Mehmet Akif Ekseninde Mavera ve Edebiyat Dergisi: Tasavvuf ve Yerli Düşünce Bağlamında Bir İnceleme

Öz

Bu makalede, Edebiyat Dergisi ile Mavera Dergisi, Mehmet Âkif İnan’ın edebî ve fikrî katkıları çerçevesinde ele alınmaktadır. Her iki dergi de yalnızca birer edebiyat mecrası değil, aynı zamanda bir medeniyet tasavvurunun taşıyıcısı olarak dönemin kültürel ve toplumsal yapısında etkili olmuştur. Edebiyat Dergisi, Nuri Pakdil’in öncülüğünde “yerli düşünce” anlayışını merkeze alarak Batı merkezli modernleşmeye karşı İslâmî bir tavır geliştirmiştir. İnan, bu dergide ideolojik yönü ağır basan şiirler ve yazılar kaleme almış; Divan edebiyatı ile modern şiir arasında bağ kurmaya çalışmıştır. Mavera Dergisi ise daha kapsayıcı ve estetik bir anlayışla, ümmet bilincini ve tasavvufî duyarlılığı öne çıkarmış; yalnızca Türkiye’nin değil tüm İslam dünyasının sorunlarına değinmiştir. Karşılaştırmalı analiz, İnan’ın Edebiyat Dergisi’nde daha keskin ve mücadeleci; Mavera’da ise olgun, estetik ve uzlaştırıcı bir tavır sergilediğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda her iki dergi, Mehmet Âkif İnan’ın edebiyat ve düşünce hayatında birbirini tamamlayan iki farklı du-rak olarak değerlendirilmektedir. İnan’ın her iki dergiyle kurduğu ilişki, onun entelektüel dönüşümünü anlamak açısından önemli bir zemin sunmaktadır. Edebiyat Dergisi’nde aldığı teorik ve ideolojik formasyon, Mavera’da daha estetik, insani ve kuşatıcı bir dile evrilmiş; böylece İnan’ın düşünce dünyasında mücadeleci bir tavırdan uzlaştırıcı bir ol-gunluğa doğru geçiş gözlemlenmiştir. Bu süreç aynı zamanda Türkiye’de İslâmî edebiyatın seyrini de belirlemiş; özellikle genç kuşak yazar ve şairler üzerinde kalıcı etkiler bırakmıştır. Dolayısıyla iki dergi arasındaki farklılık yalnızca üslup ve içerik düzeyinde değil, aynı zamanda İnan’ın kişisel ve entelektüel gelişim çizgisinde de önemli bir kırılma ve süreklilik alanı olarak değerlendirilebilir

Anahtar Kelimeler

• Mehmet Akif İnan
• Edebiyat Dergisi
• Mavera Dergisi
• Yerli Düşünce
• Tasavvuf

Mavera and Edebiyat Journals in the Framework of Mehmet Akif İnan: A Study within the Context of Sufism and Native Intellectual Thought Abstract

Öz

This article examines Edebiyat Dergisi and Mavera Dergisi in the context of Mehmet Âkif İnan's literary and intellectual contributions. Both journals were not merely literary plat-forms but also carriers of a vision of civilization that significantly influenced the cultural and social structure of the period. Under the leadership of Nuri Pakdil, Edebiyat Dergisi centered on the concept of “indigenous thought” and developed an Islamic stance against Western-centered modernization. İnan wrote poems and articles with a strong ideological slant in this journal, attempting to establish a connection between classical Divan literature and modern poetry. Mavera Dergisi, on the other hand, adopted a more inclusive and aesthetic approach, emphasizing ummah consciousness and Sufi sensibility; it addressed issues not only of Turkey but of the entire Islamic world. A comparative analysis reveals that İnan adopted a more incisive and combative stance in Edebiyat Dergisi, while displa-ying a mature, aesthetic, and conciliatory attitude in Mavera. In this context, both maga-zines are regarded as two complementary stages in Mehmet Âkif İnan's literary and intel-lectual life. İnan's relationship with both magazines provides an important basis for unders-tanding his intellectual transformation. The theoretical and ideological formation he recei-ved in Edebiyat Dergisi evolved into a more aesthetic, humanistic, and inclusive language in Mavera; thus, a transition from a combative stance to a conciliatory maturity can be observed in İnan's intellectual world. This process also determined the course of Islamic literature in Turkey, leaving a lasting impact, particularly on young writers and poets. The-refore, the difference between the two journals can be seen not only at the level of style and content, but also as an important area of rupture and continuity in İnan's personal and intellectual development.

