AHMET MİDHAT EFENDİ’NİN KURMACA ESERLERİNDE KADIN TEMSİLLERİ

Tuğba Özkan

doi:10.30692/sisad.582070

AHMET MİDHAT EFENDİ’NİN KURMACA ESERLERİNDE KADIN TEMSİLLERİ

Öz

Edebiyat araştırmaları sahasında yapılan kadın çalışmaları çeşitli disiplinlerle ilişki kurularak, farklı kuram ve yöntemlerle etkileşim halinde gelişme göstermektedir. Feminist kuram ve onun metodolojisi doğrultusunda gelişen feminist edebiyat eleştirisi alanında yapılan çalışmalar da edebi eserleri tetkik ederken farklı yöntem ve yaklaşımlar kullanır. Bu eleştirel yaklaşımın ilk örneklerinde, erkek yazarların eserlerinde yaratılan kadın imgelerine odaklanılmaktadır. Tanzimat döneminin çok yönlü aydınlarından olan Ahmet Midhat Efendi’nin roman ve hikâyelerine odaklanan bu çalışmada, yazarın eserlerinde çizilen kadın karakterler dönemin meseleleri içinde çeşitli cepheleriyle ele alınmıştır. Kadın karakterlerin din, millet ve sosyoekonomik konumlarına göre nasıl temsil edildikleri, aile ve toplumdaki rollerine göre nasıl kurgulandıkları ortaya koyulmuştur. Eserlerde idealize edilerek okurlara sunulan kadın tiplerine karşılık toplum tarafından kendilerine biçilen cinsiyet rollerine aykırı davranışlar içinde bulunan kadın tiplerine dair örnekler de tespit edilerek bu dikotomi çizgisinde kadın karakterler değerlendirilmiştir. Yazarın ilk kurmaca eserini yazdığı 1870’ten son romanının yayınlandığı 1910 yılına kadar yazdığı kurmaca eserler hakkında yapılan değerlendirme sonucunda elde edilen bulgular genel hatlarıyla sunulmuştur. Bu vesileyle İkinci Meşrutiyet’ten sonra daha aktif hale gelen Osmanlı kadın hareketi öncesindeki dönemde yazarın kadınlar hakkındaki meselelere karşı takındığı tavır, yazarın kurmaca dışı eserlerinden de destek alınarak tespit edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tanzimat Edebiyatı,roman,feminist edebiyat eleştirisi,kadın imgesi,kadın temsiliyeti,cinsiyet rolleri

Kaynakça

AHMET MİDHAT EFENDİ (2001). Letaif-i Rivayat, (hzl. Fazıl Gökçek-Sabahattin Çağın) Çağrı Yayınları, İstanbul.AHMET MİDHAT EFENDİ (2003). Eski Mektuplar, Altın Âşıkları, Mesâil-i Muğlaka, Jön Türk, (hzl. Kâzım Yetiş, M. Fatih Andı, Ali Şükrü Çoruk) Türk Dil Kurumu Yayınlar, Ankara. AHMET MİDHAT EFENDİ (2013). Ana Babanın Evlat Üzerindeki Hukuk ve Vezaifi, (hzl. Gizem Akyol) Dergâh Yayınları, İstanbul. DONOVA, J. (2015). Feminist Teori, Entelektüel Gelenekler, (10. Baskı), İletişim Yayınları, İstanbul.ENGİNÜN, İ. (2006). Yeni Türk Edebiyatı Tanzimat’tan Cumhuriyet’e. Dergâh Yayınları, İstanbul.GUBAR, S. ve GILBERT, S. M. (2016). Tavan Arasındaki Deli Kadın- Kadın Yazar ve 19 YY’da Edebi İmgelem, (çev. Nil Sakman) Aylak Adam Yayınları, İstanbul. HUMM, M. (2002). Feminist Edebiyat Eleştirisi (Çev. Özge Altay). Say yayınları, İstanbul.IRZIK, S. ve PARLA, J. (2014). Kadınlar Dile Düşünce Edebiyat ve Toplumsal Cinsiyet, (5. Baskı) İletişim Yayınları, İstanbul. IŞIN, E. (1995). İstanbul’da Gündelik Hayat, İletişim Yayınları, İstanbul. KEFELİ, E. (2013), “Bir Toplum Mühendisi Olarak Ahmet Mithat Efendi”, Yeni Türk Edebiyatı, 2013 (7): 27-35.KÖROĞLU, E. (1993), Aşk-ı Memnu’yu Feminist Yöntemle Okumak, Mezuniyet Tezi, Boğaziçi Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, İstanbul.MARDİN, Ş. (2015) Türk Modernleşmesi, (24. Baskı) İletişim Yayınları, İstanbul. MORAN, B. (2009). Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, (19. Baskı) İletişim Yayınları, İstanbul.ŞEN-SÖNMEZ, Ü. (2013). “Fatma Âliye’nin Muhâdârât Adlı Romanında Kadının Eğitimine Dair”, Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2013 (2): 295-311.TANPINAR, A. H. (2006). XIX. Asır Türk Edebiyatı Tarihi, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.TİMUR, T. (2002). Osmanlı-Türk Romanında Tarih, Toplum ve Kimlik (2. Baskı) İmge Kitabevi, İstanbul. UĞURCAN, S. (2006). Ahmed Midhat Efendi ve Elinden Tuttukları. Nüket Esen, Erol Köroğlu içinde. Merhaba Ey Muharrir! Ahmed Mithat Üzerine Eleştirel Yazılar (s. 289-308) Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, İstanbul. UĞURCAN, S. (2009). Edebiyatımız II: Yazarlar Meseleler, Dergâh Yayınları, İstanbul. US, H. T. (1948). Ahmed Midhat Efendi ile Şair Fitnat Hanım, Vakit Matbaası, İstanbul. WALLACE, E. K. (ed) (2009). Encyclopedia of Feminist Literary Theory, Routledge Taylor and Francis Group, London and New York.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Tuğba Özkan ^*
0000-0001-8460-1580
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

