Institutionalization in the Ottoman Education System and the Establishment of the Ministry of Education

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 395 - 420, 31.07.2025

Bünyamin Akgün , Ahmet Altıntaş

https://doi.org/10.30692/sisad.1688510

Öz

The Turkish education system was shaped by legal regulations and developed according to periodic needs. The madrasahs established by Orhan Gazi in 1331 in the Ottoman Empire laid the foundations of an education model based on Islamic law. The Fatih Code was the first comprehensive legal text regulating this system. Madrasah education developed with the regulations during the reign of Suleiman the Magnificent and contributed to the administrative and social structure of the Ottoman Empire. During this period, madrasahs became the center of progress in many fields, including science, and experienced their golden age. Starting from the 16th century, the Ottoman education system began to decline, and in the 17th century, under the influence of the West, the need for change was recognized. The reforms initiated during the reigns of Abdülhamit I, Selim III, and Mahmud II became more systematic during the Tanzimat Period. In order to centralize education policies, the Ministry of Education was established in 1857, and modern educational institutions (Rüştiye, İdadi, Darülmuallimin) were encouraged. The 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi determined the legal framework of education; primary education was made compulsory and schools such as Darülmuallimat were opened for the education of girls. Modern education was popularized by adding science, mathematics, history and foreign language courses to the curriculum. The Tanzimat period reforms initiated the process of modernization of the Ottoman education system despite financial difficulties and the resistance of the traditional structure. This study aims to analyze the development and transformation process of the Ottoman education system from traditional to modern from a critical and historical perspective by examining the legal regulations carried out during and before the Tanzimat period.

Anahtar Kelimeler

education , codification , legal regulation , modernization , The Ministry of Education , The Statute on General Education

OSMANLI EĞİTİM SİSTEMİNDE KURUMSALLAŞMA VE MAARİF NEZARETİ’NİN KURULUŞU

Öz

Türk eğitim sistemi, yasal düzenlemelerle şekillenmiş ve dönemsel ihtiyaçlara göre gelişmiştir. Osmanlı'da 1331 yılında Orhan Gazi tarafından kurulan medreseler, İslam hukuku temelli bir eğitim modelinin temelini atmıştır. Fatih Kanunnamesi, bu sistemi düzenleyen ilk kapsamlı hukuk metni olmuştur. Kanuni Sultan Süleyman dönemindeki düzenlemelerle medrese eğitimi gelişmiş, Osmanlı'nın idari ve sosyal yapısına katkı sağlamıştır. Bu dönemde medreseler, fen bilimleri dahil birçok alanda ilerlemenin merkezi olmuş ve altın çağını yaşamıştır. XVI. yüzyıldan itibaren Osmanlı eğitim sistemi gerilemeye başlamış, XVII. yüzyılda ise Batı’nın etkisiyle değişim ihtiyacı fark edilmiştir. I. Abdülhamit, III. Selim ve II. Mahmut dönemlerinde başlatılan reformlar, Tanzimat Dönemi’nde daha sistemli hale gelmiştir. Eğitim politikalarını merkezileştirmek amacıyla 1857’de Maarif Nezareti kurulmuş, modern eğitim kurumları (Rüştiye, İdadi, Darülmuallimin) teşvik edilmiştir. 1869 tarihli Maarif-i Umumiye Nizamnamesi, eğitimin yasal çerçevesini belirlemiş; ilköğretim zorunlu hale getirilmiş ve kız çocuklarının eğitimi için Darülmuallimat gibi okullar açılmıştır. Müfredata fen bilimleri, matematik, tarih ve yabancı dil dersleri eklenerek modern eğitim yaygınlaştırılmıştır. Tanzimat dönemi reformları, mali zorluklar ve geleneksel yapının direncine rağmen Osmanlı eğitim sisteminin modernleşmesi sürecini başlatmıştır. Bu çalışma, Tanzimat dönemi ve öncesinde gerçekleştirilen yasal düzenlemeleri ele alarak, Osmanlı eğitim sisteminin gelenekselden moderne doğru gelişim ve dönüşüm sürecini eleştirel ve tarihsel bir perspektiften analiz etmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

maarif , kanunlaştırma , yasal düzenleme , modernleşme , Maarif-i Umumiye Nezareti , Maarif-i Umumiye Nizamnamesi

Kaynakça

• AHMED CEVDET PAŞA. (2018), Tarih-i Cevdet, Cilt I, [(Mehmet İpşirli Haz.)], Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• AKŞİN, S. (1988), Siyasal Tarih 1789-1908, Sina Akşin (Der.) içinde, Türkiye Tarihi 3 Osmanlı Devleti “1600-1908”, (s.73-191). İstanbul: Cem Yayınevi.
• AKYILDIZ, A. (2009), Osmanlı Bürokrasisi ve Modernleşme, İstanbul: İletişim Yayınları.
• AKYILDIZ, A. (2003), Maârif-i Umumiye Nezareti, (Bşk. İlyas Üzüm) içinde, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 27, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayın Matbaacılık ve Ticaret İşletmesi, s. 273-274.
• AKYÜZ, Y. (2018), Türk Eğitim Tarihi M.Ö. 1000 - M.S. 2018, Ankara: Pegem Akademi.
• AKSAN V. H. (2007), Ottoman Wars, 1700-1870 An Empire Besieged, Pearson Education.
• ANTEL, S. C. (1940), Tanzimat Maarifi, Tanzimat I, s. 444-462, İstanbul: Maarif Matbaası.
• ALTINAY, A. R. (2014), Lâle Devri, İstanbul: İlgi Kültür Sanat Yayıncılık.
• AYAS, N. (1948), Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitimi, Kuruluşlar ve Tarihçeler, Ankara: Millî Eğitim Basımevi.
• BEO.AYN.d, (Bab-ı Ali Evrak Odası Ayniyat Defterleri) 1725, s.4-6.
• BERKES, N. (2003), Türkiye'de Çağdaşlaşma, (Haz. Ahmet Kuyaş), İstanbul : Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
• BLACK, C. E. (1989), Çağdaşlaşmanın İtici Güçleri, (Çev. M. Fatih Gümüş), Ankara: Verso Yayınları.
• BİLSEL, C. (1943), İstanbul Üniversitesi Tarihi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları.