MEMET BAYDUR DRAMATURGİSİ: YAŞAM-OYUN İLİŞKİSİNDEN “OYUN İÇİNDE OYUN” STRATEJİSİNE

Memet Baydur, 20. yüzyıl Türk tiyatrosuna sunduğu eserlerle yaşadığı dönemin en üretken oyun yazarlarından biridir. Eserlerini verdiği süreçte dünyanın farklı ülkelerinde geçen yaşamı boyunca Türkiye gündeminin sıcak olaylarını takip etmesi, oyunlarının konu seçiminde ve karakterlerinin inşasında belirleyici olmuştur. Baydur, oyunlarında ele aldığı konularla ülke gerçeklerini bireylerin yaşamlarına yansımaları üzerinden irdelerken evrensel olanı da yakalama kaygısındadır. Oyunlarının dramaturgi stratejisine bakıldığında zaman, mekan, eylem (durumlara sıkışmış eylem) üçgeninde tasarımlar yaptığına tanık oluruz. Baydur, oyun kişilerini bu üçgende var ederken -oynatırken- kendine de yazar olarak oyun oynama alanı bırakır. Bu çalışmada insanoğlunun en temel psikolojik dürtülerinden biri olan oyun oynama dürtüsünün Memet Baydur’ un sanatçı olarak motivasyonunda oynadığı rol; yazarın eserlerinde yaşam-oyun ilişkisinin nasıl yer aldığı; dramaturgisindeki “oyun içinde oyun” stratejisi, yazarın hayatı da göz önünde bulundurularak incelenmiştir. İnceleme sonucunda Memet Baydur’un oyunlarını yazarken,  kendisinin hem oyun kurgulayıcısı hem de tasarladığı karakterler bağlamında oyuncusu olduğu bir üretim süreci yaşadığı kanaatine varılmıştır.

Memet Baydur was one of the most productive playwrights of the 20th century Turkish Theater. Not only living in many different countries for several years, but also closely following the societal and historical changes in Turkey would be the key points of his choice of the themes and also his character building approach for his plays. In his plays Baydur had goals on reaching the universal level of understanding the reality while he analyzed his own country’s reality based on the reflections on the lives of individuals. In terms of writing technique, Baydur has three important common essentials: situation, time and place that he took into consideration. In his plays, while Baydur developed his characters based on those three essentials, he created a play area in the play for himself as the writer. In this study, how the role of playing, which is considered as one of the basic human instincts, impacted Memet Baydur as a playwright as well as how it is placed in the life-play relationship and his “the play within the play” strategy in Memet Baydur’s plays was critically analyzed. As a result of the study, it was revealed that throughout the writing process Memet Baydur had experienced both being the writer of the play and empathetically in the place of the characters that he created for the play.