TARİH FELSEFESİ BAĞLAMINDA HZ. MUSA’NIN ASÂSI -MUCİZE Mİ, YOKSA HÂKİMİYET SEMBOLÜ MÜ?-

Korkut Dindi

doi:10.56288/siyer.823296

TARİH FELSEFESİ BAĞLAMINDA HZ. MUSA’NIN ASÂSI -MUCİZE Mİ, YOKSA HÂKİMİYET SEMBOLÜ MÜ?-

Öz

Yahudi-İbrânî ve İslam literatürlerinde Hz. Musa’nın (as) hayatı ve İsrailoğulları tarihi büyük bir yekûn tutmaktadır. Kur’an kıssaları/tarih anlatıları içerisinde yaşamından ve tebliğ mücadelesinden en çok bahsedilen ve ismi en fazla geçen peygamber de hiç şüphesiz Hz. Musa’dır. Sözkonusu Kur’an kıssasında -lafzî/literal anlamı itibarıyla- geçen asânın yılana dönüşmesi, elin ışık saçması gibi hususlar, genel olarak olağanüstü hadiseler olarak anlaşılıp yorumlanmış, kevnî/hissî mucizeler kategorisinde değerlendirilmiştir. Bu makalede, Musa peygambere nispet edilen asâ mucizesi veya Musa (as) kıssasında pekçok kez zikredilen asânın yılan olması ifadesi/hadisesi, hem Hz. Musa hem de Hz. Peygamber (s) döneminin sosyo-politik ve sosyo-kültürel şartları çerçevesinde kritik edilmiştir. Kıssada özellikle İsrailoğullarının Mısırlıların/firavunların baskı ve sultasından kurtarılması bağlamında ve çıkıştan/göçten sonra vadedilmiş topraklarda uluslaşma/devletleşme sürecinde gündeme gelen bu asânın; bir mucize, mecaz/metafor veya hâkimiyet sembolü/alâmeti olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırma neticesinde asânın, mucizeyle bir irtibatının bulunmadığı görülmüştür. Tanrı-kral firavunun iktidarına karşılık Hz. Musa’nın tanrısal otoritesini, Mısır-Filistin toprakları ve İsrailoğulları üzerindeki hâkimiyetini sembolize ettiği anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

And, Metin. Minyatürlerle Osmanlı-İslâm Mitologyası. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2008.
Arçın, Şeyma Ay. İsrail ve Yahuda Krallıkları Tarihi. İstanbul: Ayışığıkitapları Yayınları, 2016.
Armutak, Altan. “Doğu ve Batı Mitolojilerinde Hayvan Motifi II. Sürüngenler, Balıklar, Kanatlılar ve Mitolojik Hayvanlar”. İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi. 30/2 (2004): 143-157.
Ateş, Mehmet. Mitolojiler ve Semboller. İstanbul: Milenyum Yayınları, 2014.
Avcı, Casim. “Hilafet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 17: 539-545. Ankara: TDV Yayınları, 1998.
Ay, Mahmut. Kur’an Kıssalarını Sîret Bağlamında Okumak Hz. Musa Kıssası Örneği. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2017.
Baktır, Mustafa. “Hutbe”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 18: 425-428. Ankara: TDV Yayınları, 1998.
Başar, Zeki. Halk Hekimliğinde ve Tıp Tarihinde Yılan. Ankara: Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Yayınları, 1978.

