Araştırma Makalesi

Hakikat Ötesi Çağda Tersine Sömürgecilik: Yapay Zekâ Destekli Nefretin Sosyo-Politiği

Cilt: 7 Sayı: 5 28 Ekim 2026
PDF İndir
EN TR

Hakikat Ötesi Çağda Tersine Sömürgecilik: Yapay Zekâ Destekli Nefretin Sosyo-Politiği

Öz

Bu çalışma, üretken yapay zekâ (AI) araçlarının küresel ölçekte yaygınlaşmasıyla birlikte dezenformasyonun teknik bir veri hatası olmaktan çıkıp; platform ekonomileri, duygulanımsal performanslar ve estetik rejimler üzerinden işleyen karmaşık bir dolaşım mekanizmasına dönüşümünü siyasal sosyoloji perspektifiyle incelemektedir. Literatürdeki teknik odaklı yaklaşımların aksine bu araştırma, yapay zekâ destekli içerik üretiminin toplumsal kökenlerine ve ekonomik motivasyonlarına odaklanmaktadır. Bu çerçevede, 2025 yılında Birleşik Krallık’taki göçmen karşıtı öfkeyi besleyen aşırı sağcı yapay zekâ üretimlerinin aslında Sri Lanka merkezli bir içerik ağı tarafından ticari amaçlarla üretildiğini ortaya koyan ‘King of Slop’ vakası mercek altına alınmaktadır. Araştırma, tekil ve bütüncül örnek olay deseniyle tasarlanmış olup X ve YouTube üzerindeki kullanıcı etkileşimlerinden oluşan 243 birimlik veri setini tematik analiz tekniğiyle çözümlemektedir. Bulgular, dezenformasyonun epistemolojik statüsünün değiştiğini; kullanıcıların içeriklerin teknik sahteliğini (AI üretimi olduğunu) bilseler dahi, bu görselleri kendi siyasal kaygılarını, beyaz mağduriyeti anlatılarını ve yerli-yabancı dikotomisini doğrulayan bir hissedilen doğruluk zemini olarak kabul ettiklerini göstermektedir. Bu süreçte tersine sömürgecilik, kullanıcıların kimin kimden kazandığını tartışırken başvurduğu söylemsel bir figür olarak ele alınmaktadır. Küresel Güney’de üretilen yapay videoların Küresel Kuzey’in kültürel korkularını ve demografik paniklerini paraya çevirdiği düzenek, bu figürün beslendiği zemini oluşturmaktadır. Sonuç olarak çalışma, yapay zekâ destekli nefretin tesadüfi bir sapmanın da ötesinde; ırksal, sınıfsal ve ekonomik dinamiklerin platform kapitalizminin algoritmik mantığıyla harmanlandığı yeni bir anlamlandırma rejimi olduğunu ileri sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

tersine sömürgecilik tropu, aşırı sağ popülizmi, göç siyaseti, platform kapitalizmi, yapay zekâ, ırkçılık

