Bilişsel Dilbilimin YÖK Ulusal Tez Merkezi’ndeki Sınırlı Lisansüstü Görünürlüğü: Betimsel ve Tematik Bir İnceleme

Bu çalışmanın amacı bilişsel dilbilimin YÖK Ulusal Tez Merkezi’ndeki doğrudan lisansüstü görünürlüğünü araştırmak ve bu alanda tamamlanmış tezlerin hangi kuramsal, tematik ve yöntemsel eğilimler etrafında şekillendiğini göstermektir. Araştırmanın amacı, Türkiye’de bilişsel dilbilim konusundaki tüm akademik üretimi temsil etmek olmamakla birlikte; “bilişsel dilbilim”, “bilişsel dil bilim” ve “cognitive linguistics” ifadeleriyle doğrudan erişilebilen yüksek lisans ve doktora tezleri üzerinden ortaya çıkan sınırlı fakat sistematik bir görünüm sunmaktır. Bu açıdan çalışma, doküman incelemesine dayalı betimsel ve tematik içerik analizi olarak ele alınmıştır. Belirlenen arama ölçütleri ile YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden ulaşılan tezler, başlık, özet ve YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde erişilebilen bibliyografik/kayıt bilgileri; erişime açık tezlerde ise yöntem ve içerik bölümleri incelenmiş; bilişsel dilbilimle doğrudan ilişkili olduğu değerlendirilen 13 lisansüstü tez veri setine alınmıştır. Bulgular, tezlerin 2002–2025 yılları arasında farklı üniversitelerde ve anabilim dallarında sınırlı ve parçalı bir görünürlüğe sahip olduğuna işaret etmektedir. İncelenen tezlerde kavramsallaştırma, metafor, metonimi, çokanlamlılık, söylem yorumu ve bilişsel anlambilim gibi kavramların görünürlüğe sahip olmakla birlikte; tezlerin önemli bir bölümünün nitel, betimsel ve yorumlayıcı yaklaşımlarla yürütülmüş olduğu görülmüştür. Çalışma, bilişsel dilbilimin YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde doğrudan adlandırılmış lisansüstü tezler üzerinden sınırlı ama anlamlı bir görünürlük sergilediğini göstermektedir; bu görünürlüğün gelecek çalışmalar için kuramsal ve yöntemsel gelişim potansiyeline işaret ettiği düşünülebilir.

The aim of this study is to examine the direct visibility of cognitive linguistics at the graduate level within the Turkish National Thesis Center (YÖK National Thesis Database) and to identify the theoretical, thematic, and methodological tendencies reflected in theses associated with the field. Rather than attempting to represent the entirety of academic production on cognitive linguistics in Türkiye, the study seeks to provide a limited yet systematic overview based on master’s and doctoral theses directly retrievable via the keywords “bilişsel dilbilim,” “bilişsel dil bilim,” and “cognitive linguistics.” To this end, the research was designed as a descriptive and thematic content analysis based on document analysis. These were retrieved using the specified search criteria and examined based on their titles, abstracts, keywords, and, where accessible, methodological sections. As a result, 13 graduate theses deemed directly related to cognitive linguistics were included in the dataset. The findings indicate that these theses demonstrate a limited and fragmented visibility across different universities and academic disciplines between 2002 and 2025. The most prominent thematic orientations include metaphor, conceptualization, metonymy, polysemy, discourse interpretation, and cognitive semantics. Methodologically, most studies rely on qualitative, descriptive, and interpretive approaches. Overall, the findings suggest that cognitive linguistics has limited yet meaningful visibility within the Turkish National Thesis Center. At the same time, the diversity of topics and disciplinary contexts represented in the dataset suggests significant potential for further theoretical and methodological development in future graduate-level research.