Bittel, Kurt. Ön Asya Tarih Öncesi Çağları -Mısır, Filistin, Suriye-. Çev. Halet Çambel. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, 1945.
Bozkurt, Nebi. “Minber”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 30: 101-103. Ankara: TDV Yayınları, 2005.
Bratton, Fred Gladstone. Yakın Doğu Mitolojisi. Çev. Nejat Muallimoğlu. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 1995.
Bulut, Halil İbrahim. Kur’an Işığında Mûcize ve Peygamber. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2002.
Câhız, Ebû Osman Amr b. Bahr. el-Beyân ve’t-Tebyîn. Thk. Abdüsselam Muhammed Harun. 4 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 1998.
Candan, Ergun. Antik Mısır Sırları. İstanbul: Sınır Ötesi Yayınları, 2005.
Cevâd Alî, el-Mufassal fi Tarihi’l-Arab Kable’l-İslam. 20 Cilt. b.y.: Dâru’s-Sâkî, 2001.
Champdor, Albert. Mısır’ın Ölüler Kitabı. Çev. Suat Tahsuğ. İstanbul: Ruh ve Madde Yayınları, 2006.
Corcî Zeydân. İslam Uygarlığı Tarihi. Çev. Necdet Gök. 2 Cilt. Ankara: İletişim Yayınları, 2013.
Çelebi, İlyas. “Sihir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37: 170-172. Ankara: TDV Yayınları, 2009.
Demircan, Adnan. “Son Peygamber’in Geldiği Coğrafya ve Toplum: Hicaz Bölgesi ve Câhiliye Arapları”. Cahiliye Toplumundan Günümüze Hz. Muhammed. Ankara: Fecr Yayınları, 2007.
Demîrî, Kemaleddin Muhammed b. Musa. Hayatü’l-Kayevâni’l-Kübrâ. Thk. İbrahim Salih. Dımeşk: Dâru’l-Beşâir, 2005.
Desplancques, Sophie. Antik Mısır. Çev. İsmail Yerguz. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları, 2006.
Dindi, Emrah, Kur’an’da İslam Öncesi Kültür, Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2017.
Dönmez, Sevgi. “Eski Yakındoğu’da Yılanlı Tanrıça Kültü Üzerine Bir Değerlendirme”. Tarih İncelemeleri Dergisi 32/2 (2017): 407-426.
Durmuş, İsmail. “Teşbih”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 40: 553-556. Ankara: TDV Yayınları, 2011.
Ebu’l-Ferec İsfehânî. el-Ağânî. Thk. Semîr Câbir. 24 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
Ebu’l-Muzaffer, Usâme b. Mürşid b. Münkız el-Kinânî. “Kitâbu’l-Asâ”. Antologie de Textes Arabes İnedits par Ousâme et sur Ousâme. Thk. Hartwig Derenbourg. Paris: Ernest Leroux, 1893.
Eco, Umberto. Antik Yunan. Çev. Layla Tonguç Basmacı. İstanbul: Alfa Yayınları, 2017.
Eliade, Mircea. Dinsel İnançlar ve Düşünceler Tarihi. Çev. Ali Berktay. 3 Cilt. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2012.
Emiroğlu, Kudret- Aydın, Suavi. Antropoloji Sözlüğü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 2009.
Erden, Canan. Dünya Mitlerinde Yılan. Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016.
Esed, Muhammed. Kur’an Mesajı. Çev. Cahit Koytak-Ahmet Ertürk. İstanbul: İşaret Yayınları, 1999.
Fehd, Tevfîk. “Lât”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 27: 107-108. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
Ferâhîdî, Halil b. Ahmed. Kitâbu’l-Ayn. Thk. Mehdî el-Mahzûmî-İbrahim es-Semarrâî. 8 Cilt. Beyrut: Dâru ve Mektebetü’l-Hilâl, ts.
Freeman, Charles. Mısır, Yunan ve Roma Antik Akdeniz Uygarlıkları. Çev. Suat Kemal Angı. Ankara: Dost Kitabevi, 2018.
Friedell, Egon. Mısır ve Antik Yakındoğu’nun Kültür Tarihi. Çev. Ersel Kayaoğlu. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları, 2006.
Grimal, Pierre. Mitoloji Sözlüğü Yunan ve Roma. Çev. Sevgi Tamgüç. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2012.
Günaltay, M. Şemseddin. Yakın Şark III Suriye ve Filistin. Ankara: TTK Yayınları, 1987.
Gündüz, Altay. Mezopotamya ve Eski Mısır. İstanbul: Büke Yayınları, 2002.
Gürkan, Salime Leyla. “Yılan”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 43: 527-529. Ankara: TDV Yayınları, 2013.
