TÜRK MÜZİĞİNDE VİRTÜÖZİTE: KLASİK KEMENÇE ÇALGISINDA TANBÛRÎ CEMİL BEY VE DERYA TÜRKAN ÖRNEĞİ
Öz
Virtüözite pek çok sosyal bilimler kavramı gibi sınırları net olarak çizilemeyen bir kavramdır. Buna ek olarak değişen zaman karşısında ve yeni şartlar altında yeniden yorumlanır. Ancak müzikte virtüözite, sosyal süreçler ve icra arasındaki ilişkinin anlaşılmasında oldukça etkili, analitik bir araçtır.
Modernizmin bir getirisi olarak -diğer sanat dallarında da görüldüğü gibi- 19. yy sonu ve 20. yy başlarında Osmanlı Devletinde şekillenmeye başlayan batılılaşma ve modernleşme hareketlerinin etkisiyle, sazendelerde bireyselleşme ve virtüözite olgusu kendini göstermeye başlar. Cumhuriyet dönemi müzik politikalarının da etkisiyle hem virtüözite olgusu hem de kavram olarak virtüözite Türk Müziğindeki yerini ve önemini giderek artırır. Tanbûrî Cemil Bey ve Derya Türkan aralarındaki yaklaşık bir asırlık zaman farkıyla birlikte, göreceli olarak meşakkatli bir icraya sahip olan, klasik kemençe çalgısında öne çıkan virtüözlerdir.
Bu çalışma, Türk Müziğindeki virtüözite kavramını, bu kavramdaki süreklilik ve değişimi Tanbûrî Cemil Bey ve Derya Türkan örneği üzerinden anlamayı amaçlar.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Behar, C. (2015). Osmanlı/Türk Musikisinin Kısa Tarihi (1.basım). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
- Çolakoğlu, G. (2008). Anadolu’dan Balkanlara Armudi Biçimdeki Kemençeler: Tarih, Teknik ve Geleneksel İcrasına İlişkin Karşılaştırmalı Bir Analiz. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
- Eruzun, A. (1997). Tanburi Cemil Bey’in Kemençe İle Eser İcrası Üzerine Bir Çalışma. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
- Göksu, A. (2015). Geleneksel Türk Çalgı Müziği Üst Düzey İcracıların Performans Gelişim Süreçleri Üzerine Bir Araştırma. Rast Müzikoloji Dergisi, 3(2), 1020-1030.
- Hatipoğlu, V. (2009). Cemil Bey’in Kemençe İcrasında Kullanmış Olduğu Süslemeler. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, (22), 115-128.
- Işıktaş, B. (2016). Eski Musikinin Son Rönesansı’nı Hazırlayan İki Virtüöz Tanburi Cemil Bey ve Şerif Muhiddin Targan. Uluslararası Müzik Sempozyumu, 234-258.
- Işıktaş, B. (2016). Son Peygamber Hz. Muhammed’in Virtüöz Torunu Şerif Muhiddin Targan. Müzik=Bilim+ Sanat Dergisi 1. 69-95.
- Işıktaş, B. (2016). Osmanlıdan Cumhuriyete Geçiş Sürecinde Modernleşme, Bireyselleşme ve Virtüözite İlişkisi Şerif Muhiddin Targan. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
- Özgen, İ. (2012). Avludaki Ses (1.basım). İstanbul: Pan Yayıncılık.