The Hadiths of Jaʿfar al-Sādiq in the Muwatta' from the Perspective of Isnad Criticism

Öz

In this article, the hadith/narration relationship between two important hadith and fiqh scholars of the second century of Anno Hegirae (AH/Hijri), Ja‘far al-Sādiq (d. 148/765) and his student Imam Malik (d. 179/795), is discussed in the context of Muwatta'. In the Muwatta, there are 14 hadiths/narrations whose chain of transmission includes Ja‘far al-Sādiq, and which he narrated entirely from his father, Muhammad al-Baqir (d. 114/732). Among these, there are those whose chain of transmission is not continuous (muttasil) and therefore pose a problem. The presence of narrations with problematic chains of transmission (isnad) attributed to Ja'far al-Sadiq in the Muwatta, considered among the earliest hadith sources, has revealed the necessity of examining of these narrations in terms of the authenticity of their isnad.The aim of this research is to reveal the hadith/narration link between the two well-known scholars of the second century of Hijri under the framework of an attempt of isnad analysis. The research is limited only to the criticism of the isnad. Since subjecting the same hadiths / narrations to text / content criticism would exceed the limits of this article, that subject is left to another research / researcher. Similarly, the political and religious problems and debates of the period are not addressed.

Anahtar Kelimeler

• Hadith
• Imam Malik
• Ja‘far al-Sādiq
• Muwatta
• Isnad Criticism

Etik Beyan

The authors declare that this study was prepared in accordance with scientific and ethical principles and that all works consulted are cited in the bibliography.

İsnad Tenkidi Açısından Muvatta’daki Caʿfer es-Sâdık Hadisleri

Öz

Bu makalede hicrî ikinci asrın iki önemli hadis ve fıkıh alimi Caʿfer es-Sâdık (v. 148/765) ve öğrencisi İmam Mâlik (v.179/795) arasındaki hadis rivayeti ilişkisi Muvatta’ bağlamında ele alınmıştır. Muvatta’da isnadında Caʿfer es-Sâdık’ın yer aldığı ve tamamını babası Muhammed el-Bâkır (v.114/732)’dan naklettiği 14 hadis/rivayet mevcuttur. Bunlar arasında isnadı muttasıl olmayan bu sebeple de problem arz edenler bulunmaktadır. Günümüze ulaşan ilk hadis kaynakları arasında kabul edilen Muvatta’da isnadı problemli Caʿfer es-Sâdık rivayetlerinin bulunması bu rivayetlerin isnad sıhhati bakımından incelenmelerinin gerekliliğini ortaya koymuştur. Bu araştırmanın hedefi hicrî ikinci asrın tanınmış iki alimi arasındaki hadis/rivayet bağını, bir isnad analizi denemesi çerçevesinde ortaya koymaya çalışmaktır. Araştırma sadece sened tenkidiyle sınırlandırılmıştır. Zira aynı hadisleri/rivayetleri bir de metin/muhteva tenkidine tabi tutmak bu makalenin sınırlarını aşacağından o konu başka araştırmaya/araştırmacıya bırakılmıştır. Aynı şekilde dönemin siyasî, itikâdî problem ve tartışmalarına da yer verilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• Caʿfer es-Sâdık
• İmam Mâlik
• Muvatta’
• Sened Tenkidi

Etik Beyan

Yazarlar, bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyduğunu ve yararlanılan tüm çalışmaları kaynakçada belirttiğini beyan etmiştir.

Kaynakça

1. Abû al-Fadl al-Harawî, ‘Ubayd Allah b. ‘Abd Allah b. Ahmad. al-Mushtabah fī asâmī al-muhaddithîn. Riyadh: Maktabat al-Rushd, 1411.
2. Ahmad b. Hanbal. al-Musnad. Istanbul: Çağri Publications, 1992.
3. Ahmad b. Hanbal. Musnad al-Imâm Ahmad b. Hanbal. ed. Shu‘ayb al-Arna’ût - ‘Âdil Murshid. Beirut: Mu’assasat al-Risāla, 2001.
4. Al-Albânî, Muhammad Nâsir al-Dîn. Sahîh Sunan al-Nasâ’î. Riyadh: Maktabat al-Ma‘ârif, 1998.
5. Al-Albânî, Muhammad Nâsir al-Dîn. Sahîh Sunan İbn Mâja. Riyadh: Maktabat al-Ma‘ârif, 1997.
6. Atalan, Mehmet. Şiiliğin Farklılaşma Sürecinde Cafer-i Sâdık'ın Yeri. Ankara: Araştırma Publications, 2005.
7. Aydınlı, Abdullah. Hadis Istılahları Sözlüğü. Istanbul: Hadisevi Publications, 2006.
8. Aydınlı, Abdullah. “muan‘an”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 30/326. Ankara: TDV Publications, 2020.

