The Karamanid and Ottoman Period Tiles Belonging to The Mevlana Tomb Identified in Foreign Museums

Öz

Significant examples of Turkish tile art are currently preserved in museum collections across the world. This study focuses on the Karamanid and Ottoman period tiles of the Mevlana Tomb in Konya that are today identified in foreign museums and seeks to elucidate the processes through which these works entered museum collections. The tomb was constructed in 1274 during the reign of the Seljuk ruler III. Gıyaseddin Keyhüsrev and underwent several restorations in subsequent centuries. Among these, the intervention carried out in 1396 under the Karamanid ruler Alaeddin Ali Bey and the comprehensive restoration conducted in 1698 during the reign of Ottoman Sultan II. Mustafa are of particular significance. The dome tiles renewed during the Karamanid period were produced using the coloured-glaze technique and reflect the compositional and ornamental characteristics of their time. During the Ottoman restoration of 1698, the tiles were reproduced in İznik in accordance with the original decorative scheme, demonstrating a deliberate effort to preserve the established visual program. The study analyzes a total of ten tiles: three housed in the Victoria and Albert Museum (London), one in the Metropolitan Museum of Art (New York), three in the Los Angeles County Museum of Art, one in the Musée du Louvre (Paris), and two in the Museum für Islamische Kunst, Staatliche Museen zu Berlin. The tiles are examined with regard to material, dimensions, technique, composition, motifs, and color palette. In addition, their acquisition histories are assessed on the basis of museum records and provenance documentation. The findings reveal a conscious aesthetic continuity between periods and indicate that these architectural tiles entered the international art market in the late nineteenth and early twentieth centuries. By addressing both stylistic continuity and the mechanisms of dispersal into global collections, the study emphasizes the importance of evaluating architectural decorative elements within their original historical and cultural contexts. Furthermore, it contributes to broader discussions concerning cultural heritage preservation and the transnational circulation of architectural fragments.

Anahtar Kelimeler

• Mevlana Tomb
• Turkish Tile Art
• Karamanid Principality
• Ottoman Period
• Cultural Heritage
• Provenance Research

MEVLANA TÜRBESİ’NİN YURT DIŞI MÜZELERİNDE TESPİT EDİLEBİLEN KARAMANOĞULLARI BEYLİĞİ VE OSMANLI DÖNEMİ ÇİNİLERİ

Öz

Türk Çini Sanatı’nın birçok örneği günümüzde dünyanın çeşitli müzelerinde bulunmaktadır. Bu makale, Konya Mevlana Türbesi’ne ait Karamanoğulları ve Osmanlı Dönemi çinilerinin, yurt dışındaki müzelerde tespit edilebilen örneklerini tanıtmayı ve müzelere katılım yollarını vurgulamayı amaçlamaktadır. Türbe, 1274 tarihinde Selçuklu Hükümdarı III. Gıyaseddin Keyhüsrev (1264-1283) zamanında yaptırılmıştır. Yapı, inşa edildiği tarihten itibaren pek çok kez onarım görmüştür. Bu onarımlardan biri, 1396 yılında Karamanoğlu Alaeddin Ali Bey tarafından gerçekleştirilmiştir. Bir başka onarım ise Osmanlı Dönemi’nde, Sultan II. Mustafa'nın zamanında 1698 yılında yapılmıştır. Karamanoğulları döneminde türbenin çiniyle kaplanan kubbesi yenilenmiştir. Türbenin Karamanoğulları Dönemi’nde üretilen renkli sır tekniğindeki çinileri, döneminin üslup özelliklerini yansıtmaktadır. Osmanlı Dönemi çinileri ise 1698 tarihli tamirat sırasında, orijinal tasarıma sadık kalınarak İznik’te yeniden üretilmiştir. Çalışmada Londra’daki Victoria ve Albert Müzesi’nde 3, New York’taki Metropolitan Sanat Müzesi’nde 1, Los Angeles County Sanat Müzesi’nde 3, Paris’teki Louvre Müzesi’nde 1 ve Berlin İslam Sanatları Müzesi’nde 2 olmak üzere toplam 10 parça çini incelenmiştir. Araştırmaya konu olan çiniler, malzeme, ölçü, desen, motif ve renk açısından değerlendirilmiştir. Ayrıca bu çinilerin, müzelere katılım yolları hakkında bilgiler sunulmuştur. Mevlana Türbesi’nin yurt dışındaki örneklerinin varlığına dikkat çekilmesi, kültürel mirasın korunması ve tarihi eserlerin ait oldukları coğrafyada muhafaza edilmesinin vurgulanması açısından çok önemlidir.

