P.Berl. inv. 11991: Edition and the Written Circulation of Early Maghāzī and Reports Concerning the Companions

Öz

The papyrus fragment preserved in the Ägyptisches Museum und Papyrussammlung of the Berlin State Museums under the inventory number P.Berl. inv. 11991 contains short reports concerning early maghāzī and the Companions, providing evidence for their circulation in written form. This study presents an edition of the fragment, which survives as a single leaf, and examines its contents with particular attention to forms of written transmission. On the basis of its script, orthographic features, and the wording of its reports, the document may cautiously be dated to the second or third century AH. Both sides of the fragment contain short reports. At the legible beginnings of the reports, circular separators are followed by isnād formulae. At least nine report fragments have been identified, three on the recto and at least six on the verso. The report on the killing of Abū Jahl at the Battle of Badr, preserved on the recto, does not correspond exactly to any of the known versions in terms of the placement of the passage concerning the salab (spoils taken from the slain), Abū Jahl’s final words, the surviving passage concerning the severed hand in conjunction with the name of Muʿādh b. ʿAfrāʾ, the detail involving ʿIkrima, and the subsequent fate of the sword. This suggests that the report could also be transmitted with wording and an arrangement different from those preserved in the extant sources. Although the reports were transmitted in different regional milieus, several features lend support to the possibility that the collection was compiled in an Egyptian milieu. The account of the severed-hand miracle is preserved in a report attributed to the Egyptian scholar Ibn Wahb; the word الشعر, directly legible in the account concerning Banū Qurayẓa on the papyrus, corresponds to the wording of a version transmitted through Ibn Wahb; and Abū al-Aswad Muḥammad b. ʿAbd al-Raḥmān, mentioned in the report concerning the birth of ʿAbd Allāh b. al-Zubayr, had connections with Egypt. The principal contribution of the fragment is to demonstrate that, in the early period, maghāzī and Companion-related material could be recorded in writing not only in chronologically arranged works but also in short, non-chronological, Companion-centred collections of reports introduced by isnād formulae.

Anahtar Kelimeler

• Hadith
• Maghāzī
• Companions
• Papyrus
• Writing

Teşekkür

I would like to express my gratitude to Dr. Jan Moje for providing me with photographs of the papyrus and to the Staatliche Museen zu Berlin - Ägyptisches Museum und Papyrussammlung for granting permission to publish these images.

P.Berl. İnv. 11991: Neşir ve Erken Dönem Megāzî ile Sahâbe Rivâyetlerinin Yazılı Dolaşımı

Öz

Berlin Devlet Müzeleri Ägyptisches Museum und Papyrussammlung’da P.Berl. inv. 11991 numarasıyla muhafaza edilen papirüs fragmanı, erken dönem megāzî ve sahâbe rivâyetlerinin yazılı dolaşımına dair kısa rivâyetler ihtiva etmektedir. Çalışmada tek yapraktan kalan bu fragman neşredilmekte ve içerdiği rivâyetler yazılı kullanım biçimleri açısından değerlendirilmektedir. Belge, yazı ve imlâ özellikleri ile rivâyet lafızları dikkate alınarak ihtiyatla hicrî II-III. yüzyıllara tarihlendirilebilir. Fragmanın iki yüzünde kısa rivâyetler bulunur. Okunabilen rivâyet başlangıçlarında daire biçimli ayırıcıları isnâd lafızları takip etmektedir. Ön yüzünde (recto) üç, arka yüzünde (verso) en az altı olmak üzere toplam en az dokuz rivâyet parçası belirlenmiştir. Ön yüzündeki Bedir Savaşı’nda Ebû Cehil’in öldürülmesine, selebe dair kısmın yeri, Ebû Cehil’in son sözü, kesik ele dair kalıntının Muâz b. Afrâ adıyla birlikte görülmesi, İkrime ayrıntısı ve kılıcın âkıbeti bakımından bilinen rivâyetlerden hiçbirini aynen tekrar etmez. Bu durum bir rivâyetin mevcut kaynaklardaki şekillerden farklı bir lafız ve tertiple de nakledilebileceğini göstermektedir. Rivâyetler farklı bölgelerde aktarılmış olmakla birlikte, kesik el mucizesinin Mısırlı İbn Vehb’e nispet edilen rivâyette aktarılması, Benî Kurayza haberinde papirüste doğrudan okunan الشعر lafzının İbn Vehb tarikiyle gelen metinle örtüşmesi ve Abdullah b. Zübeyr’in doğumuyla ilgili rivâyette adı geçen Ebü’l-Esved Muhammed b. Abdurrahman’ın Mısır’la ilişkisi, derlemenin Mısır çevresinde hazırlanmış olması ihtimalini güçlendirir. Belgenin alana temel katkısı, megāzî ve sahâbe malzemesinin erken dönemde yalnız kronolojik eserler içinde değil, isnâd lafızlarıyla başlayan, sahâbî merkezli ve kronolojik olmayan kısa rivâyet derlemeleri hâlinde de yazıya geçirilebildiğini göstermesidir.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• Megāzî
• Sahâbe
• Papirüs
• Kitâbet