9. Al-‘Aynî, Badr al-Dîn Abû Muhammad b. Ahmad. ‘Umdat al-qârî: Sharh Sahîh al-Bukhârî. Egypt: Muhammad Mahmūd al-Halabī Edition, 1972.
10. Al-‘Azîmâbâdî, Abû ‘Abd al-Rahmān. ‘Awn al-ma‘bûd: Sharh Sunan Abî Dâwûd. Beirut: Dār al-Kutub al-‘Ilmiyya, 1415.
11. Al-Bâjî, Abû al-Walîd Sulaymân b. Khalaf. al-Ta‘dîl wa-l-tajrîh. Riyadh: Dâr al-Liwâ’, 1986.
12. Al-Baghdâdî, ‘Abd al-Qâhir b. Tâhir b. Muhammad. al-Farq bayna al-firaq. Ed. Shaykh Ibrâhîm Ramadân. Beirut: Dâr al-Ma‘refa, 2003.
13. Al-Baghawî, al-Husayn b. Mas‘ūd. Sharh al-sunna. Beirut: al-Maktab al-Islâmî, 1983.
14. Al-Bayhaqī, Abû Bakr Ahmad b. al-Husayn b. ‘Alî. al-Sunan al-saghîr. Ed. ‘Abd al-Mu‘tî Amîn Qal‘ajî. Karachi: s.n., 1989.
15. Al-Bukhârî, Muhammad b. Ismâ‘îl. al-Jâmi‘ al-sahîh. Istanbul: Çağrı Publications, 1992.
16. Al-Bukhârî, Muhammad b. Ismâ‘îl. Kitâb al-Târîkh al-kabîr. Hyderabad: Dârat al-Ma‘ârif al-Uthmâniyya, 1431.
17. Al-Bukhârî, Muhammad b. Ismâ‘îl. Kitâb al-Târîkh al-kabîr. Beirut: 1986.
18. Çakan, İsmail L. “Dârekutnî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8/488-490. Istanbul: TDV Publications, 1993.
19. Al-Dâraqutnî, Abū al-Hasan ‘Alî b. ‘Umar b. Ahmad. al-‘Ilal al-wârida fī al-ahâdîth al-nabawiyya. Ed. Mahfūz al-Rahmân Zayn Allâh al-Salafī. Riyadh: Dâr Tayba, 1985.
20. Al-Dhahabî, Abû ‘Abd AllAh Muhammad b. Ahmad. al-Ruwât al-thiqât al-mutakallam fīhim. ed. Muhammad Ibrâhîm al-Mawsilî. Beirut: s.n., 1992.
21. Al-Dhahabî, Abū ‘Abd Allāh Muhammad b. Ahmad. al-Kâshif fī ma‘rifat men lahū rivâyatun fī al-kutub al-sitta. ed. ‘Izzat ‘Alî - Mûsâ al-Mûshî. Cairo: 1972.
22. Al-Dhahabî, Abû ‘Abd Allāh Muhammad b. Ahmad. Siyar a‘lâm al-nubalâ’. Beirut: Mu’assasat al-Risâla, 1406/1986.
23. Dutton, Yasin. The Origins of Islamic Law: The Qur’an, the Muwatta’ and Madinan Amal. Routledge: Curzon Press, 2002.
24. Abū Dâwûd, Sulaymân b. al-Ash‘ath al-Sijistânî. Kitâb al-Marâsîl. Beirut: Mu’assasat al-Risâla, 1408.
25. Abû Zahra, Muhammad. Câfer es-Sâdık: Görüşleri ve Fıkhı. trans. Osman Keskioğlu. Istanbul: Kitabevi Publications, 1992.
26. Abû Zhaw, Muhammad. al-Hadîth wa-l-muhaddithûn. Beirut: Dār al-Kutub al-‘Arabî, 1959.
27. Ece, Abdurrahman. Câbir b. Abdullâh ve Hadis Tarihindeki Yeri. Bayburt: Bayburt University Institute of Social Sciences, PhD Dissertation, 2016.
28. Erdoğan, Mehmet. Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü. Istanbul: Rağbet Publications, 1998.
29. Al-Esbahânî, Abû Bekr Ahmad b. ‘Alî b. Manjûya. Rijâl Muslim. ed. ‘Abd Allah al-Laythî. Beirut: Dâr al-Ma‘rifa, 1987.
30. Al-Esbahânî, Abû Nu‘aym Ahmad b. ‘Abd Allah. Hilyat al-awliyâ’ wa-tabaqât al-asfiyâ’. Beirut: Dâr al-Kutub al-‘Ilmiyya, 1967.