Harman, Ömer Faruk. “Asâ (Dinler Tarihi)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 3: 449-450. Ankara: TDV Yayınları, 1991.
Harman, Ömer Faruk. “Mûsâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 31: 207-213. Ankara: TDV Yayınları, 2006.
Hasanov, Eldar. “Yahudilikte Peygamberlik ve Peygamberler”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 3/4 (2014): 676-695.
Hornung, Erik. Anahatlarıyla Mısır Tarihi. Çev. Zehra Aksu Yılmazer. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2004.
Hornung, Erik. Mısırbilime Giriş. Çev. Zehra Aksu Yılmazer. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2014.
İbn Kesîr, Ebi’l-Fidâ İsmail. Kasasu’l-Enbiyâ. Thk. Yusuf Ali Bedîvî. Beyrut: Daru İbn Kesîr, 2004.
İbn Manzûr, Muhammed b. Mükrim el-Efrîkî. Lisânu’l-Arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, ts.
İbn Sa‘d, Ebû Abdillah Muhammed el-Basrî. et-Tabakâtu’1-Kübrâ. Thk. İhsan Abbas. 8 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 1968.
İbn Sîde, Ebu’l-Hasen Ali b. İsmail el-Mürsî. el-Muhkem ve’l-Muhîtu’l-A‘zam. Thk. Abdulhamîd Hindâvî. 11 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.
İnan, Afet. Eski Mısır Tarih ve Medeniyeti. Ankara: TTK Yayınları, 1987.
İndirkaş, Zühre. Türklerde Hükümdar Tacı Geleneği. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 2002.
Karaçam, İsmail. Sonsuz Mûcize Kur’an. İstanbul: Çağ Yayınları, 1990.
Karadeniz, Osman. İlim ve Din Açısından Mu’cize. İstanbul: Marifet Yayınları 1999.
Kasapoğlu, Abdurrahman. “Hz. Musa Kıssasında Korku Fenomeni”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 8/1 (2008): 101-151.
Kasapoğlu, Abdurrahman. “Kur’an’da Hayvan Davranışlarına Benzetilen İnsan Karakterleri”. FÜİF Dergisi 11/1 (2006): 47-75.
Kazıcı, Ziya. İslâm Medeniyeti ve Müesseseleri Tarihi. İstanbul: Kayıhan Yayınları, 1999.
Kerenyi, Karl. Yunan Mitolojisi: Tanrılar, İnsanlar ve Kahramanlar. Çev. Oğuz Özügül. İstanbul: Say Yayınları, 2018.
Köksal, Mustafa Asım. Peygamberler Tarihi. 2 Cilt. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1992.
Köprülü, M. Fuad-Köprülü, Orhan F. “Asâ (İslam Tarihi)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 3: 450-452. Ankara: TDV Yayınları, 1991.
Kuhrt, Amelie. Eski Çağda Yakındoğu. Çev. Dilek Şendil. 2 Cilt. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2009. Lawrence, Paul. Kutsal Kitap Atlası. İstanbul: Yeni Yaşam Yayınları, 2017.
Loebl, W. Y.- Nunn, J. F. “Staffs as walking aids in ancient Egypt and Palestine”. Journal of The Royal Society of Medicine 90 (1997): 450-454.
MacDonald, William. Kutsal Kitap Yorumu Eski Antlaşma. İstanbul: Yeni Yaşam Yayınları, 2004.
Mâverdî, Ebu’l-Hasan Ali b. Muhammed. A’lâmu’n-Nubüvve. Thk. Muhammed Şerif Sükker. Beyrut: Dâru İhyâi’l-Ulûm, 1992.
McNeill, William H. Dünya Tarihi. Çev. Alâeddin Şenel. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları, 2007.
Memiş, Ekrem-Bülbül, Cemil, Eskiçağda Göçler. İstanbul: Ekin Yayınları, 2014.
Mendenhall, George E. Antik İsrail’in İnancı ve Tarihi. Çev. Mia Pelin Özdoğru. İstanbul: İnsan Yayınları, 2016.
Merçil, Erdoğan. Selçuklular’da Hükümdarlık Alâmetleri. Ankara: TTK Yayınları, 2007.
Meydânî, Ebu’l-Fazl Ahmed b. Muhammed en-Nîsâbûrî. Mecmeu’l-Emsâl. Thk. Muhammed Muhyiddîn Abdulhamîd. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, ts.
Nekra, Tihâmî. Sîkûlûciyyetü’l-Kıssa fi’l-Kur’an. Tunus: eş-Şeriketü’t-Tunusiyye li’t-Tevzî’, 1971.
Örs, Hayrullah. Musa ve Yahudilik. İstanbul: Remzi Yayınları, 2000.
