İSTANBUL / SİLİVRİ / FENER KÖYÜ GELENEKSEL MİMARİ VE YERLEŞME DOKUSUNUN KORUNMASI

Öz

Fenerköy; Antik Çağda “Selymbria / Selybria”adıyla anılan İstanbul/Silivri’de Anastasios sur duvarının iç kısmında kurulmuş, zengin bir tarihi geçmiş barındıran somut ve somut olmayan kültürel miras değerlerine sahip bir Rum köyü olup, tarihsel süreçte mübadele ve göç akınları nedeniyle sosyal yapısı değişiklik göstermiştir. Adını Fatih Sultan Mehmet zamanında inşa edilen bir fener kulesinden almaktadır. Osmanlı dönemine ait önemli tarihsel izler barındıran Fenerköy, özgün yerleşim dokusuyla günümüze ulaşan nadir köylerden biridir. Yerleşimin içinde bulunduğu Silivri, İstanbul’un çeper ilçelerinden biri olarak Anadolu’dan Avrupa’ya uzanan ulaşım aksı üzerinde stratejik bir konuma ve verimli tarım arazilerine sahiptir. Bu özellikleri nedeniyle yerleşim, tarihsel süreç boyunca önemini korumuştur. Günümüzde ise hızlı fiziksel değişim, yapılaşma baskısı ve kontrolsüz büyüme süreçleri nedeniyle özgün tarihi dokusunun zarar görme riskiyle karşı karşıyadır. Bu araştırma, yerleşmedeki korunması gerekli özgün mimari dokunun belgelenmesi ve uygun koruma yaklaşımının geliştirilmesi amacıyla yapılmıştır. Bu kapsamda (60) konut yapısı değerlendirilmiştir. Yapılarda yerel mimari elemanların ve yerel malzemenin var olduğu, geleneksel yapım tekniklerinin kullanıldığı ve yapıların özgün yerleşme dokusuna uyum sağladığı görülmüştür. Osmanlı dönemi Türk mimarisine ait bilgi aktarımı sağlayan örneklerin varlığı ve ayrıca yerleşmede bulunan Geç Roma-Erken Bizans yapı kalıntılarının günümüze ulaşmış olması yerleşmenin korunmasını önemli kılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Silivri
• Fenerköy
• Koruma
• Kırsal Mimari

ISTANBUL / SILIVRI / FENER VILLAGE CONSERVATION OF TRADITIONAL ARCHITECTURE AND SETTLEMENT PATTERN

Öz

Fenerköy, located in Silivri, Istanbul, known as "Selymbria / Selybria" in ancient times, is a Greek village with a rich historical past and tangible and intangible cultural heritage values, established within the Anastasios city walls. Its social structure has changed due to population exchanges and migrations throughout history. It takes its name from a lighthouse tower built during the reign of Sultan Mehmed the Conqueror. Containing significant historical traces from the Ottoman period, Fenerköy is one of the rare villages that has survived to the present day with its original settlement pattern. Silivri, where the settlement is located, is one of the peripheral districts of Istanbul, strategically situated on the transportation axis extending from Anatolia to Europe, and possesses fertile agricultural lands. Due to these characteristics, the settlement has maintained its importance throughout history. Today, however, it faces the risk of damage to its original historical fabric due to rapid physical change, pressure from construction, and uncontrolled growth processes. This research was conducted to document the original architectural fabric of the settlement that needs to be preserved and to develop an appropriate conservation approach. In this context, (60) residential structures were evaluated. The buildings exhibit local architectural elements and materials, utilize traditional construction techniques, and harmonize with the original settlement fabric. The presence of examples that provide information about Ottoman-era Turkish architecture, as well as the survival of Late Roman-Early Byzantine building remains in the settlement, makes the preservation of the settlement important.

Anahtar Kelimeler

• Silivri
• Fenervillage
• conservation
• rural architecture

Kaynakça

1. AĞAÇCI, N. A. (2024). Silivri-Fenerköy Örneğinde Yerel Mimari Dokunun Belgelenmesi ve Korunması Konusunda Bir Yöntem Araştırması. (Basılmamış Doktora Tezi). İstanbul Arel Üniversitesi.
2. AHUNBAY, Z. (1996). Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyon. İstanbul: YEM Yayınları.
3. AKKAYA, T. (1984). Trakya’da Marmara Denizi Kıyısında İstanbul’a Bağlı Bir Liman Kasabası Selymbria (Silivri) Tarih İçindeki Gelişimi ve Eski Eserleri. (Basılmamış Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi.
4. BEKTAŞ, C. (1996). Türk Evi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
5. BOZİK, B. (2020). Silivri ve Köylerindeki Kiliseler Üzerine Bir Araştırma: Değirmenköy Koruma Projesi. (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi.
6. ELDEM, S. H. (1984). Türk Evi: Osmanlı Dönemi (Cilt 1). İstanbul: Türkiye Anıt Çevre Turizm Değerlerini Koruma Vakfı.
7. EYİCE, S. (1993). Anastasios Suru. İ. Tekeli (Ed.), içinde, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, 1. Cilt. İstanbul : Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı Ortak Yayını. s. 265-266.
8. FENERKÖY MUHTARLIĞI. (2020). Fenerköy Tarihsel Fotoğraf Albümü [Yayınlanmamış Grafik ve Fotoğraf Arşivi]. Silivri.

9. HARİTA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. (2023). 1/250.000 Ölçekli Topoğrafik Harita, NK 35-8b Paftası. Ankara : T.C. Milli Savunma Bakanlığı Harita Genel Müdürlüğü.
10. KOZANOĞLU, C (1994). Her yönüyle Silivri. Silivri Belediyesi Kültür Evi Yayını.
11. KUBAN, D. (1995). Türk Hayatlı Evi. İstanbul: T.C. Kültür Bakanlığı / Ziraat Bankası Yayınları.
12. RIEGL, A. (2022). Modern Anıt Kültü. (E. Ceylan, Çev.). İstanbul: Arketon Yayınları.
13. SİLİVRİ BELEDİYESİ. (2013). Bir Şehir Monografisi-1, Görkemli Bir Geçmiş Umut Yüklü Bir Gelecek: Silivri. İstanbul: Mercek Yayınları.
14. SİLİVRİ BELEDİYESİ. (2023). Fener Mahallesi 1/1000 Ölçekli Uygulama İmar Planı Raporu. İstanbul: Silivri Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğü.
15. SİLİVRİ BELEDİYESİ ARŞİVİ. (2022). Fenerköy Yerleşimi Tarihsel Konut Yapıları Klasörü [Yayınlanmamış Belge ve Fotoğraf Arşivi]. İstanbul: Silivri Belediyesi.
16. T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI İSTANBUL 1 NUMARALI KÜLTÜR VARLIKLARINI KORUMA BÖLGE KURULU MÜDÜRLÜĞÜ. (2017). Fenerköy Taşınmaz Kültür Varlıkları Envanteri ve 02.07.2017 Tarihli, 2234 Sayılı Kurul Kararı Raporu. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü resmi web sitesi: https://korumakurullari.ktb.gov.tr/ adresinden erişilmiştir.
17. ÜÇOŞ, Z. (2017). Silivri Şehrinin Yerleşme Tarihi ve Mesken Özellikleri. Marmara Coğrafya Dergisi, Sayı: 35, s.110-121.