24 Kasım 2019

Gönderilme Tarihi

25 Haziran 2019

Kabul Tarihi

7 Kasım 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 3 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.30692/sisad.582070

IZ

https://izlik.org/JA67EL63NY

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Özkan, T. (2019). AHMET MİDHAT EFENDİ’NİN KURMACA ESERLERİNDE KADIN TEMSİLLERİ. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(3), 385-395. https://doi.org/10.30692/sisad.582070

AMA

1.Özkan T. AHMET MİDHAT EFENDİ’NİN KURMACA ESERLERİNDE KADIN TEMSİLLERİ. SSAD. 2019;3(3):385-395. doi:10.30692/sisad.582070

Chicago

Özkan, Tuğba. 2019. “AHMET MİDHAT EFENDİ’NİN KURMACA ESERLERİNDE KADIN TEMSİLLERİ”. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 3 (3): 385-95. https://doi.org/10.30692/sisad.582070.

EndNote

Özkan T (01 Kasım 2019) AHMET MİDHAT EFENDİ’NİN KURMACA ESERLERİNDE KADIN TEMSİLLERİ. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 3 3 385–395.

IEEE

[1]T. Özkan, “AHMET MİDHAT EFENDİ’NİN KURMACA ESERLERİNDE KADIN TEMSİLLERİ”, SSAD, c. 3, sy 3, ss. 385–395, Kas. 2019, doi: 10.30692/sisad.582070.

ISNAD

Özkan, Tuğba. “AHMET MİDHAT EFENDİ’NİN KURMACA ESERLERİNDE KADIN TEMSİLLERİ”. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 3/3 (01 Kasım 2019): 385-395. https://doi.org/10.30692/sisad.582070.

JAMA

1.Özkan T. AHMET MİDHAT EFENDİ’NİN KURMACA ESERLERİNDE KADIN TEMSİLLERİ. SSAD. 2019;3:385–395.

MLA

Özkan, Tuğba. “AHMET MİDHAT EFENDİ’NİN KURMACA ESERLERİNDE KADIN TEMSİLLERİ”. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, c. 3, sy 3, Kasım 2019, ss. 385-9, doi:10.30692/sisad.582070.

Vancouver

1.Tuğba Özkan. AHMET MİDHAT EFENDİ’NİN KURMACA ESERLERİNDE KADIN TEMSİLLERİ. SSAD. 01 Kasım 2019;3(3):385-9. doi:10.30692/sisad.582070

Cited By

TANZİMATTAN GÜNÜMÜZE TÜRK EDEBİYATINDA TOPLUMSAL CİNSİYET YANSIMALARI VE KADININ KONUMU

Edebî Eleştiri Dergisi

https://doi.org/10.31465/eeder.909338

EIN VERGLEICH DER FRAUENBILDER IN DEN WERKEN “MADONNA IM PELZMANTEL” UND “DIE VILLA AM BOSPOROS”: TURKISCHER AUTOR - DEUTSCHE FRAU DEUTSCHE AUTORİN – TURKISCHE FRAU

Kapadokya Eğitim Dergisi

https://doi.org/10.69643/kaped.1394761