31. Gölpınarlı, Abdülbâki. Oniki İmam. Istanbul: Der Publications, 1989.
32. Gölpınarlı, Abdülbâki. Tarih Boyunca İslam Mezhepleri ve Şîîlik. Istanbul: Der Publications, 2003.
33. Al-Hâkim, Abû Ahmad. ‘Awâlî Mâlik b. Anas. Ed. Muhammad al-Hâjj al-Nâsir. Beirut: al-Gharb al-Islâmî, n.d.
34. Al-Hamawî, Yâqût b. ‘Abd Allâh. Mu‘jam al-buldân. Beirut: Dâr al-Fikr, n.d.
35. Hatiboğlu, Mehmed Said. Hz. Peygamber ve Kur’an Dışı Vahy. Ankara: Otto Publications, 2009.
36. Al-Iclî, Abû al-Hasan Ahmad b. ‘Abd Allah. Ma‘rifat al-thiqât. ed. ‘Abd al-‘Alîm ‘Abd al-‘Azîm al-Bestevî. Medina: Maktabat al-Dâr, 1985.
37. İbn ‘Abd al-Barr, Abû ‘Amr Yûsuf b. ‘Abd Allâh b. Muhammad. al-Tamhîd li-mâ fī al-Muwatta’ min al-ma‘ânî wa-l-asânîd. Ed. Mustafâ b. Ahmad al-‘Alawî - Muhammad ‘Abd al-Kabîr al-Bakrî. Cairo: Mu’assasat al-Qurtuba, 1967.
38. İbn ‘Adiyy, ‘Abd Allah b. Muhammad Abû Ahmad al-Jurjânî. al-Kâmil fī du‘afâ’ al-rijāl. ed. Yahyâ Mukhtâr Ghazâwâ. Beirut: Dâr al-Fikr, 1988.
39. İbn ‘Adiyy, ‘Abd Allah b. Muhammad Abû Ahmad al-Jurjânî. al-Kâmil fī du‘afâ’ al-rijāl. ed. Yahyâ Mukhtâr Ghazâwî. Beirut: Dâr al-Filâ, 1984.
40. İbn Abî Hâtim al-Râzî, Abû Muhammad ‘Abd al-Rahmân b. Muhammad. Kitâb al-Jarh wa-l-ta‘dîl. ed. Muhammad Ibrâhîm al-Mawsilî. Beirut: Dâr al-Bashâ’ir al-Islâmiyye, 1952.
41. İbn Abî Hâtim al-Râzî, Abû Muhammad ‘Abd al-Rahmân b. Muhammad. Kitâb al-‘Ilal. ed. Editorial Board. Riyadh: s.n., 1426.
42. İbn Abî Shayba, Abû Bakr ‘Abd Allah b. Muhammad. Musannaf İbn Abî Shayba. ed. Muhammad ‘Awwâma. Beirut: s.n., 2006.
43. İbn ‘Asâkir, ‘Alî b. al-Hasan b. Hibat Allâh. Mu‘jam İbn ‘Asâkir (Mu‘jam al-shuyûkh). ed. Wafâ’ Taqî al-Dîn. Damascus: Dâr al-Bashâ’ir, 2000.
44. İbn al-Athîr, ‘Izz al-Dîn Abû al-Hasan ‘Alî b. Muhammad al-Jazarî. Usd al-ghâba fī ma‘rifat al-sahâba. Beirut: Dâr al-Ma‘rifa, 2001.
45. İbn al-Athîr, Majd al-Dîn Abû al-Sa‘âdât al-Mubârak b. Muhammad al-Jazarî. Jâmi‘ al-usûl fî ahâdîth al-Rasûl. ed. ‘Abd al-Qâdir al-Arna’ût. Kuwait: Maktabat Dâr al-Bayân, 1970.
46. İbn al-Athîr, Majd al-Dîn Abû al-Sa‘âdât al-Mubârak b. Muhammad al-Jazarî. al-Nihâya fî gharîb al-hadîth wa-l-athar. ed. Tâhir Ahmad al-Zâvî - Mahmûd Muhammad al-Tanâhî. Beirut: s.n., n.d.
47. İbn Hajar al-‘Asqalânî, Shihâb al-Dîn Ahmad b. ‘Alî. Fath al-bârî bi-sharh al-Imâm Abî ‘Abd Allâh Muhammad b. Ismâ‘îl al-Bukhârî. ed. ‘Abd al-‘Azîz b. ‘Abd Allâh İbn Bâz. Riyadh: s.n., 1379/1959.
48. İbn Hajar al-‘Asqalânî, Shihâb al-Dîn Ahmad b. ‘Alî. al-Isâba fī tamyîz al-sahâba. Beirut: Dâr al-Kutub al-‘Ilmiyya, 1415.
