Rıhletu'l-İlme Katılan İlk Dönem Siyer Âlimleri

Öz

Bu çalışma erken dönemde ilim yolculuklarına katılan siyer âlimlerini, seyahat rotalarını, gezdikleri yerleri, ilim halkalarına/ders meclislerine katıldıkları âlimleri ve öğrendikleri siyer eserlerini incelemektedir. Siyer özelinde gerçekleştirilen yolculuklar, siyer rivayetlerini toplamak ve derlemek, siyer olaylarının meydana geldiği yerleri incelemek, hocalardan doğrudan ilim almak ve icazet elde etmek, siyer öğretim halkalarına iştirak etmek, siyer kaynaklarına ulaşmak ve onlardan istifade etmek gibi amaçlarla yapılmıştır. Siyer öğretiminde mühim olan yolculuklar, bu ilmin gelişiminde ve daha fazla kişiye ulaşmasına vesile olmuştur. Araştırmamızın amacı erken dönemde ilim yolculuklarına katılan siyer âlimlerini ve seyahat rotalarını belirleyerek ilim ağlarını ortaya çıkarmaktır. Siyer coğrafyasını ziyaret ederek rıhletu’l-ilme iştirak eden son siyer müellifi olması ve kendisiyle birlikte ilk siyer kaynaklarının oluşumu tamamlandığından araştırmamızın zaman sınırlaması İbn Sa‘d ile yapılmıştır. Mevcut literatür; siyer, siyer müellifleri, siyer kaynakları, siyer usulü ve siyer yazıcılığı üzerinde yoğunlaşmaktadır. Ancak siyer öğretimine ilişkin bir boşluk bulunmaktadır. Çalışmanın hazırlanmasında Siyer, Tabakât, Ricâl, Cerh ve Ta‘dîl, Hadis, Genel İslâm Tarihi kaynaklarından ve çağdaş araştırmalardan istifade edilmiştir. Araştırmamızda takip ettiğimiz temel yöntem, nitel araştırma yöntemlerinden kaynak tarama yapılarak elde edilen verilerin karşılaştırılması ve analiz edilmesidir. Tümevarım yöntemi ile ulaşılan malumat değerlendirilerek çalışmanın sonuçları belirlenmiştir. Rıhle denildiğinde akla her ne kadar hadis gelse de siyer ilminin de bu konu da önemli bir muhtevaya sahip olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Siyer
• Rıhle
• Siyer Âlimleri
• İlk Dönem
• İbn Sa‘d

The Early Scholars of Sīrah who Joined the Rıḥlat al-ʿIlm

Öz

This study examines the scholars of sīrah who undertook scholarly journeys in the early period, their travel routes, the places they visited, the scholars with whom they participated in scholarly circles or study sessions, and the works on the sīrah they studied. Journeys undertaken specifically for the study of the sīrah were carried out with the aim of collecting and compiling sīrah narratives, examining the sites where sīrah events took place, acquiring knowledge directly from scholars and obtaining certification, participating in sīrah study circles, and accessing and benefiting from sīrah sources. The journeys that are important in the study of the sīrah have contributed to the development of this field of study and made it accessible to a wider audience. The aim of our research is to identify the scholars of the sīrah who undertook scholarly journeys in the early period and their travel routes, thereby revealing the networks of learning. Our research is limited to Ibn Sa‘d, as he was the last author of sīrah works to embark on a journey of knowledge by visiting the geographical sites associated with the sīrah, and because the formation of the earliest sīrah sources was completed with him. The existing literature focuses on the sīrah, its authors, sources, methodology, and the craft of writing it. In preparing this study, sources of the Sīrah, Ṭabaḳāt, Rijal, al-Jarḥ wa-l-Taʿdīl, Hadith and General Islamic History were used as well as contemporary research. The primary method we followed in our research was the comparison and analysis of data obtained through a literature review, which is one of the qualitative research methods. The results of the study were determined by evaluating the information obtained through the inductive method. Although the term “rihlah” may bring to mind hadith, it has been determined that the field of sirah also contains significant content on this subject.

