Metaverse Teknolojileri Aracılığıyla Malzeme Bozulmalarının Dijital İncelenmesi: Mozilla Hubs Platformu ile Bir Vaka Çalışması

Öz

Tarihi taş yapılarda çeşitli etkenler sebebiyle zamanla önemli malzeme hasarları görülmektedir. Bu bozulmaların erken tespiti kültürel mirasın korunması açısından kritik öneme sahiptir. Geleneksel yöntemlerdeki yüksek maliyet, güvenlik riski ve erişim sınırlılıkları nedeniyle, hasar tespitinde dijital teknolojilere dayalı yeni yaklaşımlar önem kazanmaktadır. Bu çalışma, tarihi taş yapılardaki malzeme hasarlarının tespiti için 360° panoramik görüntüleme ile Mozilla Hubs Metaverse platformunun entegrasyonuna dayanan hibrit bir yöntem önermektedir. Bu kapsamda, Mardin Latifiye Camii vaka analizi olarak seçilmiştir. NCTech iris360° profesyonel panoramik kamera ile, Mardin Latifiye Camii’nden yüksek çözünürlüklü 360° görüntüler alınmış ve bu görüntüler Mozilla Hubs platformunda interaktif, gezilebilir bir sanal ortama dönüştürülmüştür. Beş uzman sanal ortamda avatarları aracılığıyla yaklaşık 3 saatlik bir inceleme gerçekleştirmiştir. Bulgularda, camide kullanılan sarı kalker taşında yüzey erozyonu, çatlak oluşumu, kabuklanma, tuz çiçeklenmesi ve biyolojik kirlilik gibi çeşitli bozulmalar tespit edilmiştir. Özellikle dış cephelerde yoğunlaşan bozulmalar sanal ortamın yüksek yakınlaştırma ve anotasyon araçları sayesinde detaylı olarak belgelenmiştir. Sonuç olarak, önerilen yöntem; fiziksel riski ortadan kaldırma, disiplinler arası iş birliğini kolaylaştırma, kalıcı dijital arşiv oluşturma ve inceleme sürecini hızlandırma açısından geleneksel yöntemlere önemli avantajlar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• "Metaverse"
• "Mozilla Hubs"
• "360° Panoramik Görüntüleme"
• "Malzeme Bozulması"
• "Kültürel Miras Koruma"

Digital Examination of Material Deteriorations through Metaverse Technologies: A Case Study with the Mozilla Hubs Platform

Öz

Historical stone structures experience, significant material deterioration over time due to various environmental factors. Early detection of these deteriorations is critical for the preservation of cultural heritage. Due to the high cost, safety risks, and access limitations of traditional inspection methods; new digital technology-based approaches have gained, importance in damage assessment. This study proposes a hybrid method based on the integration of 360° panoramic imaging and the Mozilla Hubs Metaverse platform, for the detection of material deterioration in historical stone structures. In this context, Mardin Latifiye Mosque was selected as the case study. High-resolution 360° images of the Latifiye Mosque were captured using the NCTech iris360°, professional panoramic camera and converted into an interactive, navigable virtual environment, within the Mozilla Hubs platform. Five experts conducted an approximately three-hour inspection in the virtual environment through their avatars. The findings revealed, various types of deterioration in the yellow limestone used in the mosque, including surface erosion, crack formation, delamination, salt efflorescence, and biological colonization. Deteriorations concentrated particularly, on the exterior facades were documented in detail, thanks to the high zoom and annotation tools of the virtual environment. As a result, the proposed method offers significant advantages, over traditional methods, in terms of eliminating physical risks, facilitating interdisciplinary collaboration, creating permanent digital archives, and accelerating the inspection process.

