Siyer Oryantalizminin Erken Kaynakları: Kindî Risâlesi ve Akademik Oryantalizmde Yansımaları

Öz

Bu çalışma, on dokuzuncu yüzyılın nesnellik ve bilimsellik paradigmalarına dayanarak neşet eden akademik siyer oryantalizminin Hz. Muhammed’e dair tasavvurunu, geleneksel Hıristiyan teolojisinin şekillendirdiğini savunmaktadır. Çalışmada, Hz. Peygamber’in mucizeleri örnekleminde dokuzuncu yüzyıla tarihlendirilen erken dönem Hıristiyan reddiyesi Kindî Risâlesi ile on dokuzuncu yüzyıl siyer oryantalizminin kurucu isimleri Aloys Sprenger (1813-1893) ve William Muir’in (1819-1905) görüşleri karşılaştırmalı tarih ve metin analizi yöntemleriyle mukayese edilmektedir. İnceleme sonucunda, Risâle’nin Hıristiyan teolojisini merkeze alarak geliştirdiği mucizeleri inkâr söyleminin Sprenger tarafından pozitivist tıp aracılığıyla; Muir tarafından ise metin ve kaynak tenkidi yöntemiyle rasyonelleştirildiği tespit edilmiştir. Nihayetinde çalışma, siyer oryantalizminin nevzuhur bir söylem olmaktan ziyade klasik Hıristiyan reddiye geleneğinin akademik/bilimsel bir kılıfa bürünerek varlığını sürdüren modern bir tezahürü olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Siyer
• Oryantalizm
• Kindî Risâlesi
• Aloys Sprenger
• William Muir

Etik Beyan

Yazar, bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyduğunu ve yararlanılan tüm çalışmaları kaynakçada belirttiğini beyan eder.

Early Sources of Sira Orientalism: The Apology [Risāla] of Al-Kindi and Its Reflections in Academic Orientalism

Öz

This study argues that traditional Christian theology shaped the perception of the Prophet Muhammad within academic sīrah Orientalism, a domain that emerged anchored in nineteenth-century paradigms of objectivity and scientificity. Focusing on the miracles of the Prophet as a case study, the research employs comparative historical and textual analysis to contrast The Apology of al-Kindī [Risālat al-Kindī] -an early Christian polemic dated to the ninth century- with the perspectives of Aloys Sprenger (1813-1893) and William Muir (1819-1905), founding figures of nineteenth-century sīrah orientalism. The investigation reveals that the discourse denying miracles, originally developed in the Risāla through a lens centered on Christian theology, was rationalized by Sprenger via positivist medicine and by Muir through textual and source criticism. Ultimately, the study demonstrates that sīrah orientalism, far from being a novel discourse, represents a modern manifestation of the classical Christian polemical tradition, persisting under an academic and scientific guise.

Anahtar Kelimeler

• Sīrah
• Orientalism
• The Apology of al-Kindī
• Aloys Sprenger
• William Muir

Etik Beyan

The author declares that this study was prepared in accordance with scientific and ethical principles and that all works consulted are cited in the bibliography.

Kaynakça

1. Alkan, Huzeyfe. “David Samuel Margoliouth’un Hz. Peygamber’in Şahsiyeti Hakkındaki İddialarına Eleştirel Bir Yaklaşım”. İSTEM 45 (01 Haziran 2025), 1-30. https://doi.org/10.31591/istem.1612222.
2. Aydın, Fuat. “Batı’nın İslâm Anlayışının Doğulu Kökenleri ya da Abdülmesîh İshak el-Kindî’nin Risâle’sinin Serencamı”. Erken Klasik Dönemden XVIII. Yüzyıl Sonuna Kadar Osmanlılar ve Avrupa Seyahat ve Karşılaşma ve Etkileşim. ed. Seyfi Kenan. 189-252. İstanbul: İSAM Yay., 2010.
3. Aydın, Fuat. Batı İslâm Algısının Arkeolojisi. Ankara: Eski Yeni Yay., 2011.
4. Aykaç, Meryem Beyza. Sir William Muir'in Siyeri Örnekliğinde 19. Yüzyıl Oryantalizminin Hz. Muhammed'in Hayatına Bakışı. Kahramanmaraş: Samer Yayınları, 2020.
5. Bîrûnî, Ebu’r-Reyhân Muhammed b. Ahmed el-Hârezmî (öl. 440/1049). el-Âsâru'l-Bâkıye ani’l-Kurûni’l-Hâliye. b.y.: y.y., ts.
6. Bottini, Laura. “The Apology of al-Kindî”. Christian-Muslim Relations -A Bibliographical History Volume 1. (600-900). ed. David Thomas ve Barbara Roggema. 585-594. Leiden&Boston: Brill Pub., 2009.
7. Hıdır, Özcan. Batı’da Hz. Muhammed İmajı. İstanbul: İnsan Yayınları, 2019.
8. Irwin, Robert. Oryantalistler ve Düşmanları. çev. Bahar Tırnakcı. İstanbul: YKY Yayınları, 2008.