Anahtar Kelimeler

• Sīrah
• Riḥlat
• Sīrah Scholars
• Ibn Sa‘d
• the Early Period

Kaynakça

1. Abdürrezzâk b. Hemmâm. el-Musannef. thk. Habîbürrahmân el-Aʻzamî. 12 Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-İslâmî, 1970-1983.
2. Ahmed Emin. Fecru’l-İslâm. Beyrut: Dâru’l-Kütüb, 1969.
3. Aydınlı, Abdullah. Hadîs Istılahları Sözlüğü. İstanbul: Timaş Yayınları, 1987.
4. Aynî, Bedrüddîn Muhammed b. Ahmed. Meğâni’l-ahyâr fî şerhi esâmî ricâli Meʻâni’l-âsâr. thk. Muhammed Hasan Muhammed Hasan İsmâʻîl. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2006.
5. Beyhakî, Ebü’l-Hasan Ali b. Zeyd. Târîhu Beyhak. nşr. Yûsuf el-Hâdî. Dımaşk: Dâru Akra’, 2004.
6. Buhârî, Muhammed b. İsmâʻîl. ed-Duʻafâu’s-sağîr (ed-duʻafâ ve’l-metrûkîn li’n-Nesâî ile birlikte). thk. Mahmûd İbrâhîm Zâyed. Beyrut: Dâru’l-Maʻrife, 1986.
7. Buhârî, Muhammed b. İsmâʻîl. et-Târîhu’l-kebîr. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
8. Cerrahoğlu, İsmail. “İbn Hişam ve Siresindeki Garîbu’l-Kur’ânı”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslâm İlimleri Enstitüsü Dergisi 3 (1977), 1-28.

9. Cevâd Ali. el-Mufassal fî târîhi’l-ʻArab kable’l-İslâm. 10 Cilt. Bağdat: Manşûrâtü eş-Şerîf er-Radî, 1993.
10. Çelik, Ali. “İbn Sa‘d’ın Hadisçiliği”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 7/13 (2017), 277-294. https://doi.org/10.29029/busbed.310595
11. Dûrî, Abdülazîz. İslam Tarih Yazıcılığı Müslümanlarda Tarih İlminin Doğuşu. çev. H. İbrahim Hançabay vd. İstanbul: Albaraka Yayınları, 1. Baskı, 2023.
12. Ebü’l-Fidâ, İmâdüddîn İsmâʻîl b. Ali. el-Muhtasar fî târîhi’l-beşer. 4 Cilt. Kahire: el-Matbaʻatü’l-Huseyniyyeti’l-Mısriyye, 1907.
13. Ebü’ş-Şeyh el-İsfahânî, Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed. Tabakâtü’l-muhaddisîn bi-İsbahân ve’l-vâridîne ‘aleyhâ. thk. Abdülgafûr Abdülhak Hüseyin el-Belûşî. 4 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1992.
14. Saymerî, Ebû Abdullah el-Hüseyn b. Ali. Ahbâru Ebû Hanîfe ve ashâbih. Beyrut Âlemü’l-Kütüb, 1985.
15. Ebû Nuʻaym el-İsfahânî, Ahmed b. Abdillâh. Târîhu Esbehân. thk. Seyyid Kisrevî Hasan. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1990.
16. Ebû Nuʻaym el-İsfahânî, Ahmed b. Abdillâh. Hilyetü’l-evliyâ. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1996.
17. Erdemir, Mustafa. Şa‘bî ve İslâm Tarihi Rivayetleri. Ankara: Fecr Yayınları, 2024.
18. Eser, Mithat. Siyerin Öncüleri İbn İshak. İstanbul: Siyer Yayınları, 2021.
19. Eser, Mithat. “Eseri Günümüze Ulaşan İlk Siyer Müellifi İbn İshâk’ın Güvenirliği”. İSTEM: İslâm San‘at, Tarih, Edebiyat ve Mûsikîsi Dergisi. 7/13 (2009), 261-280.
20. Evregen, Mensur. İbn Aiz’in (ö. 233/847) Siyer Rivayetleri ve Değerlendirilmesi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
21. Fayda, Mustafa. “İbn Hişâm”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 20/71-73. İstanbul: TDV Yayınları, 1999.
22. Fayda, Mustafa. “İbn Sa‘d”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 20/294-297. İstanbul: TDV Yayınları, 1999.
