KÜRESEL ENERJİ REKABETİNDE IRAK: JEOPOLİTİK STRATEJİLER VE KALKINMA YOLU PROJESİ

Öz

Küresel dünyada, petrol ve doğalgaz kaynakları üzerindeki spekülasyonlar ve güç mücadeleleri her zamankinden daha yoğun bir şekilde devam etmektedir. Ülkeler, enerji tedariki ve enerji güvenliği konularında genellikle kendi ulusal çıkarlarına odaklanan politikalar izlemeye devam etmektedir. Enerjiye bağımlı büyük güçlerin, "enerji bağımsızlığı" ütopyasından ziyade kaynak çeşitlendirmesine yönelmesi, küresel enerji ilişkilerinin bir gerçeğidir. Bu bağlamda, enerji denklemi çok aktörlü ve karmaşık bir yapıya bürünmektedir. Özellikle dünya pazarına açılan Irak’ın, petrol sattığı ülkelerin sayısındaki artış, bazı alıcı ülkeler için memnuniyetsizlik yaratacaktır. Enerji arz güvenliğinin tehdit altında olması, bu ülkelerin karşı karşıya kaldığı temel sorunlardan biridir. Irak, petrol üretimini artırarak küresel enerji sektöründe ana aktör olma hedefindedir. Bu amaçla, Avrupa’dan Körfez ülkelerine kadar geniş bir coğrafyayı etkileyecek "Kalkınma Yolu Projesi"nin adımlarını atmıştır. İpek Yolu’nun canlandırılması olarak adlandırılan bu kalkınma projesi ile Türkiye’den Kafkaslara, Orta Asya ve Çin’e kadar uzanan Orta Koridor’un önemi giderek artmaktadır. Özellikle artan enerji tüketimi ile birlikte petrol ve doğalgaz talebinin hızla artması, uluslararası güç dengelerinde önemli değişikliklere yol açacaktır. Bu çalışma, küresel enerji ekseninde stratejik bir oyuncu olan Irak’ın enerji potansiyelini ve enerji ile ilgili küresel güçlerin bölgeye yönelik emperyal bakış açıları incelenmektedir

Anahtar Kelimeler

• Enerji
• Petrol
• Kalkınma Yolu Projesi
• Ortadoğu
• Irak.

Iraq in Global Energy Competition: Geopolitics Strategies and Development Path Project

Öz

In the globalized world, speculation and power struggles over oil and natural gas resources are more intense than ever. Countries continue to pursue policies on energy supply and energy security, often focusing on their own national interests. It is a fact of global energy relations that energy-dependent great powers are turning towards resource diversification rather than the utopia of “energy independence”. In this context, the energy equation takes on a multi-actor and complex structure. The increase in the number of countries to which Iraq sells oil, especially as it opens up to the world market, will create dissatisfaction for some buyer countries. The threat to energy supply security is one of the main problems these countries face. Iraq aims to become a main actor in the global energy sector by increasing its oil production. For this purpose, it has taken steps for the “Development Road Project” that will affect a wide geography from Europe to the Gulf countries. With this development project, which is called the revitalization of the Silk Road, the importance of the Central Corridor extending from Turkey to the Caucasus, Central Asia and China is increasing. The rapid increase in the demand for oil and natural gas, especially with rising energy consumption, will lead to significant changes in the international balance of power. This study will examine the energy potential of Iraq, a strategic player on the global energy axis, and the imperial perspectives of energy-related global powers towards the region

