A Sīrah Analysis of Safiye Erol’s Work Çölde Biten Rahmet Ağacı

Öz

Safiye Erol (1902–1964) is a prominent figure in Turkish literature, renowned for her novels and journalistic writings. The author, who was born in the final years of the Ottoman Empire, was sent to Germany at an early age as part of the state’s efforts to provide promising students with an education in the West, and completed his doctoral studies there. Despite spending extended years in Europe from a young age, testimonies from her immediate circle affirm that she maintained a deep connection to her nation's cultural and religious heritage. Although shaped by a Western education, Erol’s life and oeuvre consistently reflected Islamic and Eastern influences. Her doctoral research on ancient Arabic poetry granted her extensive insights into Pre-Islamic Arab society and the cultural milieu of the Prophet Muhammad. Following her return, she engaged in diverse literary, journalistic, and translation activities. In 1962, at the request of the Yeni İstanbul newspaper, she authored a thirty one part serial on the life of the Prophet for the month of Ramadan. This serial was compiled and published posthumously as a book in 2001 under the title Çölde Biten Rahmet Ağacı (The Tree of Mercy Blooming in the Desert). Despite its significance, this work remains relatively obscure in both literary and Sirah (prophetic biography) scholarship. Consequently, this study aims to introduce and establish this text as a literary Sirah work. To this end, the paper briefly outlines Erol’s educational background, social circle, and literary output before examining the genesis of the book. Ultimately, this study analyzes the Sirah data and narrative interpretation within the work, highlighting the profound influences of her academic training and Sufi environment.

Anahtar Kelimeler

• Sīrah
• Prophet Muhammad
• Safiye Erol
• Sufism
• Literature

Safiye Erol’un Çölde Biten Rahmet Ağacı Adlı Eserinin Siyer Analizi

Öz

Safiye Erol (1902-1964), roman ve gazete yazılarıyla tanınan Türk edebiyatının usta kalemlerinden biridir. Osmanlı Devleti’nin son yıllarında doğmuş olan yazar, dönemin başarılı talebelerine Batı’da eğitim verme çabasının sonucu olarak erken yaşlarda Almanya’ya gönderilmiş ve doktora eğitimini de orada tamamlamıştır. Çocukluğundan itibaren uzun yıllar Avrupa’da kalan yazarın hiçbir zaman ülkesinin millî ve dinî geleneklerinden kopmadığı yakın çevresinin ifadelerinde mevcuttur. Batı’da eğitim almasına rağmen Safiye Erol hem kendi yaşantısında hem de yazılarında her zaman İslâm’ın ve Doğu’nun etkilerini taşır. Doktora çalışmasında eski Arap şiiri üzerine çalışmalar yapmış olması, yazarın Cahiliye Arapları ve dolayısıyla Hz. Peygamber’in doğduğu çevre ve kültür hakkında geniş malumata sahip olmasını da beraberinde getirmiştir. Doktora eğitiminden döndükten sonra uzun yıllar çeşitli gazete yazıları, tercüme faaliyetleri ve romanları yayımlanan yazar ömrünün son yıllarında Yeni İstanbul gazetesinin isteği üzerine 1962 yılı Ramazan ayına mahsus olmak üzere Hz. Peygamber’in hayatını konu alan bir yazı dizisi hazırlar. Otuz bir tefrikadan oluşan bu eser önce tefrikalar halinde yayımlanır, sonrasında ise nihayet 2001 yılında “Çölde Biten Rahmet Ağacı” adı altında kitap haline getirilir. Ancak söz konusu eser hem edebiyat dünyasında hem de siyer alanında az tanınmaktadır. Bu nedenle çalışmamızın amaçlarından biri eserin edebî bir siyer çalışması olarak tanınmasını sağlamaktır. Öncelikle yazarın eğitim hayatı, yakın çevresi ve eserleri üzerinde kısaca bilgi verildikten sonra eserin ortaya çıkma süreci ele alınacaktır. Çalışmamızın nihai amacı ise Safiye Erol’un eğitim hayatından ve tasavvuf çevresinden etkiler taşıyan bu eserindeki siyer malumatı ve siyer yorumu üzerine bir analiz ortaya koymaktır.