23. İbn Abdilber, Ebû Ömer Yusuf b. Abdillah. Câmiʻu beyâni’l-ʻilm ve fadlih. thk. Ebü’l-Eşbâl ez-Züheyrî. 2 Cilt. Riyad: Dâru İbnü’l-Cevzî, 1994.
24. İbn Adî, Ebû Ahmed Abdullah b. Adî. el-Kâmil fî duʻafâi’r-ricâl. thk. A. Ahmed Abdülmevcûd vd. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1418/1997.
25. İbn Asâkir, Ebü’l-Kâsım Ali b. el-Hasan. Târîhu medîneti Dımaşk. thk. Muhibbüddîn Ebû Sa‘îd Ömer b. Garâme el-Amravî. 80 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1416-1421/1995-2000.
26. İbn Atıyye el-Endelüsî, Ebû Muhammed Abdülhak b. Gâlib. Fihrisü İbn Atıyye. thk. Muhammed Ebü’l-Ecfân-Muhammed ez-Zâhî. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî. 1983.
27. İbn Ebû Hâtim, Abdurrahmân b. Muhammed. el-Cerh ve’t-ta‘dîl. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1371/1952.
28. İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Ahmed b. Ali. el-Mu‘cemü’l-müfehres. thk. Mahmûd Şekûr el-Meyâdînî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1998.
29. İbn Haldun, Ebû Zeyd Abdurrahmân b. Muhammed. Mukaddime. çev. Zakir Kadirî Ugan. 3 Cilt. İstanbul: MEB Yayınları, 1996.
30. İbn Haldûn, Ebû Zeyd Abdurrahmân b. Muhammed. Târîhu İbn Haldûn. nşr. Halîl Şehâde. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 2000-2001.
31. İbn Halfûn, Ebû Bekr Muhammed b. İsmâîl. el-Mu‘lim bi-şüyûhi’l-Buhârî ve Müslim. thk. Ebû Abdirrahmân Âdil b. Sa‘d. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
32. İbn Hallikân, Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Muhammed. Vefeyâtü’l-aʿyân ve enbâʾü ebnâʾi’z-zamân. nşr. İhsan Abbâs. 8 Cilt. Beyrut: Dar-u Sâdr, 1388-1392/1968-72.
33. İbn Hayr el-İşbîlî, Ebû Bekr Muhammed b. Hayr. Fehresetü İbn Hayr el-İşbîlî. nşr. Muhammed Fuâd Mansûr. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1408/1998.
34. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân. el-Mecrûhîn mine’l-muhaddisîn ve’d-du‘afâ ve’l-metrûkîn. thk. Mahmud İbrahim Zâyed. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, 1992.
35. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân. es-Sikât. 10 Cilt. Haydarâbâd: Meclisü Dâiretü’l-Me‘ârif, 1973.
36. İbn Hişâm, Ebû Muhammed Abdülmelik b. Hişâm. es-Sîretü’n-nebeviyye. thk. Mustafâ es-Sekkâ vd. 2 Cilt. Kahire: Mektebetü Mustafâ el-Bâbî el-Halebî, 1955.
37. İbn İshâk, Ebû Abdullah Muhammed b. İshâk. Kitâbü’s-Siyer ve’l-Meğâzî. thk. Süheyl Zekkâr. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1398/1978.
38. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ İsmâîl b. Ömer. el-Bidâye ve’n-nihâye. 15 Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-Meʻârif, 1990.
39. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ İsmâîl b. Ömer. el-Fusûl fî sîreti’r-Resûl. nşr. Muhammed Îdü’l-Hatrâvî-Muhyiddîn Mestû. Dımaşk-Medine: Dâru İbn Kesîr-Dâru’t-Türâs, 1985.
40. İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim. el-Me‘ârif. thk. Servet ‘Ukkâşe. Kahire: Dâru’l-Me‘ârif, ts.
41. İbn Ma‘în, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ. Târîhu ʻOsmân b. Saîd ed-Dârimî. thk. Ahmed Muhammed Nûrseyf. Dımaşk: Dâru’l-Me’mûn, 1400.
42. İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Muhammed b. Mükerrem. Lisânü’l-Arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, ts.