Anahtar Kelimeler

• "Metaverse"
• "Mozilla Hubs"
• "360° Panoramic Imaging"
• "Material Deterioration"
• "Cultural Heritage Conservation"

Kaynakça

1. Anwar, M.S., Yang, J., Frnda, J. et al. (2025). Metaverse and XR for cultural heritage education: applications, standards, architecture, and technological insights for enhanced immersive experience. Virtual Reality , 29, 51. https://doi.org/10.1007/s10055-025-01126-z
2. Buragohain, D., Meng, Y., Deng, C. et al. (2024). Digitalizing cultural heritage through metaverse applications: challenges, opportunities, and strategies. Herit Sci, 12, 295.https://doi.org/10.1186/s40494-024-01403-1
3. Guo, Y., Liu, L., Huang, W. et al. (2024). Extending X-reality technologies to digital twin in cultural heritage risk management: a comparative evaluation from the perspective of situation awareness. Herit Sci, 12, 245. https://doi.org/10.1186/s40494-024-01363-6
4. ICOMOS-ISCS. (2008). Taş bozulma formları resimli sözlüğü = Illustrated glossary on stone deterioration patterns. (V. Vergès-Belmin, Ed.). Monuments and Sites XV. ICOMOS. https://www.icomos.org/public/publications/monuments_and_sites/15/pdf/Monuments_and_Sites_15_ISCS_Glossary_Stone.pdf
5. Karataş, L. (2018). Mardin kenti ibadet yapılarında malzeme kullanımı ve sorunları üzerine bir araştırma [Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=beTzqhWTTngUQTYwew8lmg
6. Karataş, L. (2023). Mimari restorasyon bölümlerinde verilen yapı malzemesi dersine ilişkin sanal evren (metaverse) tabanlı bir öğretim tasarımı önerisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yapı Bilgisi Anabilim Dalı. https://acikerisim.uludag.edu.tr/bitstreams/9d58c23b-8fea-4a6f-be34-5faa646dc700/download
7. Karataş, L., & Dal, M. (2023). Bir Asırlık Bursa Tarihi Ziraat Mektebi İdare Binası’nın Mimari Özelliklerinin, Yersel Lazer Tarama Yöntemiyle Belgelenmesi. Türkiye Lidar Dergisi, 5(1), 26-37. https://doi.org/10.51946/melid.1284006
8. Karataş, L., & Perker, Z. S. (2017). Doğal taş malzemenin sorunları: Mardin Latifiye (Abdüllatif) Camii. 9. Uluslararası Mermer ve Doğaltaş Kongresi ve Sergisi, 189-196. https://www.sevgenperker.com/wp-content/uploads/2021/12/Bildiri_020.pdf

9. Karataş, L., Bayhan, B. (2023). Damage assessment and restoration proposal following the 2023 Türkiye earthquakes: UNESCO World Heritage Site Diyarbakır City Walls, Türkiye. Herit Sci ,11, 228 https://doi.org/10.1186/s40494-023-01072-6
10. Maia Avelino, R., Yang, W., Weichbrodt, A., Ochsendorf, J., & Flatt, R. J. (2025). Augmented Reality for Structural Inspection of Historic Monuments: The Case of Lausanne Cathedral. International Journal of Architectural Heritage, 1–16. https://doi.org/10.1080/15583058.2025.2578318
11. TMMOB Chamber of Geological Engineers. (2023). Technical Documentation of the NCTech Iris360 Panoramic Imaging Device.
12. Türkeri, İ. (2022). Dinî Mimaride Doğal Taş Kullanımı: Sancaklar Camii ve Beylikdüzü Fatma Ana Cemevi. Tasarım Mimarlık ve Mühendislik Dergisi, 2(1), 1-9. https://izlik.org/JA84JZ85NF
13. Wang, J., & Zakaria, S. A. (2025). Design Application and Evolution of 3D Visualization Technology in Architectural Heritage Conservation: A CiteSpace-Based Knowledge Mapping and Systematic Review (2005–2024). Buildings, 15(11), 1854. https://doi.org/10.3390/buildings15111854
14. Zhang, X., Yang, D., Yow, C. H., Huang, L., Wu, X., Huang, X., Guo, J., Zhou, S., & Cai, Y. (2022). Metaverse for Cultural Heritages. Electronics, 11(22), 3730. https://doi.org/10.3390/electronics11223730