında Türkiye, 284-306.
44. Bolat, B. S. (2012). Milli Bayram Olgusu ve Türkiye’de Yapılan Cumhuriyet Bayramı Kutlamaları (1923-1960), Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayını.
45. Cumhuriyet’in XVIII inci Yıldönümü Bayramı Kutlama Tâlimatı, Ankara, 1941.
46. Cumhuriyet’in XXII inci Yıldönümü Bayramı Kutlama Talimatı, Ankara, 1945.
47. Çolak, F. (2019). “23 Nisan’ın Milli Bayram Kabul Edilmesi ve Atatürk Dönemi’nde İzmir’de 23 Nisan Bayram Kutlamaları”, Aydınoğulları Tarafından Fethinin 700. Yıldönümünde Kadifekale’den İzmir’e Bakmak: İzmir’in Dünü ve Yarını (5-7 Nisan 2018), 3. Uluslararası Tarih Sempozyumu Bildiri Kitabı, (Ed: Mustafa DAŞ-Erkan GÖKSU-Murat YILMAZ), İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları, 141-156.
48. Çolak, F. (Temmuz 2006). “II. Meşrutiyet’in Bayram İlan Edilmesi Osmanlı Başkentinde Hürriyet Bayramı Kutlamaları”. Toplumsal Tarih, 151, 62-69.
49. Çolak, F. (2013). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e 10 Temmuz Hürriyet Bayramı, Konya: Çizgi Kitabevi.
50. Çolak, F.&Kara, Nilgün N. (2019). “19 Mayıs 1919 Gençlik Ve Spor Bayramı’nın Öncüsü Olarak İdman/Jimnastik/Spor Bayramı ve Cumhuriyet’in İlk Yıllarında İzmir’deki Kutlamalar”, İzmir Spor Tarihi İzmir Spor Tarihinden Sayfalar, Oyunlar, Spor Kulüpleri ve Sporcular, Ankara: Ütopya Yayınevi, (Ed: Günver Güneş-Bahri Okumuş), 281-299.
51. Doğaner, Y. (2007). “Cumhuriyet’in Onuncu Yıl Kutlamaları”. Askerî Tarih Araştırmaları Dergisi, 9, 119-143.
52. Elmacı, Mehmet E. (1998). “Cumhuriyet’in İlanının İlk Yıldönümü Kutlamaları”. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, III(8), 49-59.
53. Elmacı, Mehmet E. & Şeneken, S. (2017). Atatürk Dönemi’nde İzmir’de Cumhuriyet Bayramı Kutlamaları, İzmir: İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Kitaplığı, Anadolu Basım Yayın Matbaacılık.
54. Güven, C. (2020). “Hâkimiyet-i Milliye Bayramı”, Akademik Araştırmalar 2020, (Ed: Coşkun Arslan-Erdal Hamarta-Sabahattin Çiftçi-Mustafa Uslu), Konya: Çizgi Kitabevi, 366-377.
55. Kara, Nilgün N. &Çolak, F. (2019). “2. Dünya Savaşı Yıllarında İzmir’de Gençlik ve Spor Bayramı Kutlamaları”, İzmir Spor Tarihi İzmir Spor Tarihinden Sayfalar, Oyunlar, Spor Kulüpleri ve Sporcular, Ankara: Ütopya Yayınevi, (Ed: Günver Güneş-Bahri Okumuş), 300-313.
56. Sayılır, B. (2014). “30 Ağustos Zafer Bayramı Kanunu, İlk Zafer Kutlaması ve Büyük Taarruz İle İlgili Bazı Bilgiler”. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 16, 89-114.
57. Şeneken, S. (2009). 1930’lu Yıllarda İzmir’de Cumhuriyet Bayramı Kutlamaları, İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü Basılmamış Yüksek Lisans Tezi.
58. Taş, N. Fahri. (2002). “Türk Meclislerinin Kabul Ettiği Bayramlar”. Türkler, XVI, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, XVI, (Ed: Hasan Celal GÜZEL-Kemal ÇİÇEK-Salim KOCA), 656-675.
59. Taş, N. Fahri. (2021). “Iyd-i Millî”, Atatürk Ansiklopedisi, s. 1-8.
60. Taşkın, F. (2020). “Artvin Basın Tarihi Üzerine Birkaç Not”. Tarih Araştırmalarına Farklı Yaklaşımlar, Ankara: İksad Yayınları, (Ed: Ayşe Erkmen), 321-344.
61. Tekeli, İ. (1997). “Bir Toplumsal Anlatım ve Katılım Biçimi Olarak Kutlama Şenlikleri”. Bir Çağdaşlaşma Projesi Olarak Türkiye Cumhuriyeti’nin 75’inci Yılı, 1-24.
62. Yamaç, M. (2024). “100. Yılında Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Anayasası 1924 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu”, HUMANITAS-Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, XII (Cumhuriyetin 100. Yılı Özel Sayısı), 266-282.