43. İbn Sa‘d, Ebû Abdullah Muhammed b. Sa‘d. et-Tabakâtü’l-kebîr. thk. Ali Muhammed Ömer. 11 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hancî. 2001.
44. İbn Seyyidünnâs, Muhammed b. Muhammed b. Muhammed Ahmed el-Ya‘merî er-Rabî’î Ebü’l-Feth Fethuddîn. Uyûnü’l-eser fî fünûni’l-meğāzî ve’ş-şemâʾil ve’s-siyer. tlk. İbrahim Muhammed Ramazan. Beyrut: Darû’l-Kalem, 1414/1993.
45. İbn Teymiyye, Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. Mukaddime fî usûli’t-tefsîr. nşr. Fevvâz Ahmed Zemerlî. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1994.
46. İbn Yûnus, Ebû Saîd Abdurrahman b. Ahmed. Târîhu İbn Yûnus es-Sadefî. thk. Abdülfettâh Fethî Abdülfettâh. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1421/2000.
47. İbnü’l-Adîm, Ebü’l-Kâsım Ömer b. Ahmed el-Halebî. Buğyetü’t-taleb fî târîhi Haleb. thk. Süheyl Zekkâr. 12 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
48. İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Abdurrahman b. Ali. ed-Duʻafâ ve’l-metrûkîn. thk. Ebü’l-Fidâ Abdullah el-Kâdi. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1986.
49. İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Abdurrahman b. Ali. el-Muntazam fî Târîhi’l-Mülûk ve’l-Ümem. thk. Muhammed Abdülkâdir Atâ ve Mustafa Abdülkâdir Atâ. 19 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1992.
50. İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Abdurrahman b. Ali. Sıfatü’s-safve. thk. Ahmed b. Ali. 2 Cilt. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 1430/2009.
51. İbnü’l-Esîr, İzzüddîn Ali b. Muhammed el-Cezerî. Üsdü'l-ğâbe fî maʻrifeti's-sahâbe. thk. Ali Muhammed Mu’avvaz-Âdil Ahmed Abdülmevcûd. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1415/1994.
52. İbnü’l-İmâd, Abdülhay b. Ahmed el-Hanbelî. Şezerâtü’z-zeheb fî ahbâri men zeheb. thk. Abdülkâdir el-Arnaût-Mahmûd el-Arnaût. 11 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1406-1414/1986-1993.
53. İbnü’l-Verdî, Ebû Hafs Zeynüddîn Ömer b. el-Muzaffer. Târîhu İbni’l-Verdî. 2 Cilt. Kahire: yy., 1285.
54. İbnü’n-Nedîm, Ebü’l-Ferec Muhammed b. İshâk. el-Fihrist. Mısır: Matbaʻatü’r-Rahmâniyye, ts.
55. İclî, Ahmed b. Abdullah. Maʻrifetü’s-sikât. thk. Abdülalîm Abdülazîm el-Bestevî. 2 Cilt. Medine: Mektebetü’d-Dâr, 1985.
56. Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Ali. el-Câmiʿ li-ahlâkı’r-râvî ve âdâbi’s-sâmiʿ. thk. Mahmûd et-Tahhân. 2 Cilt. Riyad: Mektebetü’l-Meʻârif, 1444.
57. Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Ali b. Sâbit el-Bağdâdî. er-Rıhle fî talebi'l-hadîs. thk. Nureddin Itr. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1975.
58. Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Ali b. Sâbit el-Bağdâdî. es-Sâbık ve’l-lâhik fî tebâʻudi mâ beyne vefâti râviyeyn ʻan şeyhin vâhid. nşr. Muhammed Matar ez-Zehrânî. Riyad: Dâru’s-Samîʻî, 2000.
59. Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Ali b. Sâbit el-Bağdâdî. Târîhu Bağdâd. thk. Beşşâr ʻAvvâd Maʻrûf. 17 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1422/2001.
60. Hazrecî, Safıyyüddîn Ahmed b. Abdullah. Hulâsatü Tezhîbi Tehzîbi’l-Kemâl. Bulak: Matbaʻatü’l-Mîriyye, 1301.
61. Horovitz, Josef. İslami Tarihçiliğin Doğuşu. çev. Ramazan Özmen-Ramazan Altınay. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2019.