Anahtar Kelimeler

• Mevlana Türbesi
• Türk Çini Sanatı
• Karamanoğulları Beyliği
• Osmanlı Dönemi
• Kültürel Miras
• Köken Araştırması

Kaynakça

1. ASLANAPA, O. (1989). Türk Sanatı. İstanbul: Remzi Kitapevi.
2. AGA KHAN MUSEUM. (2025). Visit Rumi Exibition in 3D. https://my.matterport.com/show/?m=PsXoHJvA3WZ. (Erişim Tarihi: 22.07.2025)
3. BAKIRCI, N. (2007). Konya Mevlâna Dergahı. İSTEM (10) (01 Aralık 2007), 191-202.
4. BAKIRCI, N. (2020). Kubbe-i Hadrâ’nın Karamanoğlu Döneminden Günümüze Değişen Çinileri. İSTEM (36), 541-555.
5. DÜLGERLER, O.N. (2006). Karamanoğulları Dönemi Mimarisi. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu.
6. EFLÂKÎ, A. (1973). Ariflerin Menkıbeleri, cilt I (çev. Tahsin Yazıcı). İstanbul.
7. GÜLEÇ, H. (2023). Victoria & Albert Müzesi Deposunda Bulunan Çiniler ve Diyarbakır Yapılarındaki Çiniler Arasında Bir Karşılaştırma. Akdeniz Sanat, 17(32), 223-254. https://doi.org/10.48069/akdenizsanat.1279488
8. HAKKI, İ. (1952). Mevlana Türbesinin Çini Kaplamaları ve Anadolu Selçuk Çiniciliğinin San’at ve işçilik Özellikleri. BELLETEN, 16(64), 577-584. https://doi.org/10.37879/ttkbelleten.1287928

