Araştırma Makalesi

Türkiye'de Bilimsel İcracılığın Eleştirel Çözümlemesi: Kamuya Bilgi Üreten Akademiden Rekabetçi Akademiye Dönüşüm

Cilt: 7 Sayı: 1 28 Ocak 2026
PDF İndir
EN TR

Türkiye'de Bilimsel İcracılığın Eleştirel Çözümlemesi: Kamuya Bilgi Üreten Akademiden Rekabetçi Akademiye Dönüşüm

Öz

Neoliberal dönüşümün Türkiye’deki akademik kurumlar üzerindeki etkilerini ve bilimsel icracılığın kırılgan gruplar üzerindeki sonuçlarını eleştirel bir biçimde inceleyen bu makalede Karl Polanyi’nin fiktif meta, çözülme ve değer kavramları çerçevesinde, akademik emeğin piyasa odaklı performans ölçütleri aracılığıyla metalaştırılması tartışılmaktadır. Çalışma, icracılığın bilgi üretimini toplumsal fayda yerine rekabetçi endeksler ve atıf kültürü üzerinden değerlendirdiğini; bu durumun akademisyenler arasında bireyselleşme, motivasyon eksikliği, mesleki tatminsizlik ve tükenmişlik yarattığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, akademideki icracı dönüşümün kırılgan grupları daha savunmasız hale getirdiği ve üniversitelerin toplumsal rollerinden uzaklaşarak giderek daha fazla piyasa aktörleri gibi işlediği ileri sürülmektedir. Sonuç olarak, toplumsal dayanışmayı ve kamusal bilgi üretimini önceleyen alternatif değer sistemlerinin geliştirilmesi gerektiği savunulmakta; akademik performans değerlendirme sistemlerinin daha kapsayıcı, adil ve toplum yararına odaklanacak şekilde yeniden yapılandırılması önerilmektedir. Bu makale, neoliberal dönüşümün Türkiye’deki akademik kurumlar üzerindeki etkilerini ve bilimsel icracılığın kırılgan gruplar üzerindeki sonuçlarını eleştirel bir biçimde incelemektedir. Karl Polanyi’nin fiktif meta, çözülme ve değer kavramları çerçevesinde, akademik emeğin piyasa odaklı performans ölçütleri aracılığıyla metalaştırılması tartışılmaktadır. Çalışma, icracılığın bilgi üretimini toplumsal fayda yerine rekabetçi endeksler ve atıf kültürü üzerinden değerlendirdiğini; bu durumun akademisyenler arasında bireyselleşme, motivasyon eksikliği, mesleki tatminsizlik ve tükenmişlik yarattığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, akademideki icracı dönüşümün kırılgan grupları daha savunmasız hale getirdiği ve üniversitelerin toplumsal rollerinden uzaklaşarak giderek daha fazla piyasa aktörleri gibi işlediği ileri sürülmektedir. Sonuç olarak, toplumsal dayanışmayı ve kamusal bilgi üretimini önceleyen alternatif değer sistemlerinin geliştirilmesi gerektiği savunulmakta; akademik performans değerlendirme sistemlerinin daha kapsayıcı, adil ve toplum yararına odaklanacak şekilde yeniden yapılandırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akça, K. C. (2024). Teknoloji geliştirme bölgelerinin bölgesel kalkınma üzerine etkisi bağlamında Balıkesir teknokentinin değerlendirilmesi. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 12(1), 135-158. https://doi.org/10.54429/seyad.1440589
  2. Akkaya, A., & Serin, H. (2020). The investigation of the relationship between academics' person-organization fit and burnout levels. International Journal of Progressive Education, 16(4), 27-44.
  3. Arslan, N., & Belgin, Ö. (2020). Efficiency analysis of science and technology parks using data envelopment analysis: Evidence from Turkey. Journal of Polytechnic, 24(4), 1667-1674. https://doi.org/10.2339/politeknik.649833
  4. Aslan, G. (2014). Neo-liberal transformation in Turkish higher education system: A new story of a turning point: Draft proposition on the Higher Education Law. Journal for Critical Education Policy Studies, 12(2), 255-283.
  5. Ball, S. J. (2003). The teacher's soul and the terrors of performativity. Journal of Education Policy, 18(2), 215-228. https://doi.org/10.1080/0268093022000043065
  6. Baykut, S., Erbil, C., Ozbilgin, M., Kamasak, R., & Bağlama, S. H. (2022). The impact of the hidden curriculum on international students in the context of a country with a toxic triangle of diversity. The Curriculum Journal, 33(2), 156-177. https://doi.org/10.1002/curj.135
  7. Besimoğlu, C. (2016). Research trends of agricultural faculties in Turkey and the World: Bibliometric analysis of Web of Science, 1996-2011. Turkish Librarianship, 30(3), 471-500.
  8. Birden, M., Bastug, M., & Yazici, S. (2020). The impact of incubators on entrepreneurial process in Turkey: A guide for startups. Journal of Business Economics and Finance, 9(2), 132-142. https://doi.org/10.17261/Pressacademia.2020.1219

