Bir Erken Cumhuriyet Dönemi Polimatı: Sporcu, Sanatçı, Bürokrat ve Siyasetçi Olarak Yunus Nüzhet Unat

Öz

Erken Cumhuriyet Dönemi’nin ‘örnek yurttaş’ idealini somutlaştıran Yunus Nüzhet Unat, spor, sanat, eğitim ve siyaset arasındaki sınırları aşan çok yönlü bir Cumhuriyet aydınıdır. Drama’da doğup Kocaeli’de yetişen Yunus Nüzhet Unat, Bursa Ziraat Okulu mezunu olarak ziraat memurluğundan mühendisliğe ve il müdürlüğüne uzanan profesyonel kari-yerinde tarımsal kalkınmayı bir ulusal görev olarak benimsemiştir. ABD ve İtalya’daki eğitimlerle uzmanlığını geliştirerek Kocaeli’nin tarımsal yapılanmasına önemli katkılar sağlamıştır. Unat’ın Milli Sporcu kimliği, onu 1928 Amsterdam Olimpiyatlarında Türki-ye’yi temsil eden bisikletçiler arasına taşımış; ardından antrenörlük yaparak bisiklet spo-runun ülkedeki kurumsallaşmasına katkıda bulunmuştur. Kentin Halkevinde edebi ve kültürel faaliyetlerin merkezinde yer alan Unat, Hedef, Para Delisi, Haydi Suna ve Kırk Gelin Pınarı gibi eserleriyle Cumhuriyet’in kültür politikalarını halka aktaran bir oyun yazarı ve düşünce adamı hâline gelmiştir. 1954 ve 1957’de Demokrat Parti Kocaeli Mil-letvekili seçilen Yunus Nüzhet Unat, Türkiye Büyük Millet Meclisinde özellikle tarım poli-tikaları ve sosyal yasalar üzerinde çalışmış; 1960 darbesi sonrası Yassıada’da yargılansa da ‘gayrimeşru servet’ iddialarından aklanmıştır. Çok yönlü bir polimat olarak Unat, Erken Cumhuriyet Dönemi’nde hedeflenen toplumsal, kültürel ve siyasal dönüşümünün özgün bir temsilcisidir.

Anahtar Kelimeler

• Kocaeli
• Demokrat Parti Milletvekilleri
• Yunus Nüzhet Unat
• Polimat Türk Aydını
• Bisiklet Sporu
• 1928 Amsterdam Olimpiyatları

An Early Republic Period Polymath: Yunus Nüzhet Unat as an Athlete, Artist, Bureaucrat, and Politician

Öz

Yunus Nüzhet Unat, embodying the ‘model citizen’ ideal of the Early Republican Period, was a multifaceted intellectual who moved fluidly across the domains of sports, arts, edu-cation, and politics. Born in Drama and raised in Izmit, Unat graduated from the Bursa School of Agriculture and pursued a professional career that progressed from agricultural officer to engineer and director, embracing agricultural development as a national mission. Through further training in the United States and Italy, he strengthened his expertise and contributed significantly to the agricultural structuring of Kocaeli. As a national athlete, Unat represented Turkey as one of the cyclists at the 1928 Amster-dam Olympic Games, later serving as a coach and helping institutionalize cycling as a sport in the country. At the city’s People’s House, he played a central role in literary and cultural activities, becoming a playwright and thinker who conveyed Republican cultural policies to the public through works such as Hedef, Para Delisi, Haydi Suna, and Kırk Gelin Pınarı. Elected as a Democrat Party deputy for Kocaeli in 1954 and 1957, Unat worked on agri-cultural policies and social legislation in the Turkish Grand National Assembly. Although he was tried at Yassıada after the 1960 coup, he was acquitted of allegations of ‘illegitimate wealth’. As a multifaceted polymath, Unat represents a distinctive figure in the social, cul-tural, and political transformation of the Early Republican Period.