Anahtar Kelimeler

• Siyer
• Hz. Peygamber
• Safiye Erol
• Tasavvuf
• Edebiyat

Kaynakça

1. Abdürrezzâk, Ebû Bekr Abdürrezzâk b. Hemmâm es-San‘ânî. el-Musannef. thk. Habîbürrahman el-A‘zamî. 12 Cilt. Beyrut: y.y., 1972.
2. Açıkgöz, Halil. “Safiye Erol’un Kendi Kaleminden Hayatı”. Kubbealtı Akademi Mecmuası 31/4 (2002), 13-23.
3. Adıgüzel, Şükran. İlk Vahiy. İstanbul: Endülüs Yayınları, 2016.
4. Apak, Adem. Kur’an’ın Geliş Ortamında Arap Toplumu (Sosyal, Kültürel ve İktisadi Hayat). İstanbul: Kuramer Yayınları, 2017.
5. Araz, Nezihe. Peygamberler Peygamberi. İstanbul: Fatiş Yayınları, 1959.
6. Avcı, Casim. “Kureyş”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/442. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
7. Ayverdi, Samiha vd. Ken’an Rifâî ve Yirminci Asrın Işığında Müslümanlık. İstanbul: Kubbealtı Yayınları, 2021.
8. Ayverdi, Samiha vd. Mektuplar-5. İstanbul: Kubbealtı Yayınları, 2016.