Öz, Esma-Albayrak, İrfan. “Çiviyazılı Belge ve Kitâbelerde Kralları Tanımlayan Unvan ve Sıfatlar”. History Studies 7/1 (2015): 139-151.
Özaydın, Abdülkerim. “Unvan”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 42: 163-166. Ankara: TDV Yayınları, 2012.
Özden, Kemalettin. Tıp Tarih Mitoloji. Ankara: Ayraç Yayınları, 2003.
Özsoy, Ömer-Güler, İlhami. Konularına Göre Kur’an. Ankara: Fecr Yayınları, 2003.
Öztürk, Özhan. Folklor ve Mitoloji Sözlüğü. Ankara: Phoenix Yayınları, 2009.
Öztürk, Varol. Eski Ahit ve Kur’an Bağlamında Karizmatik Bir Lider Olarak Hz. Musa. Yüksek Lisans Tezi, Ondokuzmayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010.
Palabıyık, M. Hanefi. Valilikten İmparatorluğa Gazneliler Devlet ve Saray Teşkilatı. Ankara: Araştırma Yayınları, 2002.
Pınarbaşı, Simge Özer. Çağlar Boyu Tahtın Simgesel Anlamları Işığında Türk Tahtları. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2004.
Plutark. İsis ve Osiris. Çev. Muammer Tuncer. İstanbul: Ruh ve Madde Yayınları, 2006.
Râğıb İsfehânî. Müfredâtü Elfâzi’l-Kur’an. Thk. Safvân Adnân Dâvûdî. Dımeşk: Dâru’l-Kalem, 1997.
Sa‘lebî, Ebî İshâk Ahmed b. Muhammed. Kasasu’l-Enbiyâ el-Müsemmâ Arâisu’l-Mecâlis. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.
Sayı, Ali. Kur’ân’da Hz. Mûsa. İstanbul: İz Yayınları, 2012.
Seyrek, Ahmet. Mısır. İstanbul: Maviçatı Yayınları, 2017.
Soury, Jules. Karşılaştırmalı Mitoloji Işığında İsrail Dini. Çev. Harun Güngör-H. İbrahim Açmaz. İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayınları, 2008.
Susa, Ahmet. Tarihte Araplar ve Yahudiler. İstanbul: Selenge Yayınları, 2005.
Suyûtî, Celaleddin Abdurrahman. el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’an-Kur’an İlimleri Ansiklopedisi. Çev. Sâkıp Yıldız-Hüseyin Avni Çelik. 2 Cilt. İstanbul: Madve Yayınları, ts.
Sümer, Necati. “Dinsel ve Mitolojik Bir Sembol Olarak Yılan”. The Journal of Academic Social Science Studies 43 (2016): 275-288.
Şelebî, Ahmet. Mukâranetü’l-Edyân el-Yahudiyye. Kahire: Mektebetü’n-Nehdati’l-Mısrıyye, 1988.
Şenel, Alâeddin. Kemirgenlerden Sömürgenlere İnsanlık Tarihi. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları, 2006.
Şenel, Alâeddin. Siyasal Düşünceler Tarihi. Ankara: Defne Kitap Yayınları, 2017.
Şengül, İdris. Kur’an Kıssalarının Tarihi Değeri. Ankara: Otto Yayınları, 2019.
Şimşek, M. Sait. Kur’an Kıssalarına Giriş. Konya: Kardelen Yayınları, 2013.
Taşdelen, Hasan. “Câhiz’in Diliyle Arap Kültür ve Edebiyatında ‘Asâ’”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/2 (2008): 285-312.
Turan, Namık Sinan. Hilafet Erken İslâm Tarihinden Osmanlının Son Yüzyılına. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2017.
Ünver, A. Süheyl. Tıp Tarihi Tarihten Evvelki Zamandan İslam Tababetine Kadar. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, 1938.
Yıldırım, Recep. Uygarlık Tarihine Giriş. Ankara: Asil Yayınları, 2004.
Yöndemli, Fuat. Tarih Öncesinden Günümüze Yılan. Ankara: Piramit Yayınları, 2004.
Zebîdî, Muhammed b. Muhammed el-Murtazâ. Tâcu’l-Arûs min Cevâhiri’l-Kâmûs. Şâmile 3.23.
Zemahşerî, Cârullah Mahmûd b. Ömer. el-Keşşâf an Hakâiki’t-Tenzîl ve Uyûni’l-Ekâvîl fi Vücûhi’t-Te’vîl. Thk. Abdurrezzâk el-Mehdî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
Zemahşerî, Cârullah Mahmûd b. Ömer. el-Müsteksâ fî Emsâli’l-Arab. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1987.
Zerkeşî, Bedrüddîn Muhammed b. Abdillah b. Bahâdır et-Türkî. el-Burhân fi Ulûmi’l-Kur’an. Thk. Muhammed Ebu’l-Fazl İbrahim. 4 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabî, 1957.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Korkut Dindi ^*
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