Teşekkür

Papirüsün fotoğraflarını tarafıma ulaştıran Dr. Jan Moje’ye ve bu görsellerin yayımlanmasına izin veren Staatliche Museen zu Berlin - Ägyptisches Museum und Papyrussammlung’a teşekkür ederim.

Kaynakça

1. Abbott, Nabia. Studies in Arabic Literary Papyri I: Historical Texts. Chicago: The University of Chicago Press, 1957.
2. Abbott, Nabia. Studies in Arabic Literary Papyri II: Qur’anic Commentary and Tradition. Chicago: The University of Chicago Press, 1967.
3. Akgün, Hüseyin. “Ali b. Ma‘bed el-Mısrî’ye (ö. 218/833) Nispet Edilen Bir Hadis El Yazmasının İncelenmesi”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 45 (2018), 35-60. https://doi.org/10.17120/omuifd.463022
4. Akgün, Hüseyin. “Analysis of a Papyrus Fragment Attributed to Dāwūd b. al-Ḥusayn al-Umawī (d. 135/752)”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 47 (2019), 123-136. https://doi.org/10.17120/omuifd.616840
5. Akgün, Hüseyin. Hadis Rivâyet Coğrafyası (Hicrî İlk 150 Yıl). İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2. Basım, 2023.
6. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyn. Delâilü’n-nübüvve ve ma‘rifetü ahvâli sâhibi’ş-şerî‘a. thk. Abdülmu‘tî Kal‘acî. 7 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1405/1985.
7. Bsees, Ursula. “The Second Source of Islam: Reconsidering Ḥadīth Papyri”. From Qom to Barcelona: Aramaic, South Arabian, Coptic, Arabic and Judeo-Arabic Documents. ed. Andreas Kaplony – Daniel Potthast. 73-116. Leiden: Brill, 2021.
8. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâil. el-Câmi‘u’s-sahîh. thk. Mustafa Dîb el-Buğâ. 7 Cilt. Dımaşk: Dâru İbn Kesîr, 5. Basım, 1414/1993.

9. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as es-Sicistânî. es-Sünen. thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamîd. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, ts.
10. Ebû Ubeyd Kâsım b. Sellâm. el-Emvâl. thk. Halîl Muhammed Herrâs. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1408/1988.
11. Erünsal, İsmail E. Orta Çağ İslâm Dünyasında Kitap ve Kütüphâne. İstanbul: Timaş Yayınları, 2018.
12. Erwerbungsbücher des Ägyptischen Museums und der Papyrussammlung (43. cilt): Königl. Museen Aegyptische Abteilung P. 11005-12002. Berlin, 1900?. https://doi.org/10.11588/diglit.68937
13. Grohmann, Adolf. Arabic Papyri from Hirbet el-Mird. Bibliothèque du Muséon 52. Louvain: Publications universitaires, 1963.
14. Hammed, Ursula. “Old Is the New Authentic: Arabic Papyri as a Source for Early Hadith”. Beyond Authenticity: Alternative Approaches to Hadith Narrations and Collections. ed. Mohammad Gharaibeh. 254-280. Leiden: Brill, 2023. https://doi.org/10.1163/9789004529083_010
15. İbn Asâkir, Ebü’l-Kâsım Ali b. el-Hasan. Târîhu medîneti Dımaşk. thk. Amr b. Garâme el-Amravî. 80 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1415/1995.
16. İbn Ebû Âsım, Ahmed b. Amr eş-Şeybânî. el-Âhâd ve’l-mesânî. thk. Bâsim Faysal Ahmed el-Cevâbire. 6 Cilt. Riyad: Dârü’r-Râye, 1411/1991.
17. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed el-Büstî. es-Sikât. 9 Cilt. Haydarâbâd: Dâiretü’l-Maârifi’l-Osmâniyye, 1393/1973.
18. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed el-Büstî. Sahîhu İbn Hibbân. thk. Muhammed Ali Sönmez – Halis Aydemir. 8 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1433/2012.
19. İbn Hişâm, Ebû Muhammed Abdülmelik. es-Sîretü’n-nebeviyye. thk. Mustafa es-Sekkâ vd. 2 Cilt. Kahire: Mektebetü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 2. Basım, 1375/1955.
20. İbn İshak, Muhammed. Sîretü İbn İshak. thk. Süheyl Zekkâr. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1398/1978.
21. İbn Sa‘d, Ebû Abdillâh Muhammed b. Sa‘d. et-Tabakâtü’l-kebîr. thk. Ali Muhammed Ömer. 11 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 1. Basım, 1421/2001.
22. İbn Zencûye, Humeyd b. Mahled. el-Emvâl. thk. Şâkir Zîb Feyyâz. 3 Cilt. Riyad: Merkezü’l-Melik Faysal, 1406/1986.
23. Kâdî İyâz, Ebü’l-Fazl İyâz b. Mûsâ. eş-Şifâ bi-ta‘rîf-i hukûki’l-Mustafâ. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1409/1988.
24. Khoury, Raif Georges. Wahb b. Munabbih: Der Heidelberger Papyrus PSR Heid Arab 23. Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1972.
25. Malczycki, W. Matt. “A Comparison of P.Utah.Ar. inv. 205 to the Canonical Hadith Collections: The Written Raw Material of Early Hadith Study”. New Frontiers of Arabic Papyrology. ed. Sobhi Bouderbala vd. 101-118. Leiden: Brill, 2017.
26. Malczycki, W. Matt. “Instructions for Islamic Prayer from the Second Century AH/Eighth Century CE”. Bulletin of the American Society of Papyrologists 49 (2012), 41-54.
27. Malczycki, W. Matt. Literary Papyri from the University of Utah Arabic Papyrus and Paper Collection. Salt Lake City: The University of Utah, Department of History, Doktora Tezi, 2006.
28. Mizzî, Cemâleddîn Yûsuf. Tehzîbü’l-Kemâl fî esmâi’r-ricâl. thk. Beşşâr Avvâd Ma‘rûf. 35 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1400/1980.
29. Müslim, Ebü’l-Hüseyin Müslim b. el-Haccâc. el-Câmi‘u’s-sahîh. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 5 Cilt. Kahire: Îsâ el-Bâbî el-Halebî, 1374/1955.
30. Pedersen, Johannes. İslam Dünyasında Kitabın Tarihi. çev. Mustafa Macit Karagözoğlu. İstanbul: Klasik Yayınları, 2012.
31. Polatoğlu, Selahattin. “Abbasi Devleti Katiplerinin Kullandığı Yazı Araç-Gereçleri”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 27/1 (2022), 119-130.
32. Saîd b. Mansûr. es-Sünen. thk. Habîburrahman el-A‘zamî. 2 Cilt. Hindistan: ed-Dârü’s-Selefiyye, 1403/1982.
33. Sijpesteijn, Petra M. “A Ḥadīth Fragment on Papyrus”. Der Islam 92/2 (2015), 321-331. https://doi.org/10.1515/islam-2015-0011
34. Sijpesteijn, Petra M. “The Arabic Script and Language in the Earliest Papyri: Mirrors of Change”. Jerusalem Studies in Arabic and Islam 49 (2020), 433-494.
35. Taberânî, Ebü’l-Kâsım Süleymân. el-Mu‘cemü’l-kebîr. thk. Hamdî Abdülmecîd es-Selefî. 25 Cilt. Kahire: Mektebetü İbn Teymiyye, 1404/1983.
36. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr. Târîhu’r-rusül ve’l-mülûk. 11 Cilt. Beyrut: Dârü’t-Türâs, 2. Basım, 1387/1967.
37. Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ. es-Sünen. thk. Ahmed Muhammed Şâkir vd. 5 Cilt. Kahire: Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 2. Basım, 1395/1975.
38. Vâkıdî, Muhammed b. Ömer. el-Megāzî. thk. Marsden Jones. 3 Cilt. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 3. Basım, 1409/1989.
39. Yaman, Ahmet. “Seleb”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/398-399. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.