Anahtar Kelimeler

• Kocaeli
• Democrat Party Members of Parliament
• Yunus Nüzhet Unat
• Polymath Turkish Intellectual
• Cycling
• 1928 Amsterdam Olympics

Kaynakça

1. Alver, T. (2023). Yunus Nüzhet Unat’ın Haydi Suna Piyesi Üzerine Zaman Okumaları, Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi, 16(43), 1145-1155.
2. As, E. (2016). İktidar-Spor Kurumları İlişkileri Bağlamında İki Dünya Savaşı Arasında Türkiye Cumhuriyeti’nin Katıldığı Olimpiyatlar (1924 Paris, 1928 Amsterdam, 1936 Berlin), Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 12(24), 156-204.
3. Atabeyoğlu, C. (1966). Ay-Yıldızlı Pedallar Sahnede, Cumhuriyet Gazetesi, 17 Haziran, 8.
4. Atalı, L. (2023). Ak-Yeşil Spor, Kocaeli Ansiklopedisi, c.1, ed. Haluk Selvi vd., Kocaeli: Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Daire Başkanlığı Yayını, 97-98.
5. Durak, S. (2023). Yunus Nüzhet Unat, Kocaeli Ansiklopedisi, c.3, ed. Haluk Selvi vd., Kocaeli: Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Daire Başkanlığı Yayını, 2165.
6. İBB (2026). İstanbul Büyükşehir Belediyesi: Mezar Yeri Sorgulama Sayfası: Defin Tarihi: 28. 07. 1999, Mezar Numarası: J-72, Ada:35 [Erişim: 12.12.2025]
7. Karadağ, N. (1989). Halk Evleri Oyun Dağarcığı (1932-1951), Erdem Dergisi, 5(13), 81-122.
8. Kaya, B. (2008). Bir Halk Eğitimi Kurumu Olarak İzmit Halkevi (1923-1951), Sakarya Üniversitesi: Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.