49. İbn Hajar al-‘Asqalânî, Shihâb al-Dîn Ahmad b. ‘Alî. Tahdhîb al-tahdhîb. ed. Khalîl Ma’mûn Shîhâ. Beirut: Dâr al-Ma‘rifa, 1996.
50. İbn Hajar al-‘Asqalânî, Shihâb al-Dîn Ahmad b. ‘Alî. Taqrîb al-tahdhîb. Ed. Muhammad ‘Awwâma. Syria: Dâr al-Rashîd, 1986.
51. İbn Hamza al-Dimashqî, Abû al-Mahâsin Muhammad b. ‘Alî b. al-Hasan. Dhail Tazkirat al-huffāz. ed. Husâm al-Dîn al-Qudsî. Beirut: Dâr al-Kutub al-‘Ilmiyya, n.d.
52. İbn Mâja, Abû ‘Abd Allâh Muhammad b. Yazîd al-Qazwînî. al-Sunan. Istanbul: Çağrı Publications, 1992.
53. İbn Saʿd, Muhammad b. Saʿd al-Zuhrî. Kitâb al-Tabaqât al-kabîr. ed. ‘Alî Muhammad ‘Umar. Cairo: 2001.
54. İbn Saʿd, Muhammad b. Saʿd al-Zuhrî. al-Tabaqât al-kubrâ: al-Qism al-mutammimîn. ed. Ziyâd Muhammad Mansûr. Madinah: Madrasat al-‘Ulûm, 1408/1987.
55. İbn Salâh, Abû ‘Amr ‘Uthmân b. ‘Abd al-Rahmân al-Shahrazûrî. ‘Ulûm al-hadîth (Muqaddima). ed. Nûr al-Dîn ‘Itr. Beirut: Dâr al-Fikr, 1986.
56. İbn Shâhîn, Abû Hafs ‘Umar b. Ahmad b. ‘Uthmân. Târîkh asmâ’ al-thiqât mimman nuqila ‘anhum. Ed. ‘Abd al-Mu‘tî Amîn Qal‘ajî. Beirut: Dâr al-Kutub al-‘Ilmiyya, 1986.
57. Kâdî ‘Iyâd, Abû al-Fadl al-Yahsubî. Tartîb al-madârik wa-taqrîb al-masâlik. ed. Muhammad b. Tâwît al-Tanjî - ‘Abd al-Qâdir Sahrâvî. Morocco: Matba‘at Fadâla, 1965.
58. Kandemir, M. Yaşar. “Câbir b. Abdullah”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 6/531. Istanbul: TDV Publications, 1992.
59. Kandemir, M. Yaşar. “el-Muvatta’”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 31/416-418. Istanbul: TDV Publications, 2006.
60. Kaya, Eyüp Salih. “Mâlikî Mezhebi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 27/519-535. Ankara: TDV Publications, 2003.
61. Al-Kalâbâdhî, Abû Nasr al-Buhârî. Rijâl Sahîh al-Bukhârî. ed. ‘Abd Allah al-Laythî. Beirut: Dâr al-Ma‘rifa, 1407.
62. Khaldi, Samin. İmam Mâlik ve Muvatta’ Adlı Eseri. Istanbul: Marmara University Institute of Social Sciences, Master’s Thesis, 2002.
63. Kızılkaya Yılmaz, Rahile. Çağdaş Hadis Tartışmaları ve Muvatta'. Istanbul: İFAV Publications, 2020.
64. Kızılkaya Yılmaz, Rahile (ed.). İmam Mâlik: Muvatta'ı, Talebeleri ve Erken Döneme Tesiri Hakkında Tetkikler. Istanbul: ILEM Publications, 2022.
65. Koçyiğit, Talat. Hadis Istılahları. Ankara: Ankara University Faculty of Divinity Publications, 1985.
66. Imâm Mâlik, Abū ‘Abd Allah Mâlik b. Anas al-Asbahânî. al-Muwatta’. Istanbul: Çağrı Publications, 1992.
67. Al-Mizzî, Jamâl al-Dîn Abû al-Hajjâj. Tahdhîb al-kamâl fī asmâ’ al-rijâl. ed. Bashshâr ‘Awwâd Ma‘rûf. Beirut: s.n., 1994.
68. Al-Mubârakfûrî, ‘Abd al-Rahmân. Tuhfat al-ahwadhî bi-sharh Jâmi‘ al-Tirmidhî. Beirut: Dâr al-Kutub al-‘Ilmiyya, 1431.