Kaynakça

  1. Ansari, M. S. (2025). AI slop and data pollution in the age of generative AI: Strategic risks, economic consequences, and governance pathways for business, management, and the creative industries [Preprint]. SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.5649410
  2. Bailey, A., & Mulder, C. H. (2017). Highly skilled migration between the Global North and South: Gender, life courses and institutions. Journal of Ethnic and Migration Studies, 43(16), 2689-2703. https://doi.org/10.1080/1369183X.2017.1314594
  3. Baumert, A., Adra, A., & Li, M. (2022). Justice sensitivity in intergroup contexts: A theoretical framework. Social Justice Research, 35(1), 7-32. https://doi.org/10.1007/s11211-021-00378-9
  4. Bertaglia, T., Goanta, C., & Iamnitchi, A. (2024). The monetisation of toxicity: Analysing YouTube content creators and controversy-driven engagement. In Proceedings of the 4th International Workshop on Open Challenges in Online Social Networks (pp. 1-9). ACM. https://doi.org/10.1145/3677117.3685005
  5. Boler, M., & Davis, E. (2018). The affective politics of the “post-truth” era: Feeling rules and networked subjectivity. Emotion, Space and Society, 27, 75-85. https://doi.org/10.1016/j.emospa.2018.03.002
  6. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  7. Braun, V., & Clarke, V. (2021). To saturate or not to saturate? Questioning data saturation as a useful concept for thematic analysis and sample-size rationales. Qualitative Research in Sport, Exercise and Health, 13(2), 201-216. https://doi.org/10.1080/2159676X.2019.1704846
  8. Çetin, C., & Karakaş Aydınbakar, A. (2026). Domesticity reloaded: When the tradwife becomes a brand. Feminist Media Studies. Advance online publication. https://doi.org/10.1080/14680777.2026.2620772
  9. Çetin, C., & Xu, Z. (2026). The visual politics of refugee return: Hegemonic visual grammar and affective governance in authoritarian media. Media, War & Conflict. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/17506352261477676
  10. Chan, E. (2025). Toxic monetization and amplification in digital platform design: The case of online gendered hate. In J. Garland, I. Zempi, & J. Smith (Eds.), Hate crime perpetrators: New perspectives from theory, research and practice: Vol. II: Developing responses to hate in online and offline locations (pp. 145-171). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-92670-9_7

Kaynak Göster

APA
Çetin, C. (2026). Hakikat Ötesi Çağda Tersine Sömürgecilik: Yapay Zekâ Destekli Nefretin Sosyo-Politiği. Sosyal Mucit Academic Review, 7(5), 752-778. https://doi.org/10.54733/smar.1924986
AMA
1.Çetin C. Hakikat Ötesi Çağda Tersine Sömürgecilik: Yapay Zekâ Destekli Nefretin Sosyo-Politiği. SMAR. 2026;7(5):752-778. doi:10.54733/smar.1924986
Chicago
Çetin, Canan. 2026. “Hakikat Ötesi Çağda Tersine Sömürgecilik: Yapay Zekâ Destekli Nefretin Sosyo-Politiği”. Sosyal Mucit Academic Review 7 (5): 752-78. https://doi.org/10.54733/smar.1924986.
EndNote
Çetin C (01 Ekim 2026) Hakikat Ötesi Çağda Tersine Sömürgecilik: Yapay Zekâ Destekli Nefretin Sosyo-Politiği. Sosyal Mucit Academic Review 7 5 752–778.
IEEE
[1]C. Çetin, “Hakikat Ötesi Çağda Tersine Sömürgecilik: Yapay Zekâ Destekli Nefretin Sosyo-Politiği”, SMAR, c. 7, sy 5, ss. 752–778, Eki. 2026, doi: 10.54733/smar.1924986.
ISNAD
Çetin, Canan. “Hakikat Ötesi Çağda Tersine Sömürgecilik: Yapay Zekâ Destekli Nefretin Sosyo-Politiği”. Sosyal Mucit Academic Review 7/5 (01 Ekim 2026): 752-778. https://doi.org/10.54733/smar.1924986.
JAMA
1.Çetin C. Hakikat Ötesi Çağda Tersine Sömürgecilik: Yapay Zekâ Destekli Nefretin Sosyo-Politiği. SMAR. 2026;7:752–778.
MLA
Çetin, Canan. “Hakikat Ötesi Çağda Tersine Sömürgecilik: Yapay Zekâ Destekli Nefretin Sosyo-Politiği”. Sosyal Mucit Academic Review, c. 7, sy 5, Ekim 2026, ss. 752-78, doi:10.54733/smar.1924986.
Vancouver
1.Canan Çetin. Hakikat Ötesi Çağda Tersine Sömürgecilik: Yapay Zekâ Destekli Nefretin Sosyo-Politiği. SMAR. 01 Ekim 2026;7(5):752-78. doi:10.54733/smar.1924986