62. Kelpetin, Mahmut. “İbn Sa‘d’ın Hayatı, Eserleri, Hocaları ve Öğrencileri”. Bir Âlim Bir Eser İbn Sa‘d ve Tabakât. ed. Muhammed Ali Alioğlu. 69-82. İstanbul: Siyer Yayınları, 2014.
63. Touati, Houri. Ortaçağ’da İslam ve Seyahat Bir Âlim Uğraşının Tarihi ve Antropolojisi. çev. Ali Berktay. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 4. Baskı, 2024.
64. Makdisî, Ebû Abdullah Ziyâüddîn Muhammed b. Abdilvâhid b. Ahmed el-Ziyâeddin. Sebetü mesmû‘âti’lİmâm el-Hâfız Ziyâeddîn Muhammed b. Abdilvâhid el-Makdisî. thk. Muhammed Mutî‘ el-Hâfız. Dübey: Dâru’l-Beşâ’iri’l-İslâmiyye, 1419.
65. Makrîzî, Takıyyüddîn Ahmed b. Ali. Muhtasaru'l-Kâmil fi'd-du'afâ ve 'ileli'l-hadîs. thk. Eymen b. Ârif ed-Dımaşkî. Kahire: Mektebetü’s-Sünne, 1994.
66. Mizzî, Ebü’l-Haccâc Yûsuf b. Abdirrahmân. Tehzîbü’l-Kemâl. thk. Beşşâr Avvâd Maʻrûf. 25 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle. 1403-1413/1983-1992.
67. Moğultay b. Kılıç. İkmâlü Tehzîbi’l-Kemâl fî esmâi’r-ricâl. thk. Âdil b. Muhammed-Üsâme b. İbrâhîm. 12 Cilt. Kahire: el-Fârûku’l-Hadîsiyye li’t-Tıbâʻa ve’n-Neşr, 2001.
68. Muhammed Accâc el-Hatîb, es-Sünne kable’t-tedvîn. Kahire: Mektebetü Vehbe, 1988.
69. Nesâî, Ebû Abdirrahman Ahmed b. Şu‘ayb. ed-Du‘afâ ve'l-metrûkîn. thk. Bûrân ed-Dannâvî-Kemal Yûsuf el-Hût. Beyrut: Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiyye, 1985.
70. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddîn b. Şeref. Tehzîbü’l-esmâ ve’l-lüğât. nşr. Komisyon. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
71. Öz, Şaban. İlk Siyer Kaynakları ve Müellifleri. İstanbul: İSAR Vakfı Yayınları, 2008.
72. Öztürk, Levent. Siyerin Öncüleri Musa b. Ukbe. İstanbul: Siyer Yayınları, 2022.
73. Safedî, Salâhuddîn Halîl b. İzziddîn. el-Vâfî bi’l-vefeyât. thk. Ahmed el-Arnaût-Türkî Mustafâ. 29 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 2000.
74. Sakr, Muhammed Abdulhamîd Îsa. “Edülüs’te Tarih Okulunun Gelişimi”. çev. Mustafa Hizmetli. Nüsha: Şarkiyat Araştırmaları Dergisi 2/5 (2002), 135-162.
75. Sarıkaya, Asım. Klasik Dönem Siyer Kaynakları ve Müellifleri. İstanbul: Siyer Okulu Yayınları, 2026.
76. Sem‘ânî, Abdülkerîm b. Muhammed. el-Ensâb. thk. Abdurrahman b. Yahyâ el-Mualemî vd. 13 Cilt. Hayrâbâd: Dâiretü’l-Maârifi’l-Osmâniyye, 1382/1962.
77. Sezgin, Fuad (ö. 2018). GAS Arap-İslâm Bilimleri Tarihi 1. Alm. çev. İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayıncılık, 2015.
78. Sıbt İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Muzaffer Yûsuf b. Kızoğlu. Mir’âtü’z-zamân fî târîhi’l-a‘yân. thk. Muhammed Berekât vd. 23 Cilt. Dımaşk: Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 2013.
79. Suyûtî, Celâluddîn Abdurrahmân b. Ebû Bekr b. Muhammed. Buğyetü’l-vuʿât fî tabakâti’l-luğaviyyîn ve’n-nühât. thk. Muhammed Ebuʼl-Fadl İbrâhîm. 2 Cilt. Lübnan: Mektebetu'l-Asriyye, ts.