Anahtar Kelimeler

• Energy
• Oil
• Development Road Project
• Middle East
• Iraq

Kaynakça

1. AKDEMİR, I.O. (2011). Global Energy Circulation, Turkey's Geographical Location and Petropolitics, Procedia Social and Behavioral Sciences, (19), 71–80.
2. AKDEMİR, İ.O. ve KUŞÇU, V. (2012). Küresel Enerji Eksenleri Ve Türkiye’nin Coğrafi Konumu, Marmara Coğrafya Dergisi, (26), 82-107.
3. AKMAN, E. (2025). Habur Sınır Kapısı: Türkiye’nin Ortadoğu’ya Açılan Jeopolitik ve Ekonomik Kapısı. Gümrük ve Ticaret Dergisi, 12(38), 128-143. https://doi.org/10.70490/gumrukticaretdergisi.1707373
4. AL-KINANI, A., & BERTI, B. (2020). Iraq's regional foreign policy: Balancing in a contested neighborhood. Middle East Policy, 27(3), 35–50. https://doi.org/10.1111/mepo.12500.
5. BP Statistical Review of World Energy, https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html, Erişim Tarihi: 12.03.2023.
6. BUDAY, T. ve JASSIM, S.Z. (1987). The Regional Geology of Iraq, Volume II; Tectonism, Magmatism and Metamorphism. Dar AL-Kutib publishing house, University of Mosul. Iraq. 352 p.
7. CAMPOS, A. ve FERNANDES, C.P. (2017). The geopolitics of energy, chapter in the book geopolitics of energy and energy security, Instituto da Defesa Nacional, Lisboa – Portugal, 23-40.
8. CORDESMAN, A. H. (2020). Iraq and the changing dynamics of regional security. Center for Strategic and International Studies.