69. Muslim, Abû al-Husayn Muslim b. al-Hajjâj. al-Jāmi‘ al-sahîh. Istanbul: Çağrı Publications, 1992.
70. Al-Nawawî, Abû Zakariyyâ Yahyâ b. Sharaf b. Murî. al-Minhâj fī sharh Sahîh Muslim b. al-Hajjâj. Beirut: Dâr Ihyâ’ al-Turâth al-‘Arabî, 1392.
71. Nadhîr, Hamdân. al-Muvatta’ât li-l-Imâm Mâlik. Damascus: Dâr al-Qalam / Beirut: Dâr al-Shâmiyya, 1416.
72. Oral, Kenan. Muvatta’ Oluşum Süreci, Tasnifi ve Nüsha Farklılıklarının Sebepleri. Ankara: TDV Publications, 2022.
73. Öz, Mustafa. “Cafer-i Sâdık”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7/1-3. Istanbul: TDV Publications, 1993.
74. Özafşar, Mehmet Emin. Hadisi Yeniden Düşünmek. Ankara: Otto Publications, 2015.
75. Özdemir, Recep. İmam Malik ve Metodolojisi. Istanbul: Hiper Publications, 2017.
76. Özel, Ahmet. “Malik b. Enes”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 27: 506-513. Ankara: TDV Publications, 2003.
77. Al-Nasâ’î, Abû ‘Abd al-Rahmân Ahmad b. Shu‘ayb b. ‘Alî. al-Sunan. Istanbul: Çağri Publications, 1992.
78. Sa‘îd b. Mansûr, Abû ‘Uthmân. Sunan Sa‘îd b. Mansûr. ed. Saʿd b. ‘Abd Allah b. ‘Abd al-‘Azîz âl-Humayd. Riyadh: Dâr al-Uthaymî, 1414.
79. Al-San‘ânî, ‘Abd al-Razzâq b. Hammâm. al-Musannaf. ed. Habîb al-Rahmân al-A‘zamî. Beirut: al-Majlis al-‘Ilmî, 1983.
80. Polat, Selahattin. Mürsel Hadisler ve Delil Olma Yönünden Değeri. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Publications, 1985.
81. Al-Suyûtî, ‘Abd al-Rahmân b. Abî Bakr Jalâl al-Dîn. Tezyîn al-mamâlik bi-manâqib al-Imâm Mâlik. ed. Abû Ya‘lâ al-Baydâwî. al-Maktabat al-Shâmila, 2002 (Accessed February 23, 2025). https://shamela.ws/index.php/book/3628.
82. Al-Suyûtî, Abû Bakr. Is‘âf al-mubatta’ bi-rijāl al-Muwatta’. Egypt: al-Maktabat al-Tijâriyyat al-Kubrâ, n.d.
83. Al-Shâfi‘î, Muhammad b. Idrîs. al-Musnad. Beirut: Dâr al-Kutub al-‘Ilmiyya, n.d.
84. Al-Shâfi‘î, Muhammad b. Idrîs. al-Umm. Beirut: Dâr al-Ma‘rifa, 1393.
85. Al-Tirmidhî, Muhammad b. ‘Îsâ. Sunan al-Tirmidhî. Istanbul: Çağri Publications, 1992.
86. Toksarı, Ali. “Hadis İlmi Açısından Sahâbî Kavli ve Değeri”. Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (1985), 339-357.
87. Umar Faruq, Abd-Allah. Mālik and Medina: Islamic History and Civilization Studies and Texts. ed. Sebastian Günther - Wadad Kadi. Boston: Brill, 2013.
88. Uğur, Müctebâ. Ansiklopedik Hadis Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Publications, 1992.
89. Ünal, İ. Hakkı. “Cafer-i Sâdık-Ebû Hanîfe Münâsebeti Çerçevesinde Özlenen İslâmî Birlik”. İlim ve Sanat Dergisi. 35-36 (July 1992), 87-94.
90. Al-Zurqânî, Muhammad b. ‘Abd al-Bâqî b. Yûsuf. Sharh al-Zurqânî. Beirut: Dār al-Kutub al-‘Ilmiyya, 1411.