80. Süheylî, Ebü’l-Kâsım Abdurrahmân b. Abdullah. er-Ravzü’l-ünüf fî şerhi’s-Sîreti’n-nebeviyye li’bni Hişâm. nşr. Abdurrahman el-Vekîl. 7 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-İslâmiyye, 1387-1410/1967-1990.
81. Şimşek, Mehmet. İslâmî İlimlerde Siyer Öğretimi –Hicri İlk Beş Asır–. Kahramanmaraş: KSÜ, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2025.
82. Şulul, Kasım. Muhammed b. Ömer el-Vâkıdî Hayatı, Eserleri, Tarihçiliği ve Etkileri. İstanbul: Siyer Yayınları, 2020.
83. Tarâbîşî, Mutâ‘. Ruvâtü Muhammed b. İshâk b. Yesâr fi’l-meğâzî ve’s-siyer ve sâiri’l-merviyyât. Dımaşk- Beyrut: Dâru’l-Fikr - Dâru’l-Fikri’l-Mu‘âsır, 1414/1994.
84. Topal, Ramazan. Ahmed b. Muhammed b. Eyyûb el-Verrâk ve el-Megâzî Nüshası. ed. Osman Aydınlı. Ankara: Fecr Yayınları, 2025.
85. Topal, Ramazan. “İbrâhim B. Sa’d (183 799) Ve Kitâbü’l-Mübtede’ Ve’l-Meb’As Ve’l-Meğâzî Rivayetinin Ahmed B. Hanbel’in Müsned’ine Yansıması”. Akademik Siyer Dergisi. 6 (June 1, 2022): 68-92. https://doi.org/10.47169/samer.1084798.
86. Vâkıdî, Muhammed b. Ömer. Kitâbü’r-Ridde ve nebze min fütûhi’l-ʻIrâk. thk. Yahyâ el-Cebûrî. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1990.
87. Vâkıdî, Muhammed b. Ömer. el-Meğâzî. thk. Marsden Jones. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-İlmiyye, 1409/1989.
88. Uğur, Mücteba. Ansiklopedik Hadis Terimleri Sözlüğü. Ankara: TDV Yayınları, 1992.
89. Ukaylî, Ebû Cafer Muhammed b. Amr. ed-Duʻafâü’l-kebîr. thk. Abdülmu'tî Emîn Kal‘acî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1984.
90. Ürkmez, Ahmed. “Tarih Kaynaklarından Özgün Bir Hadisçi Portresi: Şa’bî”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 28/28 (Mayıs 2009), 123-152.
91. Yâkût el-Hamevî, Ebû Abdullah Şihâbüddîn b. Abdullah. Muʿcemü’l-üdebâʾ. thk. İhsan Abbâs, Beyrut: Dâru’l-Ğarb el-İslâmî, 1993/1414.
92. Yıldız, Hakkı Dursun. “Abdülmelik b. Mervan”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 1/266-270. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
93. Yılmaz, Metin. Siyerin Öncüleri İbn Hişâm. İstanbul: Siyer Yayınları, 2021.
94. Zehebî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed. el-ʻİber fî haberi men ğaber. thk. Muhammed es-Saîd b. Besyûnî Zağlûl. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1985.
95. Zehebî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed. Mîzânü’l-iʿtidâl fî nakdi’r-ricâl. thk. Ali Muhammed el-Becevî. 4 Cilt. Beyrut: Daru’l-Marifet-i li’t-Tıbâʻa ve’n-Neşr, 1963/1382.
96. Zehebî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed. Tezkiretü’l-huffâz. tsh. Abdurrahmân b. Yahyâ el-Muʻallimî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1374.
97. Zehebî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed. Siyeru a‘lâmi’n-nübelâ. thk. Şu‘ayb el-Arnaût vd. 25 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1982-1988.
98. Zehebî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed. Târîhu’l-İslâm ve vefeyâtü’l-meşâhîr ve’l-a‘lâm. thk. Ömer Abdüsselâm Tedmürî. 53 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Arabî, 1986-2000.