Anahtar Kelimeler

• Mehmet Afik İnan
• Edebiyat Journal
• Mavera Journal
• Native Thouht
• Sufism

Kaynakça

1. Altuntaş, Y. E. (2020). M. Akif İnan’ın medeniyet anlayışında Büyük Doğu, Diriliş, Edebiyat ve Mavera aşamalarının tahlili. Hece Aylık Edebiyat Dergisi, 39(277), 343–365.
2. Baltacı, Y. E. (2024). Mavera dergisinde din ve toplum. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24(1), 163–185. https://doi.org/10.33415/daad.1398705
3. Bayraktar, O. (2015). Bağlılık ve red. Yedi İklim Aylık Dergi, 27(298), 33–34.
4. Bilgili, A. (2018). Mavera Edebiyat Dergisi’nde sosyal-siyasi düşünce ve coğrafya [Yüksek lisans tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
5. Fedai, Ö. (2025). 25. ölüm yıldönümünde Mehmet Akif İnan’ın Mavera yolculuğu. Gölcük Belediyesi Kültür, Sanat ve Düşünce Dünyasının Nabzı: Dergiler, 6, 347–360.
6. Garip, R. (2024, December 1). Edebiyat, Mavera ve Nazif Gürdoğan | Ay Vakti. https://ayvakti.net/?p=21307
7. Işık, G. (2024). Mehmet Akif İnan’ın eserlerinde dinî ve tasavvufî unsurlar [Yüksek lisans tezi, Sinop Üniversitesi, Lisansüstü Enstitüsü].
8. Sadıkoğlu, İ. (2022). Edebiyat dergisinde Rasim Özdenören. Türk Dili, 71(850), 148–155.

9. İnan, M. A. (1969). Sosyal ve siyasal değişimler içinde yeni Türk edebiyatı I. Edebiyat, 1(3).
10. İnan, M. A. (1970). Divan edebiyatı. Edebiyat, 12(7).
11. İnan, M. A. (1972a). Köprü kurmak. Edebiyat, 19(3).
12. İnan, M. A. (1972b). Medeniyet derken. Edebiyat, 19(5).
13. İnan, M. A. (1972c). Edebiyatımızın gelişi. Edebiyat, 19(7–9).
14. İnan, M. A. (1974). Ey beyaz elâ. Edebiyat, 4(7).
15. İnan, M. A. (2009). Söyleşiler (H. Yıldırım, Ed.). Eğitim-Bir-Sen Yayınları.
16. İnan, M. A. (2012a). Edebiyat ve medeniyet üzerine (3. bs.). Eğitim-Bir-Sen Yayınları.
17. İnan, M. A. (2012b). Tenha sözler (2. bs.). Eğitim-Bir-Sen Yayınları.
18. İnan, M. A. (2016). Hicret (H. Yıldırım, Ed.; 7. bs.). Eğitim-Bir-Sen Yayınları.
19. İnce, D. (2020). Edebiyat dergisinde Doğu ve Batı algısı [Yüksek lisans tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
20. Kahraman, A. (2003). Mavera. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 28, ss. 176–177). TDV Yayınları.
21. Karakaya, Z. (2014). Mehmet Âkif İnan: Hayatı, sanatı, eserleri [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
22. Sadıkoğlu, İ. (2022). Edebiyat dergisinde Rasim Özdenören. Türk Dili, 71(850), 148–155.
23. Saygılı, T. (2019). Mavera dergisi tahlili (seçilmiş metinler–fihrist) [Yüksek lisans tezi, Aksaray Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
24. Soydaş, H. (2020). Edebiyatta yerlilik ve yerli şiirin poetikası. Hece Aylık Edebiyat Dergisi, 39(277), 160–188.
25. Sürgit, B. (2014). Bir edebiyat dergisi olarak Mavera ve Mavera topluluğu [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
26. Sürgit, B. (2015). Mavera dergisinin kuruluş süreci. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 38(2), 137–156.
27. Turinay, N. (2020). Akif İnan üzerinden yerlilik kavramının doğuşu ve mahiyeti. Hece Aylık Edebiyat Dergisi, 39(277), 253–263.
28. Uysal, İ. N. (2020). Rasim Özdenören’in hayat haritası. Rasim Özdenören kitabı. https://www.academia.edu/44694523/Rasim_%C3%96zden%C3%B6renin_Hayat_Haritas%C4%B1
29. Yıldırım, H. (2025). Mehmet Akif İnan’ın dergi yöneticiliği ve yazarlığı. Gölcük Belediyesi Kültür, Sanat ve Düşünce Dünyasının Nabzı: Dergiler, 6, 361–368.
30. Zeybek, Ş. N. (2014). İslâmî yeni edebiyatta şiir ve şair (Mavera dergisi örneği). Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 9, 123–140.