9. Ayverdi, Samiha. Âbide Şahsiyetler. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat, 2025.
10. Ayverdi, Samiha. Bağ Bozumu. İstanbul: Kubbealtı Yayınları, 2025.
11. Ayverdi, Samiha. Mülâkatlar. İstanbul: Kubbealtı Yayınları, 2024.
12. Ballı, Fatih. Safiye Erol’un Eserlerinde Tasavvufi Terimler. Bartın: Bartın Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
13. Belâzürî, Ebû’l Abbâs Ahmed b. Yahya. Ensâbu’l-eşrâf. thk. Süheyl Zekkâr - Riyad Zirikli. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1996.
14. Beyaz, Yasin. “Tanzimat’tan Bugüne Siyerdeki Paradigmatik Değişimler”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 43 (2015), 161-169.
15. Cümeylî, Hudayr Abbâs. Kureyş. çev. Asım Sarıkaya. İstanbul: Siyer Okulu Yayınları, 2. Basım, 2025.
16. Demircan, Adnan. “Cumhuriyet Döneminde Telif Edilen Bazı Popüler Siyer Kitaplarında Temel Siyer Kaynaklarının Değeri”. Hadis ve Siyer Araştırmaları Dergisi 2/1 (2016), 11-30.
17. Demircan, Adnan. “Son Elli Yılda Türkiye’de Siyer Çalışmaları”. Vahyin Nüzûlünün 1400. Yılında Hz. Muhammed (s.a.v.). İstanbul: İSAV Yayınları 2011, 139-149.
18. Erol, Safiye. Çölde Biten Rahmet Ağacı. İstanbul: Kubbealtı Yayınları, 2023.
19. Erol, Safiye. Makaleler. İstanbul: Kubbealtı Yayınları, 2021.
20. Erul, Bünyamin. Siret Tedkikleri. Ankara: Otto Yayınları, 2013.
21. Gülmez, Nurettin. “Demircili Bir Aydın: Burhan Ümit Toprak”. Uluslararası Demirci Sempozyumu Bildiriler Kitabı. Manisa: y.y., 2017.
22. Heysemî, Ebû’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Ebî Bekr b. Süleymân. Buğyetü’r-râid fî tahkîki mecmâ‘i’z-zevâ‘id. thk. Abdullah Muhammed Derviş. 10 Cilt. Beyrut: y.y., 1994.
23. İbn Abdilber, Ebû Ömer Yûsuf b. Abdillah b. Muhammed b. Abdilber el-Kurtubî. el-İstîâb fî ma’rifeti ashâb. thk. Ali Muhammed Muavviz. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2010.
24. İbn İshâk, Ebû Abdillâh Muhammed İshâk b. Yesâr. es-Sîretü’n-nebeviyye. thk. Ahmed Ferîd Mezîdî. Beyrut, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2009.
25. İbn Sa’d, Ebû Abdillâh Muhammed b. Sa’d b. Menî el-Haşimî el-Basrî. Kitâbü’t-Tabakâti’l-kebîr. thk. Muhammed Abdulkadir Ata. 10 Cilt. Beyrut, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2012.
26. İbnü’l-Esîr, Ebû’l-Hasan İzzuddîn Ali b. Ebû’l-Kerem Muhammed. Üsdü’l-gâbe fî maʿrifeti’s-sahâbe. 7 Cilt. Kahire: Darü’ş-Şi‘b, 1970.
27. Kaman, Gizem. “Safiye Erol’da İnsan Felsefesi Mümkün müdür?”. Hafıza Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 1/4 (2022), 1-22.
28. Karadoğan, Sibel. “1938-1946 Yılları Arası Türk Romanında Aşkın Yorumu: Kutsal Aşk”. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 11/1 (2021), 35-55.
29. Kısakürek, Necip Fazıl. Çöle İnen Nur. İstanbul: Büyük Doğu Yayınları, 1969.
30. Küçükaşcı, Mustafa Sabri. “Sikâye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37/177. İstanbul: TDV Yayınları 2009.
31. Öz, Şaban. “Cumhuriyet Dönemi Siyer Yazıcılığında Bir Metin Türü: Muharref Siyer Metinleri”. Akademik Siyer Dergisi 7 (2023), 32-50. https://doi.org/10.47169/samer.1188265
32. Öz, Şaban. “Telif Siyer Metinleri Özelinde Cumhuriyet Dönemi (1930-1970) Siyer Yazıcılığı Üzerine Bazı Mülahazalar”. İslâm Tarihi Yazıcılığına Dair Araştırmalar: Prof. Dr. İbrahim Sarıçam’a Armağan, Ankara: İlahiyat Yayınları, 2022, 353-388.
33. Özcan, Beyza. Siyer Romanları. İstanbul: Siyer Okulu Yayınları, 2026.
34. Poyraz, Esra Fahriye. Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında Konusunu Siyerden Alan Romanlarda Hz. Peygamber İdraki. İstanbul: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Doktora Tezi, 2023.
35. Sabuncu, Ömer. “Hatice bt. Hüveylid”. Müminlerin Anneleri. İstanbul: Siyer Yayınları 2017.
36. Sezgin, Bekir Sıtkı. “Hacı Ârif Bey”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 14/440-442. İstanbul: TDV Yayınları 1996.
37. Şahin, Ali. Medyada Ramazan ve Dini Bayramlar. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2011.
38. Taberî, Ebû Ca’fer Muhammed b. Cerîr. Târîhu’l-ümem ve’l-mülûk (Târîhu’t Taberî). thk. Muhammed Ebû’l-Fadl İbrahim. 10 Cilt. Mısır: Dâru’l-Maârif, 1996.
39. Tahralı, Mustafa. “Kenan Rifâî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 25/254-255. Ankara: TDV Yayınları 2022.
40. Talu, Mehmet. “Bahîlî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 4/484. Ankara: TDV Yayınları 1991.
41. Tanca, Emin Alper. Safiye Erol’un Eserlerinde Mürşid-i Âgâh Kavramının İncelenmesi. İstanbul: Üsküdar Üniversitesi, Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
42. Tek, Zeynep. “Ezeli Bir Dostluğun Vesikası: Safiye Erol’dan Sâmiha Ayverdi’ye Bir Mektup”. Türk Dili Dergisi 785 (2017), 94-100.
43. Uğurcan, Sema. “Safiye Erol’un Romanları”. Kubbealtı Akademisi Mecmuası 30/3 (2001), 34-44.
44. Uluant, Zeynep. Keşanlı Güzel Safiye Erol’un Şânında. İstanbul: Kubbealtı Yayınları, 2026.
45. Yardım, Mehmet Nuri. Türkiye’de Açan Ketaki Çiçeği Safiye Erol. İstanbul: Akıl Fikir Yayınları, 2025.
46. Zührî, Ebû Bekr Muhammed b. Müslim b. Ubeydillâh İbn Şihâb. el-Megâzî. nşr. Süheyl Zekkâr. Dımaşk: y.y., 1995.
47. Zürkânî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdilbâki b. Yûsuf. Şerhu ale’l-Mevâhibi’l-Ledûnniye. thk. Muhammed Abdülaziz Halidî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1996.