1 Ocak 2021

Gönderilme Tarihi

9 Kasım 2020

Kabul Tarihi

23 Aralık 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Sayı: 9

DOI

https://doi.org/10.56288/siyer.823296

IZ

https://izlik.org/JA58LR86KR

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Dindi, K. (2021). TARİH FELSEFESİ BAĞLAMINDA HZ. MUSA’NIN ASÂSI -MUCİZE Mİ, YOKSA HÂKİMİYET SEMBOLÜ MÜ?-. Siyer Araştırmaları Dergisi, 9, 105-130. https://doi.org/10.56288/siyer.823296

AMA

1.Dindi K. TARİH FELSEFESİ BAĞLAMINDA HZ. MUSA’NIN ASÂSI -MUCİZE Mİ, YOKSA HÂKİMİYET SEMBOLÜ MÜ?-. SAD. 2021;(9):105-130. doi:10.56288/siyer.823296

Chicago

Dindi, Korkut. 2021. “TARİH FELSEFESİ BAĞLAMINDA HZ. MUSA’NIN ASÂSI -MUCİZE Mİ, YOKSA HÂKİMİYET SEMBOLÜ MÜ?-”. Siyer Araştırmaları Dergisi, sy 9: 105-30. https://doi.org/10.56288/siyer.823296.

EndNote

Dindi K (01 Ocak 2021) TARİH FELSEFESİ BAĞLAMINDA HZ. MUSA’NIN ASÂSI -MUCİZE Mİ, YOKSA HÂKİMİYET SEMBOLÜ MÜ?-. Siyer Araştırmaları Dergisi 9 105–130.

IEEE

[1]K. Dindi, “TARİH FELSEFESİ BAĞLAMINDA HZ. MUSA’NIN ASÂSI -MUCİZE Mİ, YOKSA HÂKİMİYET SEMBOLÜ MÜ?-”, SAD, sy 9, ss. 105–130, Oca. 2021, doi: 10.56288/siyer.823296.

ISNAD

Dindi, Korkut. “TARİH FELSEFESİ BAĞLAMINDA HZ. MUSA’NIN ASÂSI -MUCİZE Mİ, YOKSA HÂKİMİYET SEMBOLÜ MÜ?-”. Siyer Araştırmaları Dergisi. 9 (01 Ocak 2021): 105-130. https://doi.org/10.56288/siyer.823296.

JAMA

1.Dindi K. TARİH FELSEFESİ BAĞLAMINDA HZ. MUSA’NIN ASÂSI -MUCİZE Mİ, YOKSA HÂKİMİYET SEMBOLÜ MÜ?-. SAD. 2021;:105–130.

MLA

Dindi, Korkut. “TARİH FELSEFESİ BAĞLAMINDA HZ. MUSA’NIN ASÂSI -MUCİZE Mİ, YOKSA HÂKİMİYET SEMBOLÜ MÜ?-”. Siyer Araştırmaları Dergisi, sy 9, Ocak 2021, ss. 105-30, doi:10.56288/siyer.823296.

Vancouver

1.Korkut Dindi. TARİH FELSEFESİ BAĞLAMINDA HZ. MUSA’NIN ASÂSI -MUCİZE Mİ, YOKSA HÂKİMİYET SEMBOLÜ MÜ?-. SAD. 01 Ocak 2021;(9):105-30. doi:10.56288/siyer.823296