9. Narin, R. (2024). Cumhuriyet Döneminin Yıkıcı Depremlerinden 1967 Depremi ve Adapazarı’na Etkileri, Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 9, 2185-2225.
10. Olgun, K. (2010). İzmit (Kocaeli) Halkevi Temsil Şubesinin Çalışmaları (1923-1951), Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 26(78), 505-534.
11. Öztürk, K. (2000). Türk Parlamento Tarihi: TBMM – X. Dönem (1954-1957), c.2, Ankara: TBMM Vakfı Yayınları, 579-580.
12. Saltık, E. (2021). Genç Düşünceler Gazetesi, Kayıp Sayıları ve Yazar Profillerine Dair, Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 17(34), 711-739.
13. Summer Olympics (1928). Cycling Track. ‘Team Pursuit (4,000 metres) Men’, olympedia.org: https://www.olympedia.org/results/153401 [Erişim:10.12.2025]
14. Süme, M. vd. (2010). Osmanlı’dan Günümüze Türkiye’de Bisiklet Sporu, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24, 345-360.
15. The Ninth Olympiad Amsterdam (1928) Official Report, Being the Official Report of the Olympic Games of 1928 Celebrated at Amsterdam. Netherlands Olympic Committee, Edited by. G. Van Rossem, Translated by. Sydney W. Fleming, Amsterdam J. H. De Bussy LTD Printers& Publishers, https://digital.la84.org/digital/collection/p17103coll8/id/13499/rec/10 [Erişim:10.12.2025]
16. Tunç, B. (2020). Demokrat Parti Kocaeli Milletvekili Nüzhet Unat’ın Siyasi Hayatı ve Yassıada Mahkemelerindeki Yargılanma Süreci (1954-1961), Karadeniz Araştırmaları, 17(66), 365-384.
17. Ulugün, F. Y. (2021). Kent & Bisiklet, İzmit: Rotary Kulübü Yayınları.
18. Ünal, M. (2025). Milli Bisikletçi, Şair, Oyun Yazarı Yunus Nüzhet Unat, Kocaeli Gazetesi, 21 Ekim.
19. Yunus Nüzhet [Unat] Kitapları
20. Unat, Yunus Nüzhet (1933). Bozgun.
21. Unat, Yunus Nüzhet (1934). Hedef, İstanbul: Hapisane Matbaası.
22. Unat, Yunus Nüzhet (1934). Günahkârın Kitabı, İzmit: Ahmet Fevzi Matbaası.
23. Unat, Yunus Nüzhet (1936). Kırk Gelin Pınarı, İstanbul: Genel Cezaevi Matbaası.
24. Unat, Yunus Nüzhet (1938). Haydi Suna, (Facia), Ankara: Yeni Cezaevi Matbaası.
25. Unat, Yunus Nüzhet (1940). Para Delisi, Ankara: C.H.P. Halkevleri Temsil Yayınları.
26. Unat, Yunus Nüzhet (1940). Ankara.
27. Yunus Nüzhet [Unat] Gazete Yazıları
28. [Unat], Yunus Nüzhet (23 Mart 1928). ‘Gazi’, Genç Düşünceler, 2,6.
29. [Unat], Yunus Nüzhet (14 Ağustos 1930). ‘Köy Harmanında’, Hâkimiyeti Milliye, 4.
30. [Unat], Yunus Nüzhet (11 Eylül 1930). ‘Bir Şark Hikâyesi?’, Hâkimiyeti Milliye, 3.
31. [Unat], Yunus Nüzhet (25 Eylül 1930-15 Aralık 1930). ‘Bir Şark Hikâyesi 1-11’, Hâkimiyeti Milliye.
32. Unat, [Yunus] Nüshet (Şubat 1951). ‘Kocaelide Zirai Durum’, İktisadi Uyanış, 25, 7.
33. Dönemsel Süreli Yayınlar
34. Bizim Şehir (18 Mart 1954). ‘D. P. Milletvekili Yoklama Adayları’, 1,4.
35. Bizim Şehir (25 Mart 1954). ‘Partili Vatandaş’, 1.
36. Bizim Şehir (27 Mart 1954). ‘Ziraat Müdürü Nüzhet Unat’, 1,2.
37. Bizim Şehir (5 Mayıs 1954). ‘Kocaeli’de Seçimlerin Kat’i Neticesi’, 1,3.
38. Bizim Şehir (13 Mayıs 1954). ‘T.B.M.M. İlk Toplantısını Yarın Yapacak, 1.
39. Bizim Şehir (4 Haziran 1953). ‘Ziraat Vekaletince’, 1.
40. Cumhuriyet (12 Ocak 1937). ‘Kırk Gelin Pınarı’, 9.
41. Cumhuriyet (5 Mayıs 1940). ‘Temsil: Ankara’, 5.
42. Cumhuriyet (16 Eylül 1961). ‘Yüksek Adalet Divanı’, 5.
43. Haber (23 Ağustos 1934). ‘Kocaeli Mıntıka Kongresi’, 9.
44. Haber (20 Temmuz 1937). ‘Bisikletcilerimiz’, 6.
45. Kurun (22 Ağustos 1935). ‘Bisikletçilerimiz Dün Romanya’ya Gittiler’, 9.
46. Kurun (8 Kasım 1936). ‘Kırk Gelin Pınarı’, 4.
47. Milliyet (11 Ağustos 1929). ‘100 Kilometroluk Müsabaka’, 1.
48. Milliyet (9 Kasım 1933). ‘İzmit’te Üç Temsil’, 5.
49. Milliyet (11 Ocak 1934). ‘İzmit İttihat Spor Kulübünde’, 6.
