The Firmans and Decrees of Amnesty Issued by the Ilkhanid Rulers in Islamic Lands in al-Dhahabî’s Târîkh al-Islâm

Öz

Documents issued by rulers guaranteeing the safety of urban populations were referred to as emanname. During the periods of Hülegü and Ghazan Khan, the Ilkhanids conducted campaigns in Mardin, Mayyafāriqīn, Iraq, Aleppo, Damascus, and the surrounding cities, seizing some through warfare while acquiring others by pledging security (eman). Chroniclers of the Mamluk period closely observed and recorded the Mongol campaigns, battles, and subsequent developments in Syria and other Islamic regions. Consequently, they also documented decrees (ferman), ordinances (emirname), and emannames issued by Mongol rulers. In his works Târîkh al-Islâm and Wafayât al-Mashâhîr wa al-Aʿlâm, al-Dhahabî recorded the decrees, ordinances, and emannames promulgated by the Ilkhanid rulers Hülegü and Ghazan Khan in Islamic territories. This study refers to some of these decrees, ordinances, and emannames.

Anahtar Kelimeler

• Ilkhanids
• Emanname
• Hülegü
• Ghazan Khan
• al-Dhahabî

ez-ZEHEBÎ’NİN “TÂRÎHU’L-İSLÂM” ADLI ESERİNDE İLHANLI HÜKÜMDARLARININ İSLAM BELDELERİNDE VERMİŞ OLDUĞU FERMAN VE EMANNÂMELER

Öz

Hükümdarın şehir halkının can güvenliğini koruyacağına dair söz vererek ilan ettiği belgelere emanname denilmektedir. İlhanlılar Hülegü ve Gazan Han dönemlerinde Mardin, Meyyafarikin, Irak, Halep, Şam ve çevre şehirlere yapmış oldukları seferlerde bazı şehir ve kaleleri savaşarak bazılarını ise eman sözü vererek ele geçirmişlerdir. Memlûklular dönemi tarihçileri Moğolların, Suriye ve diğer çevre İslam beldelerine yapmış oldukları seferleri, savaşları ve sonrasında yaşananları yakinen takip etmişler ve kayıt altına almışlardır. Dolayısı ile Moğol hükümdarlarından sadır olan ferman, emirname ve emannameleri de kayıt altına almışlardır. ez-Zehebî, Târîhu’l-İslâm ve Vefeyâtü’l-Meşâhîr ve’l-Aʿlâm isimli eserinde, İlhanlı hükümdarlarından Hülegü ve Gazan Han’ın İslam beldelerinde vermiş oldukları ferman, emirname ve emannameleri kayıt altına almıştır. Bu fermen, emanname ve emirnamlerden bazıları bu çalışmada zikredilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İlhanlılar
• Emanname
• Hülegü
• Gazan Han
• ez-Zehebî.

Kaynakça

1. ALTIKULAÇ, T. (2013). Zehebî. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. XLIV, 180- 188. İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları.
2. AYAZ, F. Y. (2020). Memlükler’de Tarih ve Tarihçiler, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
3. AYAZ, F. Y. (2015) Memlükler, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
4. BOZKURT, N. (1995). Eman. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. XI, 75-77. İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları.
5. GÜNALTAY, M. Ş. (1991). İslâm Tarihinin Kaynakları Târih ve Müverrihler, İstanbul: Endülüs Yayınları.
6. HÂFIZ-I EBRÛ. (1395 h.ş). Zübdetü’t-Tevârîh. (Haz. Seyyîd Kemâl Hâc Seyyîd Cevâdî). Tahran: İntişârât-ı Esâtîr.
7. el-KALKAŞENDÎ, E. A. (1914 /1332), Subhu’l-aʿşâ fî sınâʿati’l-inşâʾ. C. IV, VII, VII. Kahire: Darü’l-Kutubi’l-Hedyûviyye /Emiriyye Matbaası.
8. KUBAT, A. (2025). Memlûklu Müelliflerin Eserlerinde Moğollar, (Zehebî, Nüveyrî, Safedî, elÖmerî, Kalkaşendî ve İbn Tağrıberdî'ye Göre), (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Harran Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.

9. MANGHOL-UN NUIÇA TOBÇA’AN. (1986) Moğolların Gizli Tarihi. (Çev. Ahmet Temir). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
10. MUSTAFA, Ş. (1990). Tarihü’l-Arab ve’l- Muverrihûn, Beyrut: Darü’l-İlmu-l Melâyîn. en-NÜVEYRÎ, A. (2004). Nihâyetü’l-ereb fî fünûni’l-edeb, C. XXIX–XXXIII. Beyrut: Dârü’l- Kutubi’l-İlmiyye.
11. el-ÖMERİ, Ş. A. A. (2010). Mesâlikü’l-ebsâr fî memâliki’l-emsâr, C. III, XXVII. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
12. ÖZGÜDENLİ, O. G. (2009). Moğol İran’ında Gelenek ve Değişim Gâzân Han ve Reformları (1295-1304), İstanbul: Kaknüs Yayınları.
13. REŞÎDÜDDİN/AKA. (2013). Câmiu't-Tevarih (İlhanlılar Kısmı), (Çev. İ. Aka, M. Ersan, & A. H. Khelejani, Çev.), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
14. es-SAFEDÎ, H. (1998). Aʿyânü’l-ʿasr ve aʿvânü’n-nasr, C. I–V. Şam: Darü’l-fikr/Matbaatü’lİlmiyye. SAĞLAM, A. (2017). Suriye’de Hâkimiyet Mücadelesi İlhanlılar-Memlûkler (1298-1304), İstanbul: Çamlıca Yayınları.
15. SAĞLAM, A. (2018). Memlûk-İlhanlı Diplomatik İlişkileri. Belleten, 82, (293), ss.83-158.
16. SAĞLAM, A. (2021). en-Nâsır Muhammed Devri Memlûk Türk Devleti, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
17. ŞESEN, R (1998). Müslümanlarda Tarih-Coğrafya Yazıcılığı, İstanbul: İSAR Vakfı Yayınları.
18. UYAR, M. (2007). İlhanlı Devleti’nin Askerî Teşkilatı, (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
19. UYAR, M. (2020). İlhanlı (İran Moğolları) Devleti’nin Askerî Teşkilatı (Ortaçağ Moğol Ordularında Gelenek ve Dönüşüm).Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
20. YİĞİT, İ. (2015). Memlûkler 648-923/1250-1517, İstanbul: Kayıhan Yayınları.
21. ez-ZEHEBÎ, Ş. M. (1419/1999), Târîhu’l-İslâm ve Vefeyâtü’l-Meşâhîr ve’l-Aʿlâm. C. XLVIIILII. Beyrut: Darü'l-Kütübi'l-Arabiyye.