9. JENKİNS-MADİNA, M. (1983). Islamic Pottery: A Brief History. Metropolitan Museum of Art Bulletin, New Series, vol. (40), no. 4 (Spring). https://www.metmuseum.org/art/metpublications/Islamic_Pottery_A_Brief_History_The_ Metropolitan_Museum_of_Art_Bulletin_v_40_no_4_Spring_1983. adresinden erişildi.
10. KARAMAĞARALI, H. (1966). Mevlânâ’nın Türbesi. Türk Etnografya Dergisi, VII-VIII (1964-1965), 38-42.
11. KARPUZ, H. (2009). Türk Kültür Varlıkları Envanteri Konya I-II-III. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
12. KONYALI, İ. H. (1964). Abideleri ve Kitabeleri ile Konya Tarihi. Konya: Yeni Kitap Basımevi.
13. KUBAN, D. (2002). Selçuklu Çağında Anadolu Sanatı. İstanbul: Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları.
14. KÜÇÜKDAĞ Y. (1996). 1251 H. / 1835 M. Tarihli Mevlânâ Türbesi ve Çelebi Efendi Konağı Tamir ve İnşası Defterileri. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, cilt: (II), sayı: 2, 181-206.
15. LOS ANGELES COUNTY MUSEUM OF ART. (2025a). Tile. https://collections.lacma.org/node/206299. (Erişim Tarihi: 14.08.2025)
16. LOS ANGELES COUNTY MUSEUM OF ART. (2025b). Tile. https://collections.lacma.org/node/204842. (Erişim Tarihi: 14.08.2025)
17. LOS ANGELES COUNTY MUSEUM OF ART. (2025c). Tile. https://collections.lacma.org/node/240109. (Erişim Tarihi: 14.08.2025)
18. MUSÉE DU LOUVRE. (2025). Fragment de carreau. https://collections.louvre.fr/ark:/53355/cl010333329. (Erişim Tarihi: 22.07.2025)
19. MUSEUM FÜR ISLAMİSCHE KUNST. (2025). Inschriftenfries (Baukeramik). https://recherche.smb.museum/detail/1520949/inschriftenfries-baukeramik?language=de&question=I.+1310&limit=15&sort=relevance&controls=none&objIdx=3. (Erişim Tarihi: 10.07.2025)
20. OĞUZOĞLU, Y. ve Mülayim, S. (1984). Konya Mevlana Tûrbesi’nin Restorasyonu ile İlgili H. 1109 (1698) Tarihlı Üç Belge. Sanat Tarihi Dergisi, 3(3), 115-122.
21. ÖNDER, M. (1950). Tarihi-Turistik Konya Rehberi. Konya: Yeni Kitap Yayınları.
22. ÖNEY, G. (1976). Türk Çini Sanatı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
23. ÖNGE, Y. (1986). Mevlâna Türbesinin Çini Tezyinatı. I. Milli Mevlana Kongresi-Tebliğler, (3-5 Mayıs 1985), Konya.
24. ÖNKAL, H. (1996). Anadolu Selçuklu Türbeleri. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını.
25. ÖNKAL, H. (2015). Anadolu Selçuklu Türbeleri. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını.
26. ÖZÖNDER, H. (1979). Konya Mevlâna Dergahı. Ankara.
27. ÖZÖNDER, H. (1987). Mevlana Türbe ve Külliyesinin Tamir ve İlaveler Kronolojisi. Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi (2), 13-75.
28. ÖZTÜRK, Ç. ve Baysal, A.F. (2022). Yeni Bilgiler Işığında Kubbe-i Hadrâ Çinileri. Art-Sanat, (18), 319– 340.
29. PAL, P. ed. (1973). Islamic Art: The Nasli M. Heeramaneck Collection. Los Angeles: Museum Associates.
30. SALMANİ, M. ve Tanrıkorur, Ş. B. (2024). Konya Mevlânâ Dergâhı Semâhânesi ve Kubbe Kasnağındaki Kuşak Yazıları. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (110), 303-328. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1458383.
31. SÖNMEZ, Z. (1995). Başlangıcından 16. Yüzyıla Kadar Anadolu Türk İslam Mimarisinde Sanatçılar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
32. ŞİKARİ, (1956). Karamanoğulları Tarihi, [(M. M. Koman Çev.)]. Konya.
33. THE METROPOLITAN MUSEUM OF ART. (2025). Tile. https://www.metmuseum.org/art/collection/search/445345. (ErişimTarihi: 14.08.2025)
34. TUNCER, O. C. (1992). Anadolu Kümbetleri, Beylikler ve Osmanlı Dönemi 3. Ankara: Adalet Matbaacılık.
35. UZLUK, Ş. (1943). Türk Mimarisinde Mevlana Türbesi ve Onun Mimari Değeri. Konya Halkevi Kültür Dergisi Mevlana Özel Sayısı, 144-147.
36. UZLUK, Ş. (1946). Mevlana’nın Türbesi. Konya: Konya Halkevi Yayınları.
37. VICTORIA AND ALBERT MUSEUM. (2025a). Tile Panel. https://collections.vam.ac.uk/item/O186235/tile-panel/ . (Erişim Tarihi: 22.05.2025)
38. VICTORIA AND ALBERT MUSEUM. (2025b). Tile. https://collections.vam.ac.uk/item/O199695/tile/. (Erişim Tarihi: 22.06.2025)
39. VICTORIA AND ALBERT MUSEUM. (2025c). Tile. https://collections.vam.ac.uk/item/O279438/tile-unknown/ . (Erişim Tarihi: 22.06.2025)
40. YAĞMURDUR, M. C. (2023). Türk Kültüründe Türbe Mimarisi ve Mevlana Muhammed Celaleddin Belhi’nin Puşide ve Sandukası Hakkında Bir Değerlendirme. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, 7 (2), 63-78.
41. YETKİN, Ş. (1972). Anadolu’da Türk Çini Sanatının Gelişmesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
42. YURTOĞLU, G. (2024). Konya Mevlânâ Külliyesi’nin Celâlîye Evkâfı ve Tarihî Gelişim Süreci. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 595-61.