YEME BOZUKLUKLARININ BEDEN ALGISI VE BENLİK SAYGISINA ETKİLERİ: SİSTEMATİK DERLEME
Öz
Bu sistematik derlemenin amacı, 2015–2025 yılları arasında yayımlanan çalışmaları inceleyerek yeme bozuklukları, beden algısı ve benlik saygısı arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. PRISMA rehberi doğrultusunda PubMed, Scopus ve Web of Science veri tabanlarında toplam 3.066 makale taranmış, kriterlere uyan 19 çalışma değerlendirmeye alınmıştır. Bulgular, yeme bozukluklarının beden memnuniyetsizliği, düşük benlik saygısı ve duygusal düzenleme güçlükleriyle güçlü bir biçimde ilişkili olduğunu göstermektedir. Çalışmaların çoğunluğunu üniversite öğrencileri ve genç kadınlar oluşturmuş, bu grubun risk düzeyi daha yüksek bulunmuştur. Negatif beden algısı ve azalmış benlik saygısının yeme tutumlarını önemli ölçüde yordadığı; dürtüsellik, bilişsel çarpıtmalar ve duygusal düzenleme güçlüklerinin ise semptomların sürmesine katkıda bulunduğu saptanmıştır. Bununla birlikte, benlik saygısının aracılık rolüne ilişkin bulgular kültürel ve yöntemsel farklılıklardan dolayı tutarsızdır. Gelecek çalışmaların erkekler ve farklı yaş gruplarını kapsaması, ayrıca meta-analiz ve aracılık modelleriyle ilişkilerin daha ayrıntılı incelenmesi önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Yeme bozuklukları, Beden algısı, Benlik saygısı, Sistematik derleme.
Anahtar Kelimeler
Yeme bozuklukları, beden algısı, benlik saygısı, sistematik derleme.
Kaynakça
- Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013). Ruhsal bozuklukların tanısal ve sayısal el kitabı: DSM-5 (E. Köroğlu, Çev. Ed.). Hekimler Yayın Birliği.
- Büyükceran, Ö.Ç. (2023). Yeme bozukluğu hastalarında bilişsel esnekliğin ve duygu tanımının incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Fenerbahçe Üniversitesi.
- Çıkrıkçıoğlu, F. (2017). Ailesiyle birlikte yaşamayan kız üniversite öğrencilerinin bağlanma stillerinin benlik kavramı, yeme tutumu ve davranışları üzerindeki ilişkisi (Yüksek lisans tezi). Beykent Üniversitesi.
- Efe, N.C. (2022). 18-25 yaş arasındaki üniversite öğrencilerinde yeme bozukluğu ile depresyon arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Haliç Üniversitesi.
- Farsad Naeimi, A., & Khadem Haghighian, H.,& Pourghassem Gargari, B., & Alizadeh, M., & Rouzitalab, T. (2016). Eating disorders risk and its relation to self-esteem and body image in Iranian university students of medical sciences. Eating and Weight Disorders - Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity, 21(4), 597–605. https://doi.org/10.1007/s40519-016-0283-7.
- Huseynbalayeva, S. (2023). Tıkanırcasına yeme bozukluğunda stresin istek ve beğeni davranışı üzerindeki etkisi (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
- İlker, Y. (2018). Davranışsal inhibisyon sistemi ve davranışsal aktivasyon sisteminin yeme bozuklukları ve duygusal yeme ile ilişkisinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Üsküdar Üniversitesi.
- Jaruga-Sękowska, S., & Staśkiewicz-Bartecka, W., & Woźniak-Holecka, J. (2025). The impact of social media on eating disorder risk and self-esteem among adolescents and young adults: A psychosocial analysis in individuals aged 16–25. Nutrients, 17(2), 219. https://doi.org/10.3390/nu17020219.
- Jáuregui Lobera, I., & Bolaños-Ríos, P., & Valero-Blanco, E., & Ortega-de-la-Torre, Á. (2016). Eating attitudes, body image and risk for eating disorders in a group of Spanish dancers. Nutrición Hospitalaria, 33(5), 588. https://doi.org/10.20960/nh.588.
- Kocakaya, G. (2016). Yeme bozukluklarıyla ilişkili olabilecek değişkenlere bütüncül bakış (Uzmanlık tezi). İstanbul Üniversitesi.