50. Milliyet (4 Eylül 1934). ‘Hedef’, 4.
51. Milliyet (27 Mart 1968). ‘Apartman Dairesi Kazananlar’, 6.
52. Serveti Fünun (9 Ağustos 1928). ‘Türk Kafilesi’, 3.
53. Son Posta (20 Haziran 1934). ‘Günahkârın Kitabı’, 10.
54. Son Posta (23 Aralık 1934). ‘Soyadları’, 9.
55. Son Posta (21 Ağustos 1935). ‘Bisikletçilerimiz Romanya'ya, 8.
56. Son Posta (4 Kasım 1936). ‘Kırkpınar Gelini’, 4.
57. Tan (16 Ağustos 1935). ‘Ulusal Savga Yarışı’, 7.
58. Tan (9 Şubat 1940). ‘Eminönü Halkevinden’, 4.
59. Tan (28 Temmuz 1941). ‘Temsiller’, 4.
60. Tasviri Efkâr (30 Temmuz 1941). ‘Tiyatrolar’, 4.
61. Türk Yolu (11 Mart 1935). ‘Y. N. Unat Yeni Bir Piyes Yazdı’, 2.
62. Türk Yolu (4 Mart 1936). ‘Hedef’, 1.
63. Türk Yolu (12 Mayıs 1938). ‘Para Delisi’, 1.
64. Türk Yolu (29 Eylül 1938). ‘Dil Bayramı’, 1.
65. Türk Yolu (26 Eylül 1939). ‘Dil Bayramı’, 2.
66. Türk Yolu (30 Mart 1954). ‘D. P. Meb’us Adayları Belli Oldu’, 1.
67. Türk Yolu (4 Mayıs 1954). ‘D. Parti İktidarı İlk İmtihanını Verdi’, 1.
68. Türk Yolu (30 Haziran 1960). ‘Kocaeli Mebuslarının Hemşerilikten Çıkarılmaları’, 1.
69. Ulus (27 Ekim 1935). ‘Türkiye Bisiklet Birincilikleri’, 3.
70. Ulus (25 Temmuz 1937). ‘Dünya Bisiklet Birincilikleri’, 6.
71. Ulus (1 Ağustos 1937). ‘Bugünkü Bisiklet Yarışları’, 8.
72. Ulus (26 Nisan 1939). ‘C.H.P’nin Piyes Müsabakası’, 1,8.
73. Ulus (25 Eylül 1942). ‘Orhan Suda Anlatıyor’, 2.
74. Vakit (3 Mayıs 1930). ‘Bisiklet Müsabakası’, 6.
75. Vakit (21 Ocak 1939). ‘Konferans ve temsil’, 4.
76. Vakit (10 Haziran 1940). ‘Halkevinde İntihabat’, 2.
77. Vatan (16 Eylül 1940). ‘Memleket Haberleri’, 2.
78. Yarın (5 Ocak 1930). ‘Türk Yolu’, 1.
79. Yeni Sabah (13 Mayıs 1940). ‘Beşiktaş Halkevinde Temsil’, 2.
80. TBMM Arşivi
81. ‘Nüzhet Unat’. Zat ve Sicil Dosyası, TBMM Defter No: 805.
82. Nüzhet Unat Bey için hazırlanmış olan Seçim Mazbatası, 4 Mayıs 1954.
83. Nüzhet Unat Bey için hazırlanmış olan Seçim Mazbatası, 27 Ekim 1957.
84. TBMM Zabıt Ceride ve Encümen Mazbataları
85. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre: X, Cilt: I, İctima: F, 14 Mayıs 1954, 4.
86. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre: X, Cilt: I, İctima: F, 24 Mayıs 1954, 45.
87. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre: X, Cilt: 2, İctima: 1, 10 Kasım 1954, 38.
88. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre: X, Cilt: 5, İctima: 1, 11 Şubat 1955,
89. Ziraat Encümeni Mazbatası, Esas: 1/96, Karar:7, 4 Şubat 1955, 175.
90. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre: X, Cilt: 11, İctima: 2, 28 Mayıs 1956, 484.
91. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre: X, Cilt: 15, İctima: 3, 24 Aralık 1956, 249.
92. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre: XI, Cilt: I, İctima: 1, 22 Kasım 1957, 38.
93. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi [BCA]
94. BCA, Fon: 10.9.0.0, Kutu: 1.4.1/78.
95. BCA, Fon: 10.9.0.0, Kutu: 5.15.1/301.
96. BCA, Fon: 10.9.0.0, Kutu: 105.330.1/57.
97. BCA, Fon: 10.9.0.0, Kutu: 271.829.1/1,2,3,9.
98. BCA, Fon: 10.9.0.0, Kutu: 50.148.2/1,3,4,12.
99. BCA, Fon: 490.1.0.0, Kutu: 905.535.1/5,8-9.
100. BCA, Fon: 490.1.0.0, Kutu: 988.827.1/225,237,238.
101. BCA, Fon: 490.1.0.0, Kutu: 1005.878.1/189.
102. Tanıklık, Sözlü Tarih Mülakatları & Aile Albümleri
103. Yıldız Unat (2026). Kişisel Görüşme & Aile Albümü, Ocak.
104. Dilek Kavrayış (2026). Kişisel Görüşme & Aile Albümü, Ocak.
105. Öznur Unat Şakrak (2026). Kişisel Görüşme & Aile Albümü, Ocak.
106. Müzeyyen Ünal (2026). Kişisel Görüşme, Ocak.
107. F. Yavuz Ulugün (2026). Kişisel Görüşme, Ocak.
108. Resul Narin (2026). Kişisel Görüşme, Ocak.
109. EK 1: Yunus Nüzhet Unat Albümü *