9. DAVUTOĞLU, A. (2010). Stratejik Derinlik, Türkiye’nin Uluslararası Konumu, İstanbul, Küre Yayınları.
10. DEMİR, H. (2012). Irak‟ta Petrol Mücadelesi: Çok Uluslu şirketler, Uluslararası Anlaşmalar Ve Anayasal Tartışmaların Işığında Bir Analiz. Ankara, ORSAM. https://orsam.org.tr/yayinlar/irakta-petrol-mucadelesi-cok-uluslu-sirketler-uluslararasi-anlasmalarve-anayasal-tartismalarin-isiginda-bir-analiz/. Erişim Tarihi: 23.02.2026.
11. EDIGER, V.Ş. (2007). Osmanlı‟da Neft ve Petrol, 3. Baskı, Ankara, ODTÜ Yayıncılık,
12. EIA Iraq Country Analysis Brief (2025). https://www.iea.org/countries/iraq Erişim Tarihi: 31.01.2026.
13. EIA, U.S. Energy Information Administration, Short-Term Energy Outlook August 2022. https://www.eia.gov/international/analysis/country/IRQ Erişim Tarihi: 21.03.2023.
14. EIA, (2014).Türkiye. https://www.eia.gov/international/analysis/country/IRQ . Erişim Tarihi: 17.08.2023.
15. EMEKLİER, B. ve ERGÜL, N. (2010). Petrolün Uluslararası İlişkilerdeki Yeri: Jeopolitik Teoriler ve Petropolitik . Bilge Strateji, 2 (3) , 59-85 .
16. Energy Institute Statistical Review of World Energy 2024. https://www.energyinst.org/statistical-review Erişim Tarihi: 31.01.2026
17. FACKRELL, B. E. (2013). Turkey and regional energy security on the road to 2023, Turkish Policy Quarterly, 12 (2), 83-89.
18. GAZEL, F. (2008). Ortadoğu İşgal Ve Yeni Enerji Jeopolitiği. Eskiyeni 9 (Haziran 2008), 21-27.
19. GUNTER, M. M. (2013). The Kurds: A modern history. Markus Wiener Publishers.
20. GÜNEY, M. (2023). Kalkınma Yolu Hızlanıyor. https://www.yenisafak.com/ekonomi/kalkinma-yolu-hizlaniyor-4569201 Erişim Tarihi: 11.10.2024.
21. HARUNOĞULLARI, M. (2024). Boru Hatları Güzergâhı Yönünden Suriye’nin Enerji Jeopolitiği. Ortadoğu ve Göç, 14(2).ss.52-107.
22. IEA (World Energy Outlook) 2024. https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2024 Erişim Tarihi: 30.01.2026. I EA (World Energy Outlook) 2023. https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2023 Erişim Tarihi: 22.02. 2026.
23. IEA (Iraq Energy Outlook) 2012. World Enerjy Outlook Special Report, 09. October 2012, https://www.iea.org/reports/iraq-energy-outlook-2012. E.T:11.02.2023.
24. International Energy Agency. (2021). World Energy Outlook 2021. https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2021 Erişim Tarihi: 06.10. 2024.
25. ÖZEKMEKÇİ, M.İ. (2012). “Türkiye’nin Doğu Sınırında Yeni Bir Güç: Çin”, Aralık 2005, (Erişim): www.dispolitikaforumu.com/cin.pdf. 12 Mart 2012, s.2.
26. KAMADAN, Y. (2024). Türkiye-Iraq Development Road Project forges new trade path. Aralık 04, 2024 tarihinde TRT World: https://www.trtworld.com/ turkiye/turkiye-iraq-development-road-project-forges-new-trade-path-17929034 adresinden alındı.
27. KAYABAŞI, D. , ŞEN, A. ve YILMAZ, S. (2012). Petrolün Bölgesel Krizlere Etkisi: Orta Doğu Örneği, ORSAM, (www.orsam.org.tr/tr/yazilar_Yazdir.aspx?ID=550) E:T: 31.08.2023.
28. MANSOUR, R. (2021). Iraq’s role in regional diplomacy: A fragile mediator. Chatham House Middle East and North Africa Programme, October 2021. https://www.chathamhouse.org/2021/10/iraqs-role-regional-diplomacy.
29. ORAL, M. (2017). Enerji Coğrafyası Perspektifinde Türkiye’nin Enerji Politikaları (Basılmamış Doktora Tezi). Karabük Üniversitesi.
30. ORSAM, (2021). “Irak Kürt bölgesel yönetimi’nde artan Çin etkisi“ https://www.orsam.org.tr/tr/irak-kurt-bolgesel-yonetiminde-artan-cin-etkisi/ Erişim Tarihi: 30.08.2023.
31. REPUBLIC OF IRAQ. (2024). “The “Development Road” Project Monthly Progress Presentation”. Republic of Iraq Prime Minister Office.
32. SALİHİ, E. (2022). 2003 Sonrası Irak Dış Politika Karar Yapımına Etki Eden Faktörler. Social Sciences Research Journal, 11 (3), 276-291.
33. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı. (2024, Nisan 22). Kalkınma Yolu’nda Tarihi Adım. Erişim adresi: https://www.uab.gov.tr/haberler/kalkinma-yolu-nda-tarihi-adim.
34. TABAK, Ç. (2024). Kalkınma Yolu Projesi’nin Gerçekleştirilmesinin Lojistik Açıdan Değerlendirilmesi. Ulaştırma ve Altyapı, Yıl: 1, Sayı: 1, s. (166-189)
35. TOPSAKAL, İ. ve ALPEREN, K.Z. (2024). Kalkınma Yolu Projesi: Küresel, Bölgesel ve Türkiye Açısından Tahliller, Kriter Dergi, sayı 91.
36. U.S. Energy Information Administration (2024). “Crude Oil Imports From Persian Gulf”, http://www.eia.gov/petroleum/imports/companylevel/summary.cfm. Erişim Tarihi: 09.10.2024.
37. World Bank – Middle East and North Africa Economic Update (April 2025) https://www.worldbank.org/en/region/mena/publication/middle-east-and-north-africa-economicupdatearchiveapril2025#:~:text=The%20Middle%20East%20and%20North,conflicts%20and%20extreme%20weather%20shocks. Erişim Tarihi: 30.01.2026
38. WTO (2024). Trade profiles. Aralık 04, 2024 tarihinde World Trade Organization. https://www.wto.org/english/res_e/statis_e/world_trade_statistics_e.htm Erişim adresi: 31.01.2026
39. ZBIGNIEW, B. (2005). Büyük Satranç Tahtası: Amerika’nın Küresel Üstünlüğü ve Bunun Stratejik Gereklilikleri, İstanbul: İnkılâp Yayınevi.