9. Kurt, Burak. 19. yy Alman oryantalizminde Hz. Muhammed Çalışmaları: A. Sprenger Örneği. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
10. Kutsal Kitap. “Daniel 3”. Erişim 03 Şubat 2026. https://www.kutsalkitap.org/online-incil-oku/#daniel/3
11. Kutsal Kitap. “Daniel 6”. Erişim 03 Şubat 2026. https://www.kutsalkitap.org/online-incil-oku/#daniel/6
12. Kutsal Kitap. “Krallar 19”. Erişim 03 Şubat 2026. https://www.kutsalkitap.org/online-incil-oku/#1-krallar/19
13. Kutsal Kitap. “Samuel 10”. Erişim 03 Şubat 2026. https://www.kutsalkitap.org/online-incil-oku/#1-samuel/10
14. Kutsal Kitap. “Samuel 9”. Erişim 03 Şubat 2026. https://www.kutsalkitap.org/online-incil-oku/#1-samuel/9
15. Massignon, Louis. “Kindî, ‘Abd al-Masîh b. Ishâk”. Encyclopaedia of Islam. 4/1021. Leiden: Brill Pub., 1987.
16. Muir, William. The apology of Al Kindy, written at the court of Al Mâmûn (A.H. 215; A.D. 830) in defense of Christianity against Islam. With an essay on its age and authorship read before the Royal Asiatic Society. ed. ve çev. William Muir. London: Smith, Elder & Co., 1882.
17. Muir, William. The Life of Mahomet. 4 Cilt. London: Smith, Elder & Co., 1858-1861.
18. Platti, Emilio. “Criteria for Authenticity of Prophecy in ʿAbd al-Masih al-Kindî’s Risâla”. Books and Written Culture of the Islamic World: Studies Presented to Claude Gilliot on the Occasion of His 75th Birthdays. ed. Andrew Rippin ve Roberto Tottoli. 3-25.Leiden: Brill Pub., 2014.
19. Said, Edward W. Orientalism. New York: Vintage Books, 1979.
20. Sarıçam, İbrahim vd. İngiliz ve Alman Oryantalistlerin Hz. Muhammed Tasavvuru. Ankara: Nobel Yay., 2011.
21. Sprenger, Aloys. Das Leben und die Lehre des Moḥammad nach bisher grösstentheils unbenutzten Quellen. 3 Cilt. Berlin: Nicolaische Verlagsbuchhandlung, 1861-1865.
22. Sprenger, Aloys. The life of Mohammad from original sources. Allahabad: Presbyterian Mission Press, 1851.
23. Tartar, Georges. Hivâru İslâmî Mesîhî fî ahdi’l-Halîfetü’l-Me’mûn (813-834): Risâleteyn el-Hâşimî ve’l-Kindî [Dialogue islamo-chrétien sous le calife al-Ma’mūn (813-834): Les Épitres d’al-Hâşimî et d’al-Kindî]. Strasbourg: Université des Sciences Humaines de Strasbourg, Faculté de Théologie Protestante, Doktora Tezi, 1977.
24. Troupeau, Gerard. “al-Kindî, ʿAbd al-Masîh”. Encyclopaedia of Islam Second Edition. 5/120-121. Leiden: Brill Pub., 1986.
25. Uddin, Nur. Hint Alt Kıtasının Batı ile Etkileşim Sonrası Toplum ve Siyasetinde Kur'ân ve Hz. Peygamber. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
26. Vâkıdî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ömer. Hz. Peygamber’in (s.a.v.) Savaşları (Kitâbü’l-Meğâzî). Thk. Marsden Jones. Çev. Musa K. Yılmaz. İstanbul: İlk Harf Yayınevi, 2. Basım, 2016.
27. Van Koningsveld, P.S. “The Aplogy of al-Kindî”. Religious Polemics in Context. ed. T.L. Hettema ve A. Van der Kooij. 69-92. Assen: Royal Van Gorcum Pub., 2004.
28. Vezzan, Adnan Muhammed. Oryantalizm ve Oryantalistler. çev. Yavuz Fırat. Kayseri: Kimlik Yayınları, 2013.
29. Yıkmaz, Yusuf. İngiliz Oryantalizminde Hz. Muhammed - Sir William Muir’in Siyere Bakışı. İstanbul: Fabrik Kitap, 2. Baskı, 2025.