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İnsan Kaynakları Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

28 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

23 Eylül 2025

Kabul Tarihi

6 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 7 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Yalkın, Ç., & Özbilgin, M. F. (2026). Türkiye’de Bilimsel İcracılığın Eleştirel Çözümlemesi: Kamuya Bilgi Üreten Akademiden Rekabetçi Akademiye Dönüşüm. Sosyal Mucit Academic Review, 7(1), 1-22. https://doi.org/10.54733/smar.1789997
AMA
1.Yalkın Ç, Özbilgin MF. Türkiye’de Bilimsel İcracılığın Eleştirel Çözümlemesi: Kamuya Bilgi Üreten Akademiden Rekabetçi Akademiye Dönüşüm. SMAR. 2026;7(1):1-22. doi:10.54733/smar.1789997
Chicago
Yalkın, Çağrı, ve Mustafa F. Özbilgin. 2026. “Türkiye’de Bilimsel İcracılığın Eleştirel Çözümlemesi: Kamuya Bilgi Üreten Akademiden Rekabetçi Akademiye Dönüşüm”. Sosyal Mucit Academic Review 7 (1): 1-22. https://doi.org/10.54733/smar.1789997.
EndNote
Yalkın Ç, Özbilgin MF (01 Ocak 2026) Türkiye’de Bilimsel İcracılığın Eleştirel Çözümlemesi: Kamuya Bilgi Üreten Akademiden Rekabetçi Akademiye Dönüşüm. Sosyal Mucit Academic Review 7 1 1–22.
IEEE
[1]Ç. Yalkın ve M. F. Özbilgin, “Türkiye’de Bilimsel İcracılığın Eleştirel Çözümlemesi: Kamuya Bilgi Üreten Akademiden Rekabetçi Akademiye Dönüşüm”, SMAR, c. 7, sy 1, ss. 1–22, Oca. 2026, doi: 10.54733/smar.1789997.
ISNAD
Yalkın, Çağrı - Özbilgin, Mustafa F. “Türkiye’de Bilimsel İcracılığın Eleştirel Çözümlemesi: Kamuya Bilgi Üreten Akademiden Rekabetçi Akademiye Dönüşüm”. Sosyal Mucit Academic Review 7/1 (01 Ocak 2026): 1-22. https://doi.org/10.54733/smar.1789997.
JAMA
1.Yalkın Ç, Özbilgin MF. Türkiye’de Bilimsel İcracılığın Eleştirel Çözümlemesi: Kamuya Bilgi Üreten Akademiden Rekabetçi Akademiye Dönüşüm. SMAR. 2026;7:1–22.
MLA
Yalkın, Çağrı, ve Mustafa F. Özbilgin. “Türkiye’de Bilimsel İcracılığın Eleştirel Çözümlemesi: Kamuya Bilgi Üreten Akademiden Rekabetçi Akademiye Dönüşüm”. Sosyal Mucit Academic Review, c. 7, sy 1, Ocak 2026, ss. 1-22, doi:10.54733/smar.1789997.
Vancouver
1.Çağrı Yalkın, Mustafa F. Özbilgin. Türkiye’de Bilimsel İcracılığın Eleştirel Çözümlemesi: Kamuya Bilgi Üreten Akademiden Rekabetçi Akademiye Dönüşüm. SMAR. 01 Ocak 2026;7(1):1-22. doi:10.54733/smar.1789997