İSLAM KAYNAKLARINDA VE MODERN DÖNEM SÂBİÎLİK’TE TANRI TASAVVURU
Öz
Kur’ân-ı Kerîm’de ismen zikredilen dinî topluluklardan biri olan Sâbiîlik (Mandeizm), tarihsel süreç içerisinde gerek İslam âlimleri gerekse modern dönemdeki araştırmacılar tarafından farklı şekillerde tanımlanmış ve yorumlanmıştır. Kur’an’da Yahudilik, Hıristiyanlık ve Mecusilikle birlikte anılan bu topluluk, Kur’an’ın indiği dönemde Araplar tarafından tanınan bir dini cemaat olarak kabul edilmiştir. Ancak söz konusu ayetlerde inanç esasları, ritüelleri ve yaşadıkları coğrafyaya dair doğrudan bir bilgi yer almaması, Sâbiîliğin hem klasik İslam kaynaklarında hem de çağdaş dinler tarihi literatüründe tartışmalı bir konu haline gelmesine neden olmuştur. Bu çalışmada, İslam kaynaklarında ve modern dönemde farklı şekilde bahsedilen Sâbiîlerin Tanrı tasavvuru incelenmiş; onların tek Tanrı inancı, aracı varlıklar (ruhanîler, yıldızlar, heyâkil) anlayışı ve düalist kozmoloji çerçevesinde Tanrı ile ilişkileri karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Bu araştırma hem klasik İslam metinlerindeki hem de modern dönem Sâbiî teolojisindeki tanrı anlayışını ortaya koymayı hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Bu çalışmada taraf olabilecek herhangi bir kişi, kurum veya kuruluş arasında bir çıkar çatışması bulunmamaktadır. Çalışma konusu etik beyan iznini gerektirmemektedir.
Kaynakça
- Buckley, J. J. (1982). A Rehabilitation of Spirit Ruha in Mandaean Religion. History of Religions, 22(1), 60–84.
- Cerrahoğlu, İ. (1962). Kur’an-ı Kerim ve Sâbiîlik. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10(1).
- Drower, E. S. (1937). The Mandaeans of Iraq and Iran: Their cults, customs, magic, legends and folklore. Oxford: Clarendon Press.
- Drower, E. S., & Macuch, R. (1963). A Mandaic dictionary. Oxford: Clarendon Press.
- Ebû Mansur el-Mâtürîdî. (2015). Te’vîlâtü’l-Kur’ân Tercümesi (Bekir Topaloğlu, Çev.; Yusuf Şevki Yavuz, Ed.; c. 1). İstanbul: Ensar Yayınları.
- el-Askalânî, A. b. H. (1415). el-İsâbe fî Temyîzi’s-Sahâbe (Cilt 1, 605). Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
- el-Bîrûnî, E. R. M. b. A. (1879). The chronology of the ancient nations (C. E. Sachau, Ed. & Trans.). London: W. H. Allen.
- el-Hasanî, Abdurrezzak. (1931). es-Sâbi’a Kadîmen ve Hadîsen. Mısır: Mektebetü’l-Hancı Yayınları.
- Eroğlu, A. H. (2013). Tanrı. Dinler Tarihi (A. H. Eroğlu, Ed.). Ankara: Ankara Üniversitesi Uzaktan Eğitim Yayınları.
- er-Râzî el-Cessâs, (1405 h.). Ahkâmu’l-Kur’ân (Muhammed Sâdık el-Kamhavî, Thk.; c. 3). Beyrut: Daru’l-İhyâü’t